O Μισέλ Δημόπουλος δεν είναι πια κοντά μας. «Εφυγε» προχθές το βράδυ, ύστερα από μία ακόμα μάχη. Εως τότε, όλες τις κέρδιζε. Γι’ αυτό και είναι περίεργο να λέμε πως πέθανε. Πώς πεθαίνουν τέτοιοι άνθρωποι, όταν έχουν κάνει, πραγματικά (με το όραμα, τις γνώσεις, το πάθος και το πείσμα τους) καινοτόμες αλλαγές στο σύγχρονο πολιτιστικό μας οικοδόμημα; Οταν ένα σημαντικό τμήμα του το έχουν «χτίσει» οι ίδιοι;
Ο Μισέλ Δημόπουλος ήταν ακριβώς αυτό: ένας καινοτόμος δημιουργός. Οχι επειδή το λέμε εμείς ή όλοι όσοι γνώρισαν τον ίδιο ή το έργο του. Επειδή ήταν… Ποιος ήταν, λοιπόν, ο Μισέλ Δημόπουλος; «Οι περισσότεροι τον ξέρουν ως τον άνθρωπο που διεθνοποίησε το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης», μας λέει ο σκηνοθέτης Κυριάκος Αγγελάκος. «Πράγματι, όταν ανέλαβε ο Μισέλ το Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, το 1992, το έκανε από ελληνικό, διεθνές. Αυτή η μετάβαση δεν ήταν “αναίμακτη” -υπήρξαν ισχυρές αντιδράσεις τότε, καθώς δεν άρεσε αυτό καθόλου σε κάποιους, τότε. Αλλά ο Μισέλ δεν σταμάτησε και ξαφνικά ήρθαν στην Ελλάδα αδιανόητα ονόματα του παγκόσμιου σινεμά. Ο,τι καλό υπάρχει ακόμα στο Φεστιβάλ είναι έργο του Μισέλ Δημόπουλου… Ο ίδιος πήρε ένα κατ’ ουσίαν επαρχιακό φεστιβάλ, μια αρένα σύγκρουσης ελληνικών κινηματογραφικών τάσεων, και το έβαλε στον παγκόσμιο χάρτη. Θυμάμαι πως, το 1997, καλεσμένοι του Φεστιβάλ ήταν ο Μπερτολούτσι, ο Γκριναγουέι (για τον οποίο είχαν στήσει και μια καταπληκτική έκθεση με δικά του σχέδια) και ήταν και η πρώτη διεθνής εμφάνιση του Αλεξάντερ Πέιν, ο οποίος μετά πήρε τα Οσκαρ κ.λπ. Ολα τα μεγάλα ονόματα, θρύλοι του σινεμά, ήταν στην Ελλάδα τότε. Εξαιτίας του Μισέλ. Κανείς δεν του έλεγε “όχι”, καθώς με τους περισσότερους συνδεόταν με βαθιά φιλία. Κι εγώ εξαιτίας της φιλίας του με τη Φρίντα (σ.σ. Λιάππα) τον γνώρισα, το 1981.
»Ηξερε τα πάντα γύρω από το σινεμά. Αλλά είχε και όραμα δημιουργίας και αμφισβήτησης όλων των “καθιερωμένων” έως τότε στεγάνων», συνεχίζει ο κ. Αγγελάκος. «Ο Μισέλ ήταν μισός Γάλλος από τη μεριά της μητέρας του, είχε τελειώσει το γαλλικό σχολείο στην Αθήνα και μετά σπούδασε στη Βενσέν στο Παρίσι, αμέσως μετά τον Μάη του ’68. Βρέθηκε δηλαδή σε ένα πλήρως καινοτόμο, φρέσκο, έμπλεο από νέες ιδέες και δυναμικούς ανθρώπους πανεπιστήμιο. Ηταν θαμώνας της Cinematek. Ολα αυτά τον είχαν επηρεάσει, φυσικά, καθώς ήταν ένας βαθιά δημοκρατικός άνθρωπος, με ευρύτητα πνεύματος και νέες ιδέες. Επίσης, λόγω όλων των παραπάνω αλλά και του χαρακτήρα του και, φυσικά, του πάθους που είχε για το καλό σινεμά, ο Μισέλ κατάφερε αδιανόητα για την εποχή πράγματα: είχε φέρει για πρώτη φορά στην Ελλάδα (στην Πάτρα, το 1986) τον Ναγκίσα Οσιμα, έναν σκηνοθέτη θρύλο του σινεμά, και θυμάμαι πως είχαν πάει δεκάδες Ελληνες κινηματογραφιστές να τον συναντήσουν (Αγγελόπουλος, Παναγιωτόπουλος κ.ά.)».
