«Μονάχα ένα κορίτσι υπάρχει σ’ ολόκληρο τον κόσμο»

«Τώρα πια, είναι αργά. Τώρα μετράει στα δάχτυλά της (της Ντίνας) τα χαμένα χρόνια της επιθυμίας, κι όχι τις κερδισμένες μέρες της ηδονής. Να γερνάς με τη θύμηση των όσων χάρηκες… Φτηνές ικανοποιήσεις· ανούσιο τέλος γλυκανάλατης ζωής».

Ο «Γιούγκερμαν» του Μ. Καραγάτση μόλις ανέβηκε στο Θέατρο Πορεία, σε σκηνοθεσία Δημήτρη Τάρλοου και διασκευή Στρατή Πασχάλη. Είναι το τρίτο μυθιστόρημα, γραμμένο το 1938, δύο χρόνια μετά τη «Χίμαιρα» και πέντε μετά τον «Συνταγματάρχη Λιάπκιν», με τα οποία σχηματίζει την τριλογία με τίτλο «Εγκλιματισμός κάτω από τον Φοίβο».

Κεντρικός ήρωας είναι ο Φινλανδός Βασίλης Κάρλοβιτς Γιούγκερμαν (Γιάννης Στάνκογλου), γόνος πλούσιας οικογένειας, ίλαρχος της Λευκής Φρουράς του τσάρου. Ενας τυχοδιώκτης που έρχεται στην Ελλάδα κουβαλώντας τις αμαρτίες του: έναν φόνο, μια γυναίκα που μοιραζόταν μ’ έναν ανθυπολοχαγό, εμπορία ναρκωτικών, κραιπάλες κάθε είδους, αλκοόλ, χαρτοπαιξία, εκβιασμούς, απάτες… Στην Ελλάδα ο δαιμόνιος και αδίστακτος Γιούγκερμαν ανέρχεται κοινωνικά αποκτώντας μία σημαντική θέση στην τράπεζα, πλούτο και γόητρο. Ομως στην Ελλάδα θα αναμετρηθεί τελικά με τον εαυτό του και με τον αληθινό έρωτα.

Η Θάλεια Σταματέλου πήρε τον ρόλο της Βούλας, πρωταγωνιστικό ρόλο στη διασκευή του μυθιστορήματος, μέσα από οντισιόν. «Αισθάνομαι ευγνώμων που συνεργάζομαι με τον Δημήτρη Τάρλοου. Μαθαίνω πολλά απ’ αυτόν, ενώ μου δίνεται χώρος να είμαι ελεύθερη, δημιουργική. Ο απερίφραστος τρόπος που αντιμετωπίζει τα πράγματα ο σκηνοθέτης, οδηγεί κατευθείαν στην ουσία. Εξίσου ευγνώμων αισθάνομαι για τη συνεργασία μου με όλα τα μέλη του θιάσου. Οι πρόβες ήταν μια διαρκής αναζήτηση, μια κατάδυση όλο και πιο βαθιά στην ουσία της παράστασης».

Η αφήγηση, παράλληλα με τη διαδρομή του Γιούγκερμαν, απεικονίζει γλαφυρά την κοινωνική και πολιτική κατάσταση της μεσοπολεμικής Ελλάδας. Ο Καραγάτσης σχολιάζει επίσης την μπολσεβίκικη επανάσταση, τον κομμουνισμό, το τσαρικό καθεστώς.

«Ο Γιούγκερμαν, αυτός ο θεόθεν αριστοκράτης και αλήτης, θα κυνηγήσει με αυτοκαταστροφική μανία τον πλούτο, τη δόξα, την εξουσία, τις γυναίκες» σημειώνει ο Δ. Τάρλοου. «Θα τα κατακτήσει όλα, για να συνειδητοποιήσει μέσω του συγγραφέα Καραμάνου πως για τον καθένα μας μονάχα ένα κορίτσι υπάρχει σ’ ολόκληρο τον κόσμο. Αυτή η σοφή μετατόπιση θα σημάνει και το αναπόφευκτό μας τέλος, όπως λέει και ο Καραμάνος: “Η μοίρα των ανθρώπων είναι ο θάνατος”».

