Το animation εισβάλλει στο ντοκιμαντέρ

Αν το 2008 δεν είχε υπάρξει η ταινία κινουμένων σχεδίων του Ισραηλινού Αρι Φόλμαν «Βαλς με τον Μπασίρ», Χρυσή Σφαίρα Ξένης Ταινίας και υποψήφια για Οσκαρ, μια πρωτοπόρα, θαυμαστή απόπειρα του σκηνοθέτη, βετεράνου στον πόλεμο του Λιβάνου, να αφηγηθεί όχι με τους κλασικούς τρόπους των ντοκουμέντων και συνεντεύξεων την προσωπική τραυματική του εμπειρία, ίσως ο όρος «animated ντοκιμαντέρ» να ήθελε σήμερα περισσότερη εξήγηση.

Επειδή, όμως, έχουν κυλήσει αρκετά χρόνια, οι τεχνολογίες όλο και εξελίσσονται και οι ντοκιμαντερίστες κάνουν τη δουλειά τους ολοένα και περισσότερο έξω από την πεπατημένη, να που τα animated ντοκιμαντέρ μπορούν πια να αποκτήσουν το πρώτο παγκοσμίως πλήρες και ολοκληρωμένο αφιέρωμα. Κι αυτό θα είναι ελληνικό, θα γίνει την άνοιξη στο 22ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης (5 με 15 Μαρτίου).

Το αφιέρωμα στο ραγδαία αναπτυσσόμενο «υβριδικό υπο-είδος», όπως το χαρακτηρίζουν οι διοργανωτές, μέσα από μια επιλογή από μικρού και μεγάλου μήκους animated ντοκιμαντέρ, έχει στόχο να αναδείξει τη χρήση των κινουμένων σχεδίων ως στρατηγική αναπαράστασης στο ντοκιμαντέρ. Και να παρουσιάσει τις διαφορετικές χρήσεις και τεχνικές που χρησιμοποιούνται (ζωγραφική στο χέρι, κολάζ, stop motion, cut outs, ελαιογραφίες σε γυαλί κ.ά.) σε συνδυασμό με κλασικό ανιμέισον, αλλά και συνεντεύξεις, ντοκουμέντα, τα γνωστά δηλαδή υλικά του είδους. Ομως, φυσικά, πάνω από όλα είναι οι πραγματικές ιστορίες, τα θέματα που ψάχνουν οι σκηνοθέτες.

Ετσι, εκτός από το «Βαλς με τον Μπασίρ», που είναι ευκαιρία να το δει η πολύ νέα γενιά των σινεφίλ, κάποια ντοκιμαντέρ ξεχωρίζουν.

● Ο διάσημος Γάλλος σκηνοθέτης Μισέλ Γκοντρί της «Αιώνιας λιακάδας ενός καθαρού μυαλού» με ένα απολαυστικό, αναρχικό στιλ ανιμέισον ασχολείται με τους φιλοσοφικούς στοχασμούς του Νόαμ Τσόμσκι στο «Is the Man Who Is Tall Happy?: An Animated Conversation with Noam Chomsky».

● Οι δεκαοχτώ αγελάδες του παλαιστινιακού οικισμού Μπέιτ Σαχούρ, σύμβολο αντίστασης και απελευθέρωσης από τους Ισραηλινούς παραγωγούς γάλακτος, αλλά και στόχος των ισραηλινών αρχών που τις χαρακτήρισαν «απειλή για την ασφάλεια», είναι μια παράξενη, κωμική ιστορία που δίνει, όμως, μια άλλη όψη της πρώτης Ιντιφάντα. Τη χειρίζονται στο ντοκιμαντέρ «The Wanted 18» οι Αμέρ Σομάλι και Πολ Κόουαν (Καναδάς, Παλαιστίνη, Γαλλία).

● Η Νεοζηλανδή Λιάν Πούλεϊ στο «25 April» στρέφεται στην τραγική Εκστρατεία της Καλλίπολης, το 1915, χρησιμοποιώντας εικονογραφήσεις των επιστολών έξι Νεοζηλανδών που συμμετείχαν, ανάμεσα σε χιλιάδες άλλους από Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία.

● Τη (σχεδόν) αληθινή και εξωφρενική ιστορία του γιατρού Ρόμιουλους Μπρίνκλεϊ από το Κάνσας, που ανακάλυψε το 1917 θεραπεία της ανδρικής ανικανότητας με τη μεταμόσχευση όρχεων τράγων, διηγείται