Πολλά βραβεία και μία τσαλακωμένη… πιέτα

Το φετινό 28ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης είχε αρκετές ιδιαιτερότητες. Καθώς θα υπάρξει αναλυτικό ρεπορτάζ τις επόμενες ημέρες, θα αρκεστούμε στη χθεσινή, τελευταία μέρα του, παρατηρώντας πάντως πως αυτή ήταν από τις λιγότερο καλές διοργανώσεις – και αυτό δεν αποτελεί μόνο δική μας άποψη, αλλά είναι κάτι που άρχισε ν’ ακούγεται αρκετά ηχηρά ήδη από τη μέση της διοργάνωσης και μετά. Δυστυχώς λίγες ήταν οι πολύ καλές ταινίες ή έστω οι καλές, με εξαίρεση το αφιέρωμα στα αρχεία με τίτλο «Ολη η μνήμη του κόσμου» και κύρια επιμέλεια του Δημήτρη Κερκινού. Εκεί, ναι, οι ταινίες ήταν μία και μία. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη μία διοργάνωση του αγαπημένου μας Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ ολοκληρώθηκε -όπως γίνεται πάντα- με την απονομή των βραβείων.

Φέτος τα βραβεία, ακόμα περισσότερα από πέρυσι (που ήδη ήταν πάρα πολλά), μοιράστηκαν ανάμεσα σε ελληνικές και ξένες ταινίες: Χρυσό Αλέξανδρο στο Διεθνές Διαγωνιστικό κέρδισε η ταινία «Λύτρωση» του Μίχαου Μάρτσακ (σ.σ. η ταινία αφηγείται την τραγική ιστορία ενός πατέρα που αναζητά τον 16χρονο γιο του), ενώ Αργυρό Αλέξανδρο έλαβε το «Τα Πουλιά του Πολέμου» των Τζανάι Μπούλος και Αμπντ Αλκάντερ Χάμπακ, το οποίο συνολικά πήρε και τα περισσότερα βραβεία – τέσσερα: εκτός από τον Αργυρό Αλέξανδρο Διεθνούς Διαγωνιστικού, το βραβείο του Συμβουλίου της Ευρώπης «Human Rights in Motion», το βραβείο FIPRESCI και το βραβείο WIFT GR. Η ταινία αναφέρεται στον εμφύλιο στη Συρία και σε δύο δημοσιογράφους που προσπαθούν να καταγράψουν την αλήθεια, με πολλαπλούς κινδύνους: «Είμαστε στην Ελλάδα, στη χώρα της Δημοκρατίας», είπε η Τζανάι Μπούλος, εκ των δύο σκηνοθετών. «Και λυπόμαστε πολύ που αυτή η Δημοκρατία χρησιμοποιείται ως επίφαση για εγκλήματα και συμμετοχή σε πολέμους».

Στο διαγωνιστικό τμήμα «Newcomers», Χρυσό Αλέξανδρο έλαβε η ταινία «Δεν κοστίζει τίποτα» της Μαίρης Μπουλή, για μια νέα γυναίκα η οποία προσπαθεί να πάρει στα χέρια της τον έλεγχο του ίδιου της του σώματος, ενώ Αργυρό Αλέξανδρο έλαβε το «Ψηφιακοί σύντροφοι» («Replica») της Τζούγουα Λιανγκ, ένα ενδιαφέρον ντοκιμαντέρ που εστιάζει στην τάση που κερδίζει έδαφος στην Κίνα, νεαρές γυναίκες να επιλέγουν ψηφιακούς συντρόφους κατασκευασμένους μέσω AI, σε μια εποχή με έλλειμμα πραγματικής οικειότητας. Το επίσης ενδιαφέρον σε αυτή τη διαγωνιστική κατηγορία ήταν η κριτική της επιτροπή, που αποτελούνταν από μία Ιρανή (Φαραχνάζ Σαριφί), μία Αμερικανίδα (Μέλοντι Γκίλμπερτ) και μία Ελληνίδα (Χρύσα Τζελέπη), οι οποίες δήλωσαν από κοινού την αποστροφή τους προς τον πόλεμο και έκαναν έκκληση για ειρήνη. Τέλος, στο τρίτο μεγάλο διαγωνιστικό του φεστιβάλ, στο τμήμα «Film Forward», που περιλαμβάνει δέκα ταινίες άνω των 45 λεπτών, οι οποίες πειραματίζονται με τη φόρμα και τη μέθοδο της ταινίας τεκμηρίωσης, Χρυσό Αλέξανδρο κέρδισε το «Dear Future» της Χριστιάνας Χειραναγνωστάκη για τη «συστηματική διερεύνηση των αρχείων ως δυτικών αποικιακών δομών και τη μορφολογική σύνδεση αποσπασμάτων στη σημερινή στιγμή της υπεροπτικοποίησης» και Αργυρό Αλέξανδρο έλαβε η ταινία «Στάθμη» από τους Κάρλος Μόρα Φουέντες και Αννα Μπέρκχοφ, καθώς «δίνει μορφή στην τρυφερότητα που νιώθουμε όταν ερχόμαστε σε επαφή με τη φύση», σύμφωνα με το σκεπτικό της επιτροπής.