Κατά τον Στρατή Πασχάλη, η διασκευή ανασυνθέτει τα βιογραφικά γεγονότα του μυθιστορήματος σ’ ένα σκηνικό ονειρόδραμα που συνδυάζει το ρεαλιστικό και το παράδοξο, το ποιητικό και το γκροτέσκο: «Ολο το έργο είναι ένα τεράστιο φλας μπακ που καταλήγει στην αποκάλυψη ενός γεγονότος από το παρελθόν, το οποίο σε όλη τη διάρκεια της παράστασης λειτουργεί συνεχώς, κάτω και γύρω από τα λόγια των βασικών ηρώων, χωρίς να φανερώνεται απόλυτα στον θεατή».

Είναι το βασικό, το πρωταρχικό τραύμα, ανελέητο και βασανιστικό, που στέλνει τον Γιούγκερμαν πίσω στην αγκαλιά της μητέρας του. Τον κυνηγούσε πάντα μια εικόνα που είδε κατά λάθος μικρός: η μητέρα του στο μπουντουάρ της αγκαλιά με τον εραστή της. Στο ίδιο μπουντουάρ θα πεθάνει και εκείνος, στην αγκαλιά μιας μορφής που, μέσα σε μια παραληρηματική συνθήκη, δεν καταλαβαίνουμε αν είναι η μητέρα του ή μια γυναίκα που πόθησε πολύ.

«Ο θάνατος είναι το βασικό γεγονός και κάπως ταυτίζεται με το παιδικό τραύμα του ήρωα» λέει η Θάλεια Σταματέλου: «Η “αντίθετη δύναμη” στο γεγονός του θανάτου είναι η σχέση του Γιούγκερμαν με τον συγγραφέα Μιχάλη Καραμάνο, που τον μυεί στον κόσμο της διανόησης, και ο έρωτάς του για τη Βούλα. Μέσω της Βούλας εκφράζεται η επιθυμία του Γιούγκερμαν για θέωση. Ο δεσμός τους είναι πλατωνικός κι απρόσμενος. Ο σαρκικός πόθος έρχεται σε δεύτερη μοίρα στη σχέση τους, κάτι που δεν συμβαίνει με τις υπόλοιπες γυναίκες. Κι η πρώτη φορά που θα κάνει έρωτα μαζί της σηματοδοτεί και τον θάνατό της. Η Βούλα δηλαδή εκπροσωπεί το φευγαλέο κι άπιαστο στοιχείο που ενυπάρχει στον έρωτα και συνδέεται με την ανάγκη μας να ξεπεράσουμε τον θάνατο και να έρθουμε σε επαφή με κάτι το θεϊκό. Σκιαγραφείται ως ένα κορίτσι που ακούει τις επιθυμίες της περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Κατά τη γνώμη μου αυτό που επιζητά και η ίδια είναι η θέωση μέσα από τον έρωτα, ή αλλιώς μια στιγμή απόλυτου έρωτα. Μια επιθυμία τόσο επείγουσα και μεγάλη, που είναι διατεθειμένη ακόμη και να πεθάνει για να την εκπληρώσει».

INFO: Θέατρο Πορεία (Τρικόρφων 3-5, πλ. Βικτωρίας, τηλ.: 210-8210991). «Γιούγκερμαν» του Μ. Καραγάτση. Διασκευή: Στρατής Πασχάλης. Σκηνοθεσία: Δημήτρης Τάρλοου. Σκηνικά – Κοστούμια: Ελλη Παπαγεωργακοπούλου. Μουσική: Κατερίνα Πολέμη. Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου. Χορογραφία – Επιμέλεια κίνησης: Κορίνα Κόκκαλη. Σχεδιασμός μακιγιάζ: Εύη Ζαφειροπούλου. Σχεδιασμός κομμώσεων: Χρόνης Τζήμος. Παίζουν: Γιάννης Στάνκογλου, Χρήστος Μαλάκης, Ζέτα Μακρυπούλια, Θάλεια Σταματέλου, Γιάννης Καπελέρης, Πολύδωρος Βογιατζής, Δημήτρης Πετρόπουλος, Γιάννης Νταλιάνης, Δανάη Σαριδάκη, Καίτη Μανωλιδάκη, Δημήτρης Μπίτος, Νίκος Καλαμό, Λήδα Μανιατάκου, Αλκιβιάδης Μαγγόνας, Μπίλιω Μαρνέλη, Κορίνα Κόκκαλη, Ανδρέας Νάτσιος, Ελένη Χαλαστάνη. Μικρός Γιούγκερμαν: Αγγελος Πιλιτσίδης, Μάριος Σουμάτης, Αντώνης Στάμου, Φίλιππος Τάρλοου. Συλβί: Θοδωρής Πιλιτσίδης, Δημήτρης Ντιμπιτζίδης.