Το Μικρό Εθνικό, το θέατρο για παιδιά και εφήβους του Εθνικού Θεάτρου, εγκαταστάθηκε πλέον στο νέο του «σπίτι», στη δική του σκηνή, στο ανακαινισμένο ισόγειο του θεάτρου Rex. Και μάλιστα μ’ ένα ολοκληρωμένο ρεπερτόριο, με παραστάσεις, προτάσεις, πολλά εργαστήρια.
Φέτος η Παιδική και Εφηβική Σκηνή εστιάζει θεματικά στο «εμείς» και αφιερώνει το ρεπερτόριό της στη γνωριμία με τον Αλλον, μέσα από τέσσερα έργα που, το καθένα από τη δική του σκοπιά, βοηθούν στη διερεύνηση των ανθρώπινων σχέσεων, της έννοιας της ενσυναίσθησης, της ουσιαστικής επικοινωνίας. Το έργο που παίζεται ήδη είναι «Ο πρίγκιπας και ο φτωχός» του Μαρκ Τουέιν, σε μετάφραση του Αλέξη Καλοφωλιά, διασκευή της Τζέμα Κένεντι και με 15μελή θίασο. Το βιβλίο πρωτοκυκλοφόρησε το 1881 και αποτέλεσε αγαπημένο ανάγνωσμα πολλών γενιών, ενώ, παράλληλα, γνώρισε πολλές διασκευές για το θέατρο, τον κινηματογράφο, ακόμα και για κινούμενα σχέδια. O ίδιος ο συγγραφέας το χαρακτήρισε «μια ιστορία για νέους κάθε ηλικίας».
Στην παράσταση το έργο ζωντανεύει σαν παλιά γκραβούρα. Με ζωντανή μουσική, γοργές εναλλαγές δράσης, το κλασικό μυθιστόρημα παρουσιάζεται σε μια εκδοχή γλαφυρή, τολμηρή, επίκαιρη, χιουμοριστική. Το έργο μιλά για τη δικαιοσύνη, την κατάχρηση της εξουσίας, την κοινωνική ανισότητα, τη φιλία, την αλληλεγγύη, την ελπίδα και το δικαίωμα όλων, και ιδιαίτερα των παιδιών, στο όνειρο.
Τι συμβαίνει όταν ένας πρίγκιπας κι ένας φτωχός, που μοιάζουν σαν δυο σταγόνες νερό, αποφασίζουν να αλλάξουν θέση; Μια κοινωνία στο έλεος ενός ζητιάνου κι ένας πρίγκιπας στο έλεος μιας κοινωνίας… Η σκηνοθετική προσέγγιση της παράστασης ιχνηλατεί τη διαδρομή ανάμεσα από καθρέφτες και είδωλα, ήρωες και αντιήρωες, «πρίγκιπες και φτωχούς», που μιλούν για όλα αυτά που μας χωρίζουν, αλλά και για όλα όσα μας ενώνουν.
Η παιδοψυχίατρος και σκηνοθέτις Σοφία Βγενοπούλου, η οποία διευθύνει από τον Μάρτιο του 2017 το Μικρό Εθνικό, έχει εντάξει στον προγραμματισμό του τέσσερις παραστάσεις για παιδιά και εφήβους, τριάντα πέντε εργαστήρια με πάνω από 600 συμμετέχοντες και πολλές παράλληλες δράσεις.
«Είναι λίγο τρελό αυτό που προτείνουμε με το ξεκίνημα του Ρεξ στο ισόγειο» λέει η Σοφία Βγενοπούλου, «όμως έχοντας απόλυτη συναίσθηση ότι κάποια στοιχήματα είναι καλλιτεχνικές επιλογές που θα κερδηθούν, ελπίζει κανείς σε βάθος χρόνου και θα είναι δουλειά υποδομής. Η πρόθεση και η δέσμευση του καλλιτεχνικού διευθυντή ήταν καθαρή, απόλυτη από την πρώτη στιγμή. Συνεχίζει να μας στηρίζει μέσα σε αρκετές δυσκολίες, με μεγάλο αίσθημα ευθύνης. Η αφοσίωσή του στον στόχο του Μικρού Εθνικού είναι συγκινητική και για μένα πολύ… βολική καθώς συναντιέται με τη δική μου πορεία και στόχο ζωής».