Από τα ανεξάρτητα βραβεία δύο είναι οι ελληνικές ταινίες που έλαβαν διπλές και τριπλές βραβεύσεις: Το «Bugboy» του Λουκά Παλαιοκρασσά έλαβε το βραβείο της Πανελλήνιας Ενωσης Κριτικών Κινηματογράφου (ΠΕΚΚ) καθώς και το «Βραβείο της Πόλης της Θεσσαλονίκης “Ιστορίες Πόλης”» (σ.σ. το ντοκιμαντέρ είναι πολύ καλό πράγματι, ωστόσο δεν καταλάβαμε ποτέ γιατί έλαβε το βραβείο στην κατηγορία «Ιστορίες Πόλης» που μόλις φέτος δόθηκε για πρώτη φορά και έχει να κάνει με ταινίες που έχουν την πόλη στο επίκεντρο, κάτι που δεν συμβαίνει με το Bugboy. Η ταινία δεν φέρει ευθύνη φυσικά και αξίζει και περισσότερα βραβεία, ωστόσο όσοι θέσπισαν αυτό το βραβείο μάλλον έχουν μπερδευτεί με το σε ποιες ταινίες απευθύνεται).

Το «EXILE(S), Ιστορίες Ενός Νησιού», το πρώτο μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ του Γιώργου Ηλιόπουλου, έλαβε το βραβείο FIPRESCI (της Διεθνούς Επιτροπής Κριτικών Κινηματογράφου) ελληνικής ταινίας στο Επίσημο Πρόγραμμα, το βραβείο ΕΡΤ και Ειδική Μνεία «Human Rights in Motion». Το ντοκιμαντέρ του Στέλιου Κούλογλου «Γεννημένος δύο φορές» κέρδισε το ειδικό βραβείο της Επιτροπής Νεότητας των Φοιτητών του ΑΠΘ (είπαν μάλιστα πως «τους άλλαξε τη ζωή βλέποντάς το») και αντίστοιχα Καλύτερης Ταινίας έλαβε το νέο ντοκιμαντέρ της Μαριάννας Οικονόμου «Where Shadows Rest» που έχει να κάνει με ναυάγια στην Ελευσίνα. Το βραβείο ΕΚΚΟΜΕΔ για πρωτοεμφανιζόμενο σκηνοθέτη έλαβαν οι «Ιστορίες Ενός Ψέματος» της Ολιας Βερροιοπούλου, η οποία δήλωσε πως είναι πολύ δύσκολος καιρός να είσαι «πρωτοεμφανιζόμενος», ενώ τα βραβεία Κοινού Fisher δόθηκαν στις ταινίες «Οντα με Συνείδηση» του Τόνι Τζόουνς, «Κάτω από την Επιφάνεια» του Βασίλη Μπαραχάνου, «Πλατεία Αοράτων» του Θεόδωρου Σελέκου, «Αμερικανός Γιατρός» του Πο Σι Τενγκ.

Γέλασε και η «Πιετά»

Υπήρξε και ακόμη ένα βραβείο, το οποίο μας τράβηξε την προσοχή – όχι για την τελική επιλογή αλλά για τον άνθρωπο που το απένειμε: Ο βουλευτής Β’ Θεσσαλονίκης της Ν.Δ. και ο άνθρωπος που προαλείφεται για υποψήφιος περιφερειάρχης Κεντρικής Μακεδονίας, Θεόδωρος Καράογλου, έδωσε το «Ανθρώπινες Αξίες» της Βουλής των Ελλήνων στην ταινία «La pieta» των Ράφα Μολές και Πέπε Αντρέου. Ανεβαίνοντας στο βήμα ο κ. Καράογλου, και αφού είπε πως εκπροσωπεί τον πρόεδρο της Βουλής κ. Κακλαμάνη και τη Βουλή των Ελλήνων (πρώτα έβαλε τον πρόεδρο και μετά τη Βουλή) και αφού μίλησε για αρκετά λεπτά για το τι είναι ντοκιμαντέρ και τη σπουδαιότητά του, δήλωσε: «Το βραβείο πάει στην ταινία Λα Πιέτα»…

Προφανώς καμία «πιέτα» και κανένα «στρίφωμα» δεν βραβεύτηκε. «Πιετά» είναι η λέξη. Και ο ίδιος δεν έδειξε να θέλει να διορθώσει το λάθος του, ούτε σαν του το φώναξαν από το κοινό. Ηταν σίγουρα μια ατυχής στιγμή που προκάλεσε θυμηδία, ειδικά επειδή ο κ. Καράογλου έδειξε να γνωρίζει σίγουρα την πιέτα αλλά όχι την Πιετά.