Η διοργάνωση, που ίδρυσε το Ελληνικό Ιδρυμα Ιστορικών Μελετών, φέτος, μια τόσο δύσκολη χρονιά, ανθεί με ταινίες από δεκαοχτώ χώρες (και την Τουρκία) με θεματολογία που αγγίζει ιστορικά, κοινωνικά και προσωπικά ζητήματα. Από το #MeToo μέχρι τη μετανάστευση, τους Ρομά και την Ελλάδα που αλλάζει
Κάθε χρόνο και καλύτερο. Και, μάλιστα, στη φετινή, πέμπτη του διοργάνωση το Διεθνές Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Καστελόριζου «Πέρα από τα σύνορα», δημιούργημα του αεικίνητου και δυναμικού Ελληνικού Ιδρύματος Ιστορικών Μελετών (ΙΔΙΣΜΕ), έχει και το πιο πλούσιο πρόγραμμα που θα καλύψει οχτώ μέρες στα τέλη Αυγούστου (23 έως 30). Τότε που το μοναδικής ομορφιάς ακριτικό μας νησί έχει λες τις πιο γλυκές μέρες και νύχτες και την πιο ζηλευτή θάλασσα.
Διαγωνιστικό τμήμα με 24 ντοκιμαντέρ, 18 μεγάλου/μεσαίου και 6 μικρού μήκους, αλλά κι ένα χορταστικό «Πανόραμα» και αρκετές ειδικές προβολές διαθέτει το φεστιβάλ, που φιλοξενεί ταινίες από 18 χώρες, και την Ελλάδα, φυσικά.
Ετσι, ανάμεσα στα ντοκιμαντέρ που διαγωνίζονται είναι τα ελληνικά: «Υ1-Στη σιωπή του βυθού” του Φίλιππου Βαρδάκα για το θρυλικό υποβρύχιο «Υ1-Λ. Κατσώνης» που βυθίστηκε βόρεια της Σκιάθου από γερμανικό ανθυποβρυχιακό. «Ο Γιώργος του Κέδρου» του Γιάννη Κολόζη, όπου ο σκηνοθέτης διηγείται την ιστορία του πατέρα του, Γιώργου, που ανακάλυψε τη Δονούσα το 1972 και έζησε εκεί μόνος, σε παραλία, για πολλά χρόνια.
Ο «Λαβύρινθος» του Δημήτρη Αθανίτη για τις στοές στο κέντρο της Αθήνας και τους ανθρώπους που ζουν και δημιουργούν εκεί για περισσότερο από δύο και τρεις γενιές. «Σιγή ιχθύος» των Ανδρέα Λουκάκου-Θοδωρή Χονδρόγιαννου, για τη ζωή των ψαράδων της Μεσογείου, μια εποχή που κινδυνεύουν να γίνουν «είδος προς εξαφάνιση».
«Ο νέος δρόμος του πλαστικού» των Αγγελου Τσαούση-Μυρτώς Παπαδοπούλου, που έφτασαν στα σύνορα Κίνας-Τατζικιστάν για να μας γνωρίσουν έναν Τατζίκο φορτηγατζή, τον Νταβλάτ, που ζει την οικογένειά του εμπορευόμενος κινεζικά προϊόντα. Και το «Ο Σπύρος και ο γύρος του θανάτου» των Δημήτρη και Λίνο Καφίδα για μια διάσημη οικογένεια ακροβατών, που προσπαθούν να κρατήσουν μια παράδοση 50 χρόνων κι ένα επάγγελμα που πεθαίνει.
