Μια παράσταση για την ποιητική περιπέτεια της μετανάστευσης παίζεται ήδη στο θέατρο Τόπος Αλλού σε σκηνοθεσία Νίκου Καμτσή. «Οι δρόμοι του χιονιού» είναι η τοιχογραφία του φαινομένου της μετανάστευσης, της προσφυγιάς, της αγωνίας του ανθρώπου να βρει μια γη και μια ζωή καλύτερη, για να νιώσει ασφαλής, να δημιουργήσει. Μέσα από τα μάτια ενός κοριτσιού που μπαίνει σε μια ξένη χώρα παράνομα ξετυλίγεται μια ζωή περιπετειώδης, γεμάτη ευαισθησία, ρομαντισμό, παιδιάστικη αφοπλιστική αφέλεια και ενθουσιασμό.
Ο τίτλος είναι συμβολικός αλλά και πραγματικός. Το χιόνι και η παγωνιά της παραμεθόριας ερημιάς μέσα στην ψυχή αυτών των ανθρώπων που έρχονται με προσδοκίες στον ευρωπαϊκό «παράδεισο» και βρίσκουν υψωμένους φράχτες, ρατσισμό, φασιστικές συμπεριφορές.
Στη σκηνή του Τόπος Αλλού έρχονται από τον Εβρο, τη βουλγαρική ενδοχώρα, τη Λαμπεντούζα και ζητούν ν’ αντικρίσουν λίγο ήλιο. Στις αποσκευές τους τίποτα άλλο εκτός από μνήμες, που για να μην ξεθωριάσουν προσπαθούν να τις μεταφυτεύσουν σ’ ένα εχθρικό περιβάλλον: η Τσβέτα έρχεται μέσα από τον αγριεμένο Εβρο κουβαλώντας κατάσαρκα τις μνήμες της σε κασέτες και προσπαθεί να τις ακούσει μαζί με τους συνοριακούς φρουρούς που τη συνέλαβαν· η Μπαχίτη έρχεται από την Αίγυπτο περπατώντας έξι μέρες μέσα στην έρημο για να μπορέσει να βρει ένα μέρος 60 εκατοστών να θάψει το νεκρό από AIDS μωρό της που έκλεψε από ένα «χωριό των σπουργιτιών».
«Οι άνθρωποι ήθελαν πάντα να βλέπουν τον ήλιο», λέει ο Νίκος Καμτσής. «Και κυρίως να τους βλέπει κι αυτός. Ο ήλιος σημαίνει ζωή, δημιουργία, χαρά κι ένα μέλλον με όνειρα και ελπίδα. Στο όνομα αυτού του μέλλοντος παίζουν κορόνα-γράμματα τη ζωή τους. Ξεριζώνονται από τον τόπο τους και διανύουν τεράστιες αποστάσεις μέσα από μονοπάτια κρυφά, παράνομα και κακοτράχαλα. Ο τόπος μας γνώρισε και έζησε στο πετσί του τη μετανάστευση και από τις δύο όχθες. Οι Ελληνες γνώρισαν, έζησαν (και ζουν) τη μετανάστευση, ενώ δέχονται επίσης στον τόπο τους μετανάστες απ’ όλο τον κόσμο».
Η παράσταση είναι αποτέλεσμα έρευνας τριών ετών και της συνεργασίας τριών θεατρικών ευρωπαϊκών οργανισμών: το θέατρο Τόπος Αλλού βασίστηκε στην έρευνα του Κέντρου Σπουδών Λαϊκού Θεάτρου (συναντήσεις, συνεντεύξεις με πραγματικούς μετανάστες) και συνεργάστηκε με τον ιταλικό θεατρικό οργανισμό Aida Fondazione και το Teatr Krzyk από την Πολωνία.
«Οι καλλιτέχνες μέσα από τη συνεργασία τους καταθέτουν όχι μόνο τεχνικές και φόρμες αλλά και την εμπειρία του τόπου τους πάνω στο ζήτημα της μετανάστευσης», λέει ο σκηνοθέτης. «Η Λαμπεντούζα, που στέκει μοναχική σαν σημαδούρα στη μέση της Μεσογείου, ανάμεσα σε δύο ηπείρους, είναι η πόρτα για τη γη της Επαγγελίας.