• Υπό την κυριαρχία του διαδικτύου πώς μπορείς να στρέψεις την προσοχή του παιδιού στο θέατρο; Και ακόμα περισσότερο, πόσο δύσκολο είναι να εκπαιδεύσεις μελλοντικούς ενήλικους θεατές;
Πιστεύω στην εκπαίδευση που ενθαρρύνει τη συμμετοχή, την ενεργό δράση, την εμπλοκή. Πράγματι, τα παιδιά μας μεγαλώνουν με πολλές οθόνες. Μπ
ροστά τους περνούν προϊόντα, παραστάσεις, εικόνες, κι αρκεί ένα κλικ για να τα καταναλώσουν. Το θέατρο που εγώ αγαπώ ζητάει από τον θεατή να είναι ενεργός.
Δεν τα λέει όλα, δεν διδάσκει, δεν εντυπωσιάζει μόνο με την τεχνολογία και τα εφέ, αλλά φτιάχνει με τα μοναδικά εργαλεία του, σημαντικότερο εξ αυτών είναι ο ηθοποιός και η μεταμόρφωση, ιστορίες. Ανοίγει δρόμους για να φανταστεί το παιδί, μαζί θεατρίνοι και κοινό «συνωμοτούμε» ότι στο εδώ και τώρα δημιουργούμε στιγμιαία αυτούς τους κόσμους κι ας μην υπάρχουν. Συναντιούνται οι φαντασίες μας και ανακαλύπτουμε μαζί τον εαυτό μας και τον άλλο.
Αυτό αναπόφευκτα είναι άσκηση και όπως κάθε άσκηση, μπορεί να είναι κουραστική, αλλά προσφέρει τεράστια οφέλη. Επίσης σημαντική είναι και η δημιουργική εμπλοκή στη δράση αυτή καθεαυτή, πρέπει να σηκωθείς και να μπεις στον κύκλο, να βάλεις το σώμα σου σε δράση για να δημιουργήσεις. Και κάπως έτσι, χωρίς να το καταλάβεις, γίνεσαι ένας εκπαιδευμένος θεατής.
Γιατί μαθαίνεις -πρακτικά- τις πρώτες ύλες απ’ τις οποίες φτιάχνεται η τέχνη μας και μαθαίνεις να τις αναζητάς όχι μόνο ενστικτωδώς αλλά και συνειδητά. Θα έλεγα λοιπόν πως οι νέοι βοηθιούνται όταν έχουν τη μεγαλύτερη δυνατή επαφή με τέχνη που γαργαλάει τη φαντασία και ταυτόχρονα δίνει το βήμα να δημιουργούν οι ίδιοι.
• Ελάχιστα θέατρα στην Ευρώπη έχουν τη δική τους, μόνιμη παιδική σκηνή. Το Εθνικό είναι ένα από αυτά. Ποιους στόχους έχετε βάλει;
Θέλουμε το Μικρό Εθνικό να είναι ένας ζωντανός οργανισμός στον οποίο θα βρίσκουν πάντα χώρο οι νέοι άνθρωποι, οι παραστάσεις μας να συνομιλούν ουσιαστικά μαζί τους με μια σχέση αλληλοτροφοδότησης – γι’ αυτό και είναι τόσο ουσιαστική η σύνδεση της σκηνής και του ρεπερτορίου με την εκπαίδευση, τα εισιτήρια, τις παράλληλες δράσεις, τις ανοιχτές πρόβες, τα αφιερώματα στις δουλειές των ίδιων των παιδιών.
Και φυσικά πάντα στοχεύουμε σε ένα καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που ελευθερώνει τη φαντασία των νέων και τους κινητοποιεί. Χωρίς προσωπικό όραμα, ρίσκο και επιμονή είναι πολύ δύσκολο να καταφέρεις το οτιδήποτε, πόσο μάλλον σ’ αυτόν τον χώρο. Στην Ελλάδα του 2018 ακούγεται τρελό το να διαθέτει κανείς χώρο, χρήμα, χρόνο στα παιδιά.
Κι αποτελεί αυτό ένα παράδοξο που μας χαρακτηρίζει γενικώς, ενώ οι προβληματισμοί και οι αντιδράσεις των παιδιών στα γεγονότα είναι ο πιο σημαντικός πλούτος που διαθέτουμε ως κοινωνία. Είναι ο μόνος «χάρτης» για να γίνουμε κάποτε μια πιο ανθρώπινη κοινωνία. Το Μικρό Εθνικό φτιάχνεται και μεγαλώνει ακόμα. Σκέφτομαι συχνά πως παρά τις αρκετές δυσκολίες, όπως και τα παιδιά δυσκολεύονται αλλά έχουν φόρα για τη ζωή και τα βγάζουν πέρα, έτσι και το θέατρό μας προχωράει με φόρα.
