Ο Βέλτσος τον «Αύγουστο» στη Μύκονο

Στο τέλος και αυτής της ημέρας, το μεγάλο παγοθραυστικό της Ησυχίας από το παράθυρο τoυ Βοριά με τον θλιμμένο ιπτάμενο εισβάλλει. Σπάει τη ζέστη. Το δικό μου ταξίδι στο δωμάτιο. Η ανοδική μου πλεύση από τα χαρτιά στη νύχτα, πριν πάω να συναντήσω τα μούτρα του. Αύγουστος μήνας στη Μύκονο. Πόσο ακόμα δικός μου; Πόσο Αύγουστος;

Η σκηνοθέτις, περφόρμερ και μουσικός Violet Louise ανεβάζει στις 28 Ιουνίου στο Bios ποιήματα από την τελευταία ποιητική συλλογή του Γιώργου Βέλτσου «Αύγουστος» (εκδόσεις Αγρα). Ο βυθός, η επιθυμία για ζωή, η φθορά, η μνήμη, η μέδουσα. Μια θεατρική παράσταση που μοιάζει με κινηματογραφικό φιλμ, επενδυμένο με ήχο, εικόνες, μουσική. Λήψεις πλάνων από τον ελληνικό βυθό, εικόνες αστικού τοπίου, ηχογραφημένοι ήχοι θάλασσας και γλάρων, κοχύλια, αστερίες.

Η προσωπική ματιά της Violet Louise συνθέτει επί σκηνής τον κόσμο του ποιητή Βέλτσου. Η σκηνοθέτις, μ’ έναν ξεχωριστό τρόπο, όπως και σε άλλες παραστάσεις της, επιλέγει για τη θεατρική αφήγηση των ποιημάτων του Γιώργου Βέλτσου τη χρήση πολυμέσων.

«Αύγουστος», ο τελευταίος μήνας του καλοκαιριού, ο τίτλος μιας ποιητικής συλλογής. «Πόσο ακόμα Αύγουστος» αναρωτιέται ο Γιώργος Βέλτσος. Πόσο ακόμα Αύγουστος στη δική του, προσωπική Μύκονο.

«Πόσο χειμώνας ακόμα, θα αναρωτιόμουν εξ ονόματος όλων μας» λέει η Violet Louise. «Πάγωμα των μισθών, πάγωμα της αξιολόγησης, παγωμένα βλέμματα και συνειδήσεις. Αφθονος πάγος και χιόνι, και στα μέσα του Ιούνη. Οσο για τους ρομαντικούς που συνεχίζουν να ασχολούνται με το θέατρο, εκεί πια αγγίζουμε θερμοκρασίες γκούλαγκ…

Οι προοπτικές για παλαιότερους αλλά κυρίως για τους νέους δημιουργούς είναι ζοφερές: εξευτελιστικές αμοιβές, απλήρωτες πρόβες, υπέρογκα ενοίκια αιθουσών, πόλεμος φορέων μεταξύ τους, επιτροπές κρίσης, διάκρισης, απόρριψης και ανυπαρξία χορηγιών. Μια σειρά από Συμπληγάδες, δημιούργημα του ίδιου του συστήματος. Χειμώνας λοιπόν σήμερα. Κι ο Αύγουστος ας μη μας ξεγελά με την τόλμη και τη νεότητά του, με το φως και την αφθονία του…

• Ενα παραστασιακό γεγονός με «εικόνες και ήχους σε κατάσταση αναμονής και επιφύλαξης».

Αντιλαμβάνομαι την ποίηση με εικόνες, ήχους, αλλά και με την απουσία τους, με παύσεις, σιωπή. Τα πάντα βρίσκονται σε κατάσταση αναμονής, επιφύλαξης, όχι μόνον οι εικόνες και οι ήχοι, αλλά και όποιος καλείται να μετουσιώσει την ποίηση σε εικόνες. Ποιο μοντέλο πρέπει κανείς να εμπιστευτεί γι’ αυτά τα κείμενα; Πώς μπορεί να μη δείξει όλες τις πλευρές των πραγμάτων, να αφήσει το περιθώριο του απροσδιόριστου; Η διαδοχή εικόνων και ήχων πρέπει να γεννήσει την αρμονία των σχέσεων. Γιατί αυτό ακριβώς είναι η ποίηση.

Ατελείωτες εκπλήξεις σ’ ένα καθορισμένο κάδρο που απαρτίζεται απ’ όλες τις μικρότερες εικόνες της ζωής μας. Δουλεύοντας στο παρελθόν ποιητικά κείμενα, όπως τα «Θέατρα» του Ολιβιέ Πι, οι «Τρωάδες» του Ευριπίδη στο Μουσείο της Αρχαίας Ολυμπίας και ύστερα στο Ιδρυμα Κακογιάννη, έθεσα αμέτρητες φορές το εξής ερώτημα στον εαυτό μου: Πώς γίνεται να αφήσεις τα κείμενα να σε παρασύρουν με τη δική τους δύναμη χωρίς να παρέμβεις σ’ αυτά διανοητικά; Η προσωπική σύνδεση με τα ποιήματα του Γ. Βέλτσου έγινε χωρίς προσπάθεια κι αυτό με εξέπληξε.