Οι Πολωνοί έχουν στις αποσκευές τους και στο συλλογικό τους υποσυνείδητο απανωτά στρώματα μετανάστευσης και προσφυγιάς σ’ όλο τον κόσμο. Ταυτόχρονα, η παράσταση μας μεταφέρει την τραγωδία της σύγκρουσης των πολιτισμών των ανθρώπων. Τα ιδεολογικά και θρησκευτικά τους “πιστεύω”. Η φιλοσοφία, τα όνειρα και οι προσδοκίες τους ξεριζώνονται από την πατρίδα και μεταφυτεύονται βίαια σε μια άλλη γη, τις περισσότερες φορές εχθρική και αφιλόξενη».
Ο Νίκος Καμτσής καταπιάστηκε με το θέμα της μετανάστευσης πριν από δύο χρόνια ξεκινώντας με σχολαστική έρευνα όχι μόνο κειμένων και στατιστικών στο google, αλλά μιλώντας και με μετανάστες που βίωσαν τον ξεριζωμό από τον τόπο τους και τον χωρισμό από τις οικογένειες που άφησαν πίσω τους. Στην πορεία συνεργάστηκε με Ελληνες ερευνητές, όπως τη Φούλη Παπαγεωργίου, τον Δημήτρη Μυλωνά αλλά και με ξένους.
«Το θέατρο δεν είναι αθώο, ούτε και έξω από τα κοινωνικοπολιτικά τεκταινόμενα. Ζούμε σε τρομερές εποχές καταστροφής και δημιουργίας ταυτόχρονα. Αυτό δεν ξέρω αν έχει ιστορικό προηγούμενο. Από τη μία μια ιλιγγιώδης τεχνολογική ανάπτυξη που αδυνατεί κανείς να παρακολουθήσει και απ’ την άλλη καταστροφή λαών, κρατών, θεσμών.
Ο περιβόητος ανθρωπισμός μας και τα ευρωπαϊκά κοινωνικά κράτη έχουν εξοβελιστεί στο πυρ το εξώτερον. Η Ελλάδα είναι στη δίνη του κυκλώνα και το θέατρο δεν μπορεί να γυρίζει την πλάτη σε τέτοια μηνύματα. Αντλούμε απ’ αυτά, εμπνεόμαστε, τα ανεβάζουμε στις σκηνές μας. Το θέμα δεν είναι χαρούμενο ούτε ανέμελο. Αλλά τέτοιοι είναι και οι καιροί που ζούμε.
Το να κάνεις ότι δεν το βλέπεις είναι στρουθοκαμηλισμός, ιδιαίτερα από τη μεριά των καλλιτεχνών. Αυτό πιστεύω κι αυτό προσπαθώ να κάνω. Το να ανεβάζεις Τένεσι Ουίλιαμς μου φαίνεται πια παράκαιρο και άτοπο. Η μετανάστευση και συνακόλουθα η προσφυγιά είναι θέμα που φωνάζει εκκωφαντικά στ’ αυτιά μας. Δύο θεατρικά σχήματα που είχαν τους ίδιους προβληματισμούς με τους δικούς μας και θέλησαν αμέσως να συμπορευτούν ήταν το Teatr Krzyk από τη βόρεια Πολωνία και το Aida Fondazione από τη Βερόνα».
INFO: Θέατρο Τόπος Αλλού (Κεφαλληνίας 17 και Κυκλάδων, Κυψέλη, Τηλ.: 210-8656004). «Οι δρόμοι του χιονιού». Κείμενο-σκηνοθεσία-φωτισμοί: Νίκος Καμτσής. Σκηνικό: Νίκος Καμτσής – Μίκα Πανάγου. Κοστούμια-κατασκευή αντικειμένων: Μίκα Πανάγου. Μουσική σύνθεση-επιμέλεια: Χρήστος Ξενάκης. Παρασκευή και Σάββατο στις 20.30, Κυριακή 19.30.
