«Μήδεια είναι η ίδια η φύση»

Ερωτας είναι η Μήδεια, πάθος σφοδρό και Λόγος

Λόγος που δημιούργησε τον πόθο των θεών

Λέξη που μένει ανείπωτη, γέννα φριχτή και τρόμος

Αρχή των πάντων χρυσαφιά και τέλος πορφυρό

Ο λόγος ξανά για τη Μήδεια. Τώρα η ιστορία έρχεται στη σκηνή όχι μέσω του Ευριπίδη αλλά μέσα από μύθους που προϋπήρχαν του ποιητή.

Με τίτλο «Μήδεια∙ μηδέν στο κόκκινο» το καινούργιο έργο της Σοφίας Διονυσοπούλου είναι γραμμένο σε στίχο και εμπνευσμένο από τον μύθο που θέλει τη Μήδεια να θυσιάζει τα παιδιά της στην Ηρα για να τα σώσει από την οργή του όχλου, προσφέροντάς τους έτσι την αθανασία.

Το έργο (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Sestina), πολιτικό και αντιρατσιστικό, φέρνει σε αντιπαράθεση δύο κόσμους, τον κόσμο της φύσης και τον κόσμο των αστών.

Γραμμένο διαλογικά (με μία Μήδεια μάγισσα που μαντεύει το μέλλον και μια άλλη που βιώνει το ζοφερό παρόν), ανεβαίνει ως μονόλογος με τον χαρακτήρα να συγκρούεται ανάμεσα στις δύο προσωπικότητές του.

Τα δύο πρόσωπα της Μήδειας υποδύεται μία ηθοποιός, η Δέσποινα Σαραφείδου.

Η παράσταση στρέφεται σε ανατολίτικες τεχνικές, χρησιμοποιεί στοιχεία μπούτο (χορός που αναπτύχθηκε μετά τον βομβαρδισμό της Χιροσίμα) αλλά και πολεμικών τεχνών, καθώς και ιεροτελεστικές κινήσεις της Καππαδοκίας.

Ο λόγος εκφράζεται σαν παρτιτούρα και οι κινήσεις είναι χορογραφημένες φέρνοντας έναν αέρα Ανατολής.

Το μουσικό περιβάλλον είναι άλλοτε υπαινικτικό κι άλλοτε την ταράζει σαν αόρατο σώμα. Οι φωτισμοί εξαϋλώνουν τη Μήδεια, την εγκλωβίζουν, τη σβήνουν.

Στην παράσταση ακούγονται ακόμα και γεωργιανές λέξεις λόγω Κολχίδας («Κολ­χέτι» στα γεωργιανά) -στη Γεωργία είναι σύνηθες το όνομα Μεντέα, αγάλματά της υπάρχουν σε πλατείες αλλά και σαν φόρος τιμής στους μετανάστες από αυτή τη χώρα που επέλεξαν τη δική μας για να ζήσουν.

Η Μήδεια, σύμφωνα με τον μύθο που προϋπήρχε του Ευριπίδη, σκότωσε την αντίζηλό της, όχι τα παιδιά της.

Τα παιδιά της τα θυσίασε στην Ηρα για να γλιτώσουν από την οργισμένη βία του πλήθους. Εκδικήθηκε δηλαδή τον Ιάσονα, ο οποίος τα θεώρησε νεκρά, και τα έσφαξε σαν ερίφια ζώντας την υπέρτατη απώλεια, γνωρίζοντας όμως ότι θα ζήσουν για πάντα.

«Η Μήδεια είναι ένα αρχέγονο πλάσμα που αποκτά περισσότερο ανθρώπινη υπόσταση με την ανατρεπτική παρουσίασή της από τον Ευριπίδη», λέει η συγγραφέας και σκηνοθέτις του έργου Σοφία Διονυσοπούλου.

