Αυτό που συνέβη προχθές στη Βενετία ήταν μοναδικό: αν το να φορέσει ο Λάνθιμος μία κονκάρδα στα χρώματα της παλαιστινιακής σημαίας θεωρήθηκε σημαντική συμβολική κίνηση, το εκτεταμένο χειροκρότημα πάνω από 20 λεπτά από το κοινό, ανάμεσα στο οποίο υπήρχαν και χολιγουντιανοί αστέρες, με τον πρωταγωνιστή της ταινίας «The Voice of Hind Rajab» να ανοίγει την παλαιστινιακή σημαία είναι πράγματι ένα πολύ σπουδαίο, πολιτικό πλέον γεγονός, που έγινε στο πλαίσιο ενός κινηματογραφικού φεστιβάλ.
Η ιστορία της πεντάχρονης Παλαιστίνιας Χιντ Ρατζάμπ (Hind Rajab), που δολοφονήθηκε στη Γάζα τον Ιανουάριο του 2024 από Ισραηλινούς στρατιώτες, μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από την Τυνήσια δημιουργό Kaouther Ben Hania και έκανε πρεμιέρα στο διαγωνιστικό τμήμα του 82ου Κινηματογραφικού Φεστιβάλ της Βενετίας.
Το φιλμ, με τίτλο «The Voice of Hind Rajab» («Η φωνή της Χιντ Ρατζάμπ»), όχι μόνο έφερε στο κόκκινο χαλί τον Χοακίν Φίνιξ και τη Ρούνεϊ Μάρα –οι οποίοι συμμετείχαν ως εκτελεστικοί παραγωγοί της ταινίας– αλλά χάρισε στη φετινή διοργάνωση την πιο παρατεταμένη όρθια επιδοκιμασία στην ιστορία του θεσμού, καθώς οι θεατές χειροκροτούσαν 23 λεπτά, φωνάζοντας «Free Palaistine» («Λευτεριά στην Παλαιστίνη») και κρατώντας φωτογραφίες της μικρής στα χέρια τους.
Ο πρωταγωνιστής Μοτάζ Μαχίς σήκωσε μια παλαιστινιακή σημαία, φανερά συγκινημένος. Και όλα αυτά, τη στιγμή που εκατοντάδες παιδιά σαν τη Χιντ δολοφονούνται κάθε μέρα από το κράτος του Ισραήλ στα παλαιστινιακά εδάφη, είτε απευθείας, είτε λόγω έλλειψης φαρμάκων και υγειονομικής περίθαλψης (όλα τα νοσοκομεία σχεδόν έχουν βομβαρδιστεί), είτε λόγω λιμού που έχει επιβληθεί από το Ισραήλ. Διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως τα Guardian, People, Democracy Now, Al Jazeera κ.ά., ασχολήθηκαν εκτεταμένα με το τι συνέβη στη Μόστρα, την ώρα που οι μεγαλύτεροι ηγέτες διεθνώς (εκτός ελαχίστων εξαιρέσεων), του Ελληνα πρωθυπουργού συμπεριλαμβανομένου, είναι σύμμαχοι του Ισραήλ, μην αναγνωρίζοντας τα εγκλήματα που συντελούνται στα παλαιστινιακά εδάφη.
Η πραγματική ιστορία πίσω από την ταινία
Στις 29 Ιανουαρίου 2024, η μικρή Χιντ τηλεφώνησε στην Παλαιστινιακή Ερυθρά Ημισέληνο. Εγκλωβισμένη σε αυτοκίνητο που είχε δεχθεί πυρά, με την οικογένειά της νεκρή δίπλα της (είχαν πεθάνει οι θείοι και τα τέσσερα μικρά της ξαδέρφια), προσπάθησε να κρατήσει τη γραμμή ανοιχτή, ενώ οι διασώστες αναζητούσαν τρόπο να τη φτάσουν. Μετά από ώρες, με τη μικρή να ακούγεται να λέει πως νυχτώνει και φοβάται, έγιναν κάποιες διαπραγματεύσεις και επετράπη να πάνε κάποιοι νοσηλευτές, οι οποίοι πυροβολήθηκαν με το που έφτασαν στο σημείο. Και η ίδια η μικρή πέθανε από ισραηλινά πυρά. Ολων τα λείψανα βρέθηκαν μετά από πολλές μέρες, ενώ ήταν ήδη σε διαδικασία αποσύνθεσης. Η κλήση αυτή, τα τελευταία λόγια της Χιντ, αποτυπώθηκε σε ηχητικό ντοκουμέντο. Το Ισραήλ έως και σήμερα ισχυρίζεται πως δεν υπήρχαν στρατεύματά του στην περιοχή. Η Ben Hania, διεθνώς αναγνωρισμένη Τυνήσια σκηνοθέτρια και σεναριογράφος, μόλις άκουσε την πλήρη ηχογράφηση, όπως η ίδια εξηγεί στο σημείωμά της στην Biennale, «άφησε τα πάντα για να κάνει αυτή την ταινία».