Οι ξένες συμμετοχές μεγάλου/μεσαίου μήκους έχουν επίσης ενδιαφέρον. Το «Princes among men» του Στεφάν Κρασνανσκί (Γαλλία) είναι μια ωδή στον πολιτισμό των Ρομά. Το «Marceline, the best clown in the world» του Γερμάν Ρόντα (Ισπανία) αναφέρεται σε έναν Ισπανό κλόουν που θριάμβευε από το 1900 ώς το 1914 και τον θαύμαζαν Τσάρλι Τσάπλιν και Μπάστερ Κίτον. Η Αλεξάντρα Πιανελί, μια νεαρή εικαστικός, στο «Τhe Kiosk» (Γαλλία) κινηματογραφεί με το κινητό τις μέρες της στο περίπτερο της οικογένειάς της σε πλατεία του Παρισιού.
Η τραγική μοίρα ενός Ιταλού στρατιώτη με Ρωσίδα μητέρα στο Ανατολικό Μέτωπο γίνεται το θέμα του «Once more unto the breach» των Φεντερίκο Φερόνε και Μισέλ Μανζολίνι (Ιταλία). Η εξορία των Τατάρων της Κριμαίας το 1944, που οδήγησε σε λιμό και θάνατο των περισσοτέρων, γεννά το «1944» της Ουκρανής Φατίμα Οσμάνοβα. Στο «Vostok Νο 20» η Ελιζαμπέτ Σιλβεϊρό (Γαλλία) φωτίζει τα αισθήματα των επιβατών σε βαγόνι του Υπερσιβηρικού.
Υπάρχουν ακόμα ταινίες από Ισραήλ, Ρωσία, Κροατία, Αργεντινή, Σερβία και Τουρκία, όπως το «Hopeless» της Ζεχρά Γιγκίτ, για Αφγανούς παράνομους μετανάστες στην Αττάλεια, παραθεριστικό παράδεισο της Τουρκίας, που βγάζουν το ψωμί τους δουλεύοντας στην ανακύκλωση χαρτιού και πλαστικών.
Το «Πανόραμα» και οι Ειδικές Προβολές θα μπορούσαν να κλέψουν την παράσταση. Μερικές ταινίες είναι παλιότερες παραγωγές, χωρίς αυτό να μειώνει καθόλου τη σημασία τους, ένα φεστιβάλ αναδεικνύει και διαμάντια του πρόσφατου παρελθόντος. Στο αμερικανικό ντοκιμαντέρ «Η μισή αλήθεια» η Εϊμι Αντριον, με τη συμμετοχή σαράντα σκηνοθέτιδων, ακτιβιστριών, παραγωγών και δημοσιογράφων, προσπαθεί να απαντήσει στο γιατί οι Αμερικανίδες, ενώ είναι σχεδόν ισάριθμες με τους άνδρες στις κινηματογραφικές σχολές, στην πορεία αποδεκατίζονται και εξαφανίζονται από το ανδροκρατικό κινηματογραφικό σύστημα.
Υπάρχει ένα ωραίο πορτρέτο του αγαπημένου των Ελλήνων τέως προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ζαν-Κλοντ Γιούνκερ, που τόσο πάλεψε για να μη γίνει το Brexit («Portrait Jean-Claude Junker: Passionately European» των Λούκας Σμιντ και Μπάρμπαρα Βακερνάγκελ-Τζέικομπς).
Ο Αρης Φατούρος στο «Εδώ Λονδίνο, 1939-2005, η αρχή και το τέλος», μια εσωτερική παραγωγή του τηλεοπτικού σταθμού της Βουλής, αφηγείται μέσα από σπάνια ηχητικά ντοκουμέντα, με τη φωνή του Γιώργου Σεφέρη να κυριαρχεί, την ιστορία του ελληνικού ραδιοφώνου του BBC, που σίγησε οριστικά το 2005. Ενώ ο Ηλίας Δημητρίου στο «Γράμματα χωρίς παραλήπτη» βασίζεται στο βιβλίο της Αγάπης Μολυβιάτη-Βενέζη «Το χρονικό των δέκα ημερών», το οποίο αναφέρεται στην προσπάθεια ενός Τούρκου αξιωματικού να σώσει τον αδελφό της, Ηλία Βενέζη, από τα τάγματα θανάτου το 1922.