«Εκείνος ισχυρίζεται για πρώτη φορά ότι έχει σκοτώσει τα παιδιά της και τη δικαιώνει με τον μεγαλοφυή του τρόπο. Αυτό όμως που στην εποχή του ήταν ανατροπή και προοδευτικότητα με φεμινιστικά στοιχεία, με το πέρασμα των χρόνων αλλοιώθηκε, πλην ελαχίστων εξαιρέσεων, όπως για παράδειγμα της Κρίστα Βολφ [Σημ: Γερμανίδα συγγραφέας η οποία έγραψε το 1996 το «Μήδεια: Φωνές», εμπνευσμένη από τον Ευριπίδη]. Πέρα όμως από την ανάγκη αποκατάστασης του ονόματός της που ένιωθα από μικρή –όνομα που διασύρεται μέχρι και στα αστυνομικά δελτία– αυτό που με γοητεύει περισσότερο είναι ότι πρόκειται για ένα αρχέγονο πλάσμα. Είναι η φύση ενάντια στον κόσμο των αστών. Η μαγεία και η σφοδρότητα της ποίησης ενάντια στη δίψα για χρήμα και εξουσία. Είναι τα ορμέμφυτα από τα οποία όλο και περισσότερο απομακρυνόμαστε για να καταλήξουμε απλοί καταναλωτές και μεταλλαγμένοι με άδειο βλέμμα».

• Η ηρωίδα είναι επίσης κι ένα πολιτικό ον που υποβιβάζεται, διώκεται.

Από βασίλισσα γίνεται μετανάστρια-βασίλισσα, στη συνέχεια ξένη-αλλόκοτη και τέλος εξόριστη. Είναι το «άλλο», δηλαδή, κατά κάποιον τρόπο ο παραμορφωτικός καθρέφτης του εαυτού μας που τόσο δύσκολα μπορούμε να δεχτούμε.

Αυτό το «άλλο» έρχεται από το αβυσσαλέο ασυνείδητό μας και μας κοιτάει κατάματα. Οσο δύσκολα το αντέχει κανείς άλλο τόσο εύκολα το μισεί.

Στη δική μου Μήδεια συνυπάρχουν όλα τα παραπάνω, καθώς και ένα επιπλέον τραγικό στοιχείο: ως μάγισσα προέβλεπε το μέλλον, συνεπώς γνώριζε τι θα της συνέβαινε όταν επιβιβάστηκε στην Αργώ. Το πάθος όμως της φύσης είναι ισχυρότερο από οποιαδήποτε μαντεία.

Ενα άλλο στοιχείο, επίσης, που ίσως έχει ενδιαφέρον, είναι ότι η Μήδεια δεν είναι απλώς μια ερωτευμένη γυναίκα. Είναι ο ίδιος ο έρωτας. Κι αυτόν ποδοπατά ο Ιάσονας, μαζί με όλα τα πολιτισμικά στοιχεία που φέρει.

Είναι ένα ολόκληρο σύμπαν που η αστική εποχή αποφασίζει να το αγνοήσει.

• Η Μήδεια λοιπόν δεν είναι απλώς γυναίκα;

Στον συγκεκριμένο μύθο τυχαίνει να έχει αυτή τη μορφή. Είναι η συμπύκνωση όλων των παραπάνω στοιχείων που ανήκουν στη φύση.

Και η φύση –σε πείσμα των περισσοτέρων που τη φαντασιώνουν θηλυκή– δεν είναι ούτε θηλυκή ούτε αρσενική, είναι και τα δύο, αλλιώς δεν θα μπορούσε να αναπαραχθεί.

Απέναντι λοιπόν σε αυτό το μεγαλειώδες πλάσμα ύψωσε ανάστημα ο μικροαστισμός. Μορφολογικά, στο κείμενο συγκρούονται δύο Μήδειες με την ακρίβεια αλλά και την ελευθερία στη μουσικότητα που δίνει η παρτιτούρα.

Η μία είναι η εγκεφαλική, η μάγισσα, αυτή που προλέγει το μέλλον. Η άλλη είναι εκείνη που βιώνει το παρόν. Αυτό υποστηρίζεται και εικαστικά. Χρυσαφί για την πρώτη, κόκκινο για τη δεύτερη, με το μαύρο να αποτελεί το σημείο συγχώνευσής τους.

 Info:

Θέατρο Φούρνος (Μαυρομιχάλη 168, τηλ. 210 6460748) «Μήδεια∙ μηδέν στο κόκκινο». Κείμενο – σκηνοθεσία – εικαστική επιμέλεια: Σοφία Διονυσοπούλου. Στέμμα, κρινολίνο: Alexander Collections. Μουσική επιμέλεια: Μαρίνα Μέντζου. Φωτισμοί: Παναγιώτης Μανούσης. Ερμηνεύει η Δέσποινα Σαραφείδου. Παραστάσεις: Τετάρτη 20.00, Παρασκευή 21.00. Μέχρι 16 Φεβρουαρίου.