Πέρα, όμως, από τη θητεία του στο ΦΚΘ, ο Μισέλ ήταν από τους ελάχιστους ανθρώπους που άλλαξαν την ελληνική τηλεόραση. Οταν το 1981 ανέλαβε ο Βασίλης Βασιλικός την ΕΡΤ, φώναξε δύο ανθρώπους (και οι δύο με σπουδές στη Γαλλία): τον Δημήτρη Παναγιωτάτο να αναλάβει το ελληνικό πρόγραμμα της ΕΡΤ και τον Μισέλ Δημόπουλο το διεθνές. «Ο Μισέλ δημιούργησε την περίφημη “Κινηματογραφική Λέσχη” της Παρασκευής, με τον Γιάννη Μπακογιαννόπουλο, που έβγαινε και μιλούσε για τις ταινίες. Ολοι μας μάθαμε σινεμά από αυτές τις βραδιές», μας λέει ο Δημήτρης Παναγιωτάτος. «Παίχτηκαν τότε ταινίες που δεν μπορείς να φανταστείς: για πρώτη φορά παίχτηκε η σειρά “Berlin Alexanderplatz” του Φασμπίντερ στην Ελλάδα, σε παγκόσμια πρεμιέρα! Δεν είχε παιχτεί καν στη Γερμανία. Αυτό ήταν κάτι για το οποίο ήταν περήφανος και ο ίδιος… Αλλά έφερε το ελληνικό κοινό σε επαφή με τις σπουδαιότερες ταινίες του παγκόσμιου σινεμά, τότε. Οι γνώσεις του για τον κινηματογράφο, ειδικά του “Σινεμά του Δημιουργού” (cinema d’auteur) δεν είχαν όρια. Δεν ήταν, όμως, μόνο ένας από τους καλύτερους γνώστες του παγκόσμιου σινεμά ούτε μόνο ένας παθιασμένος σινεφίλ. Ηταν ένας κοσμοπολίτης, με γενικότερη κουλτούρα. Μαζί βρεθήκαμε στην ΕΡΤ, μαζί και στο περιοδικό “Σύγχρονος Κινηματογράφος” του οποίου ανέλαβε τα ηνία μετά τον Ραφαηλίδη και η δική του θητεία, ως διευθυντή σύνταξης, ήταν και η πιο δημιουργική περίοδος του περιοδικού».
«Αλλά δεν έμενε εκεί: ήταν ο άνθρωπος που έφτιαχνε θεσμούς!», παίρνει τη σκυτάλη ο κ. Αγγελάκος. «Από τη μια η διεθνοποίηση του ΦΚΘ και από την άλλη το τι έκανε στην ΕΡΤ: ήταν η αλλαγή του πώς μπορείς να προλάβεις τον καλό κινηματογράφο μέσα από την τηλεόραση. Αυτό έκανε. Το ίδιο έκανε και με το Φεστιβάλ, το ίδιο και με το περιοδικό “Σύγχρονος Κινηματογράφος”», καταλήγει.
Ο Μισέλ Δημόπουλος ξεκίνησε ως κριτικός κινηματογράφου και ανήκε σε μια (σχεδόν μη υπάρχουσα πια) γενιά γραφιάδων, που έβλεπαν και έψαχναν τις πραγματικές αξίες και την ομορφιά (σε γλώσσα και επιχείρημα) και όχι τον παροδικό εντυπωσιασμό. Είχε σκηνοθετήσει μία μόνο ταινία ντοκιμαντέρ, το «Η άλλη σκηνή» για το πώς γυρίστηκε ο «Θίασος» του Θόδωρου Αγγελόπουλου. Καλλιτεχνικός διευθυντής του ΦΚΘ ήταν για 12 χρόνια (1992-2004), μαζί με τον άλλο καινοτόμο και σπουδαίο Δημήτρη Εϊπίδη, στο αντίστοιχο του Ντοκιμαντέρ. Η ομάδα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης τον αποχαιρέτισε λέγοντας: «Ο Μισέλ θα είναι πάντα εδώ. Στο Ολύμπιον και στο λιμάνι, στις μεγάλες οθόνες και στους δρόμους της Θεσσαλονίκης, στις κουβέντες, στα βιβλία και τα περιοδικά. Θα είναι ζωντανός, ευθυτενής, γελαστός, δίκαιος και πάντα έτοιμος να ξαναδεί και να μας δείξει τις υπέροχες ταινίες που λάτρευε, να μας κάνει να ανακαλύπτουμε το καινούργιο και το ανήσυχο σινεμά σε κάθε μας βήμα». Η υπουργός Πολιτισμού μίλησε για «τη γνώση, το πάθος, τις πρωτοβουλίες και τον ήρεμο δυναμισμό του χαρισματικού Μισέλ» ως τα στοιχεία αυτά που έκαναν το ΦΚΘ έναν «ισχυρό θεσμό» (κι ας μην το έχει επισκεφθεί τα τελευταία χρόνια η ίδια). Συλλυπητήριο μήνυμα έστειλε και η κ. Σία Αναγνωστοπούλου από τον ΣΥΡΙΖΑ, μιλώντας για όλα τα παραπάνω αναλυτικά. «Η σκέψη μας, στην οικογένειά σου, Ερση Σωτηροπούλου και Καρολίνα Δημοπούλου, τους φίλους σου, τους ανθρώπους που συνεργάστηκες μαζί τους, σε όλη την κινηματογραφική κοινότητα. Αντίο, Μισέλ»… Και από εμάς, Μισέλ…
