«Δεν υπάρχει δάκρυ πιο πικρό απ’ αυτό που χύνει η αδυναμία τη στιγμή που αποκτά συνείδηση του εαυτού της. Πιο πικρό και πιο λυτρωτικό» («Relax …Mynotis»).
Τα θεατρικά έργα του Βασίλη Παπαβασιλείου «Σιχτίρ ευρώ, μπουντρούμ δραχμή, θα πεις κι ένα τραγούδι!» και «Relax …Mynotis» σ’ ένα βιβλίο (εκδόσεις Γαβριηλίδης), αυτό το Σάββατο μαζί με την «Εφημερίδα των Συντακτών».
Δεν είναι καινούργιο πως όσα έχει να μας πει ο Βασίλης Παπαβασιλείου από σκηνής -και όχι μόνο από σκηνής- για το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον της φυλής μας ταράζουν το είναι μας. Κι όταν διαλέγει το αφηγηματικό όχημα της κωμωδίας, τότε γίνονται ακόμα πιο ευθύβολα, πιο αληθινά, πιο πικρά. Αλλά και πιο ευφρόσυνα χάρη στην ιδιοφυή σκηνική του παρουσία.
Τα τελευταία τρία χρόνια, ο εξαιρετικός ερμηνευτής δημιουργεί το δικό του θέατρο στη σκηνή της Φρυνίχου του Θεάτρου Τέχνης. Σαν άλλος Ντάριο Φο, γράφει, σκηνοθετεί, παίζει, εμπνεόμενος από το… ελληνικό θαύμα που συντελείται την τελευταία δεκαετία στη χώρα μας, εμπειρία που μεταποιεί θεατρικά με τρόπο μοναδικό.
Ο ξεχωριστός Φωκίων
Με το «Σιχτίρ ευρώ, μπουντρούμ δραχμή, θα πεις κι ένα τραγούδι!» ο Βασίλης Παπαβασιλείου μας καλεί σε μια παράβαση χωρίς Αριστοφάνη, σε μια «γιορτή της γελοιοκρατίας»: Οι εκλογές, το δημοψήφισμα, οι εκλογές ξανά, η συμφωνία, η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ, το Ασυλο Ανιάτων, η αυτοκτονία ενός ψυχιάτρου, η Ελλάδα της βαθιάς σκέψης και της ιερής άποψης παρούσα όπως καταγράφεται από τους σύγχρονους πατριάρχες Τουτιτέρογλου, Φασεμπούκη, Γιουτουμπίδη…
Ο Φωκίων Καπνίδης είναι τρόφιμος του ΑΑΨΟΥ (Ασυλο Ανιάτως Ψεκασθέντων Ολικής Υστερήσεως) που, έχοντας κατακτήσει στον διαγωνισμό για τον «Τρόφιμο της Χρονιάς» την πρώτη θέση, δίνει τη διάλεξή του ως βραβευμένος μπροστά σ’ ένα ακροατήριο που αποτελείται από τους άλλους τροφίμους, συγγενείς και φίλους, ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό του ιδρύματος.
Μοιάζει να παραληρεί αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι. Η κατάθλιψη τον έχει οδηγήσει στα χέρια του ψυχιάτρου Τάκη Μπιλιλή, ο οποίος δυστυχώς κόβει τις φλέβες του αμέσως μετά το αποτέλεσμα των εκλογών του Σεπτέμβρη του 2015. Ωστόσο πριν από το απονενοημένο πρόλαβε να ανοίξει στον Φωκίωνα τον δρόμο προς μια ευρύτερη κατανόηση των πραγμάτων.
Η ακριβή εθνική μας ταυτότητα αποτελεί τη βάση, την εξήγηση για όσα συμβαίνουν ή δεν συμβαίνουν στο έργο. «Είμαι Ελλην», λέει ο ήρωας, «ως εκ τούτου δεν μπορώ να είμαι σοβαρός, άλλωστε έτσι με χρειάζονται οι άλλοι».
«Μα είναι δυνατόν να πιστέψουμε ότι είμαστε σοβαροί;» λέει ο Βασίλης Παπαβασιλείου. «Δες πού κατοικούμε. Ο ίδιος ο τόπος αντιτίθεται στη σοβαρότητα. Μας καλεί να κάνουμε βιομηχανία το χασομέρι. Να το πουλήσουμε συστηματικά και επιστημονικά ως τουριστικό αγαθό: «Χάσε τον χρόνο σου στην Ελλάδα».