Οπερ και εγένετο. Στην ταινία, η αυθεντική ηχογράφηση εντάσσεται στην αφήγηση, ενώ η κάμερα μένει μακριά από τη βία. Η σκηνοθέτρια επιλέγει να δείξει το «αόρατο»: την αγωνία της αναμονής, τη σιωπή όταν η βοήθεια δεν έρχεται. Η μορφή είναι περιορισμένου χώρου, με το δράμα να ξετυλίγεται σε μόνο μία τοπογραφία (single location/περιορισμένος χώρος), συνδυάζει αληθινές ηχογραφήσεις με δραματοποιημένες σκηνές, ενώ οι ερμηνείες των Saja Kilani, Motaz Malhees, Clara Khoury και Amer Hlehel δίνουν υπόσταση στους ανθρώπους που βρίσκονται στην άλλη άκρη της γραμμής.
Η Kaouther Ben Hania (Καουτέρ Μπεν Χάνια), γνωστή για το «The Man Who Sold His Skin» («Ο άνθρωπος που πούλησε το δέρμα του»), που ήταν υποψήφιο για Οσκαρ το 2021), υπογράφει τη σκηνοθεσία και το σενάριο, ενώ στην παραγωγή συνεργάστηκαν τέσσερις εταιρείες, με την υποστήριξη του ζεύγους Χοακίν Φίνιξ και Ρούνεϊ Μάρα. Η ταινία έχει διάρκεια 90 λεπτά και είναι στα αραβικά. Παράλληλα, ανακοινώθηκε ότι θα αποτελέσει την επίσημη πρόταση της Τυνησίας για το Οσκαρ Διεθνούς Ταινίας της χρονιάς, γεγονός που της δίνει ήδη διεθνή προοπτική.
Η πρεμιέρα του φιλμ προχθές 3/9 στη Βενετία συνοδεύτηκε από ένα από τα πιο έντονα πολιτικά φορτισμένα στιγμιότυπα της διοργάνωσης. Η αίθουσα σηκώθηκε όρθια επί 23 λεπτά, καταγράφοντας ρεκόρ στα χρονικά του φεστιβάλ. Μάλιστα, σε κάποια στιγμή τα φώτα έσβησαν για να διαλυθεί ο κόσμος, αλλά το χειροκρότημα συνεχίστηκε. Σύμφωνα με διεθνείς ανταποκρίσεις και σχετικά βίντεο, ακούστηκαν συνθήματα «Free Palestine» και σηκώθηκαν παλαιστινιακές σημαίες, την ώρα που οι συντελεστές δάκρυζαν στη σκηνή. Και οι δύο χολιγουντιανοί σταρ δάκρυζαν, ενώ αγκάλιαζαν τον πρωταγωνιστή.
Η ηθοποιός Saja Kilani δήλωσε στο Reuters: «Η ιστορία της Χιντ κουβαλά το βάρος ενός ολόκληρου λαού». Από την πλευρά της, η μητέρα της μικρής, Wissam Hamada, σε συνέντευξή της, εξέφρασε την ελπίδα «η ταινία να βοηθήσει να σταματήσει αυτός ο καταστροφικός πόλεμος και να σωθούν τα άλλα παιδιά της Γάζας».
Κριτικές
Οι πρώτες κριτικές χαρακτήρισαν το έργο «μία από τις πιο ισχυρές ταινίες του φεστιβάλ μέχρι στιγμής». Η Guardian σημείωσε ότι το χειροκρότημα έμοιαζε «χωρίς τέλος», ενώ ήταν, αν μην τι άλλο, συγκινητικό το γεγονός πως πριν από το εκτεταμένο, ιδιαίτερα φορτισμένο αυτό ξέσπασμα/δήλωση, η αίθουσα «είχε ουρλιάξει στη σιωπή» όπως γράφτηκε. Πέρα από την καλλιτεχνική της αξία, η ταινία αναδείχθηκε σε πολιτικό και ανθρωπιστικό γεγονός. Οπως σχολιάζουν αναλυτές, η Ben Hania δεν κάνει απλώς ένα έργο μνήμης, αλλά προσφέρει μια κινηματογραφική εμπειρία που μετατρέπει μια φωνή από το παρελθόν σε παγκόσμιο κάλεσμα.
Στην Ελλάδα έχουμε δύο (κατά κάποια αντιστοιχία) παρόμοια μεγάλα φεστιβάλ: το Διεθνές για Ταινίες Μικρού Μήκους στη Δράμα και το αντίστοιχο για Μυθοπλασία και Ντοκιμαντέρ της Θεσσαλονίκης. Το πρώτο ξεκινά σε λίγες μέρες. Στο δεύτερο, σαν είχε γίνει μια παράσταση διαμαρτυρίας από το δίκτυο Flimmakers’ for Palestine Greece πέρυσι, ο καλλιτεχνικός του διευθυντής κ. Ανδρεαδάκης, που ήταν στη σκηνή, δεν έκανε απολύτως κανένα σχόλιο. Αναρωτιόμαστε, φέτος, αν γίνει κάτι παρόμοιο, θα υπάρξει κάποια αντίδραση; Εδωσε η Βενετία το παράδειγμα που θα ακολουθηθεί; Και αν ακολουθηθεί, αρκεί να συμβεί επειδή έγινε στο εξωτερικό; Οπως και να έχουν τα πράγματα, από τη Μόστρα δόθηκε ένα ξεκάθαρο μήνυμα. Το αν είναι όσο πρέπει ισχυρό, θα φανεί. Ηταν πάντως ξεκάθαρο.