Ισως γιατί αμέσως ένιωσα μια κάποιας μορφής συγγένεια. Το πάθος για ζωή, τον αυτοσαρκασμό, την αιώνια εφηβεία, τη διαδρομή στον χρόνο, το υγρό στοιχείο – μεγάλωσα κοντά στο νερό, δίπλα στη θάλασσα. Το νερό έχει την ιδιότητα της αέναης κίνησης, της μεταμόρφωσης, της αναγέννησης. Το είδωλο στο νερό, το καθρέφτισμα, ο εξαγνισμός, αλλά και οι νεροσυρμές που οδηγούν στον Αδη.

• Ποίηση και θέατρο πώς συναντιούνται στη συνθήκη της σκηνής;

Η ποίηση είναι ίσως η μοναδική καταφυγή, η μόνη απάντηση στη μεταφυσική αγωνία της ύπαρξης. Επίσης έχω τη βαθιά πεποίθηση ότι το θέατρο είναι ποίηση. Ο Σέξπιρ είπε ότι η σκηνή, είτε είναι του θεάτρου, είτε της γραφής, είτε του ονείρου, είναι μία. O ποιητικός λόγος μπορεί εν δυνάμει να συναντηθεί με το θέατρο, τον κινηματογράφο, τη μουσική, τον χορό.

Εχουμε συνδέσει την ποίηση με την ανάγνωση, το αναλόγιο. Ποτέ μου δεν κατάλαβα γιατί να μη διαβάσουμε το βιβλίο στο κρεβάτι μας. Θα δημιουργηθούν περισσότερες εικόνες απ’ ό,τι σε κάποιο κοσμικό γεγονός, όπου ποιήματα διαβάζονται με καλλιέπεια από κάποιον επώνυμο ηθοποιό. Στόχος είναι η δημιουργική συνάντηση. Ο Γ. Βέλτσος μου έδωσε την ελευθερία να βρω τη δική μου ματιά πάνω στα ποιήματα. Την ίδια ελευθερία που επιθυμώ να αισθανθεί και ο θεατής.

• Η σκηνή του Bios ταιριάζει στην παράσταση;

Είναι ο ιδανικός χώρος, αυτός που είχα στο μυαλό μου. Το Bios φέρει μια αίσθηση μη θεατρική που μου αρέσει. Εκεί έκανα και την πρώτη μου παράσταση, το «Forest». Ο χώρος αποτελεί πάντα αναπόσπαστο κομμάτι των παραστάσεών μου. Για έναν περίεργο λόγο όλες οι δουλειές μου συναρτώνται, συσχετίζονται με τον χώρο που τις φιλοξενεί. Το ίδιο συνέβη με το Ιδρυμα Κακογιάννη, το Θησείο, το Παλαιό Ελαιουργείο της Ελευσίνας.

• Ο δύσκολος Γιώργος Βέλτσος, ο «ακατανόητος» για κάποιους. Πώς συνεργάζεται κανείς μαζί του, πώς οικειοποιείται την ιδιοτυπία του, πώς μεταφέρει στο όχημα της τέχνης του θεάτρου την άκρως προσωπική γλώσσα του και τη σκέψη του σε ό,τι αφορά φόρμα και περιεχόμενο;

Εξαρτάται τι εννοούμε λέγοντας ότι κάποιοι βρίσκουν «ακατανόητο» τον Γ. Βέλτσο. Εννοούμε τον μέσο άνθρωπο; Είναι ακατανόητος για τη μαζική κουλτούρα; Oλες αυτές οι κατηγοριοποιήσεις είναι άχρηστες γιατί είναι συστημικές. Δεν υπάρχει τέχνη ή αντίστοιχα κείμενα που να είναι για τους πολλούς ή τους λίγους.

Κάθε έργο έχει την προσωπική του αξία και το νόημα που αποδίδει κάποιος σ’ αυτό είναι άκρως προσωπικό. Ο Ταρκόφσκι, στην πρώτη εκδοχή του «Καθρέφτη», είχε την αγωνία ότι η ταινία αυτή δεν θα αφορούσε κανέναν επειδή δεν είχε σαφήνεια. Φοβόταν ότι η αυτοαναφορική ματιά θα μπορούσε απλά να χαρακτηριστεί ως μια ελεγειακή νοσταλγία των παιδικών του χρόνων.

Κανένας, ούτε ο ίδιος, δεν θα μπορούσε να προβλέψει τον βαθύ αντίκτυπο της ταινίας στη συνείδηση του κοινού, του οποιουδήποτε κοινού. Του απλού, του μέσου, του εξειδικευμένου, αν θέλουμε να επιστρέψουμε ξανά σε όρους συστημικούς.

• Εσείς τι γνώμη έχετε για τον ποιητή Γ. Βέλτσο;

Τη γνώμη που είχε ο Δημήτρης Μαρωνίτης, προλογίζοντας μια ποιητική συλλογή του στο Μουσείο Μπενάκη: ο Βέλτσος είναι το θήραμα, με την έννοια ότι δεν κυνηγάει τη μούσα, αλλά η μούσα τον κυνηγά.

Bios Main (Πειραιώς 84, τηλ.: 210 3425335) «Αύγουστος». Κείμενο: Γιώργος Βέλτσος. Σύλληψη-σκηνική σύνθεση, μουσική, ηχητικός-οπτικός σχεδιασμός: Violet Louise. Συνεργάτης στον οπτικό σχεδιασμό και την τεχνική υποστήριξη: Παναγιώτης Γούμπουρος. Εικονοληψία του φωτογραφικού υλικού από τον βυθό: Bασίλης Κουντούρης, Studio19. Φώτα: Aπόστολος Κοτσιανικούλης. Τετάρτη 28 Ιουνίου έως Κυριακή 2 Ιουλίου, 21.00.