Ποτέ η ανθρωπότητα δεν είχε τόσο πολλή ανάγκη το γελοίο. Ως ένα λουτρό σε κάτι που ήταν κάποτε εδώ, αλλά η θρηνολογία το σπεκουλάρισε και το κατέκτησε. Μιλάω για την καπηλεία των συναισθημάτων, έργο προοδευτικών και συντηρητικών, έργο της ενοχής των νικητών του εμφύλιου πολέμου. Ομως αυτά όλα παρήλθαν. Τώρα απομένει η αναβάπτιση στους εκφραστικούς πόρους του έθνους. Την παθογένεια, τη νοσηρότητα των ψευδοετικετών περί ποιότητας και λοιπών την πληρώσαμε».
«Relax …Mynotis», μια κωμωδία όπου ο Βασίλης Παπαβασιλείου ερμηνεύει έναν υπεραιωνόβιο ηθοποιό που υπαγορεύει την 35η εκδοχή της διαθήκης του στον βοηθό συμβολαιογράφου, ρόλο που κρατά ο Γιάννος Περλέγκας.
Πρόκειται για το κωμικό χρονικό μιας καθόδου στον νεοελληνικό σουρεαλισμό. Η ιδέα στηρίζεται στην παρουσία ενός μεγάλου ηθοποιού όχι μόνο σε αξία αλλά και ηλικιακά. Ενας σημαντικός ηθοποιός ηλικίας 102 ετών έχει την παθολογική ανάγκη να συντάσσει διαθήκες, δουλειά που πάει 40 χρόνια τώρα. Κάθε φορά παίρνει πίσω τη διαθήκη που έχει υπογράψει, την απορρίπτει, τη σχίζει και υπαγορεύει στον ταλαίπωρο συμβολαιογράφο την επόμενη.
Στο έργο εμφανίζονται ως ενεργά φαντάσματα και συνομιλητές δύο επίσης μεγάλοι στον τομέα τους: ένας πολιτικός κι ένας ποιητής, ο Κωνσταντίνος Καραμανλής και ο Γιάννης Ρίτσος.
Ο Βασίλης Παπαβασιλείου άρχισε να γράφει το έργο χρόνια πριν, με αφορμή τη δημοσίευση της διαθήκης του Αλέξη Μινωτή το 1990 – οποιαδήποτε σχέση του ήρωα με πραγματικό πρόσωπο είναι συμπτωματική… Το κείμενο εμπλουτίστηκε με νέα στοιχεία ώστε να ενταχθεί σ’ ένα διαχρονικό ελληνικό παρόν.
«Η διαθήκη αποτελεί σημείο εκκίνησης για ένα ταξίδι που, κατά κάποιον τρόπο, έχει ένα σκέλος προς το εσωτερικό του θεάτρου και ένα προς τα έξω, στη χώρα» έχει πει για το έργο ο Βασίλης Παπαβασιλείου. «Στο πλαίσιο της συγκεκριμένης συνθήκης δύο πρόσωπα ταξιδεύουν σ’ έναν χρόνο που είναι και δεν είναι συγκεκριμένος. Σε μια επικράτεια που θυμίζει τη σημερινή Ελλάδα όπου ο χρόνος έχει ακινητοποιηθεί. Γιατί αυτό που ζούμε τα τελευταία χρόνια είναι μια θητεία στο σχολείο του Χρόνου…».
Κι αν αναρωτιέται κανείς πόσο μας μοιάζουν αυτά τα θεατρικά όντα που έχει πλάσει για τη σκηνή ο Βασίλης Παπαβασιλείου, ο ίδιος αντιστρέφει το ερώτημα:
«Να ρωτάς πόσο εμείς τους μοιάζουμε. Πόσο μοιάζουμε στα πλάσματα της λογοτεχνίας; Πόσο ζητάμε λογαριασμό από ένα μυθιστόρημα; Του λέμε: υπάρχεις επειδή κρίνω ότι μου μοιάζεις, επειδή είσαι σαν κι εμένα; Ή μήπως: υπάρχεις επειδή μου αποκαλύπτεις κάτι που, εν αγνοία μου, είμαι;»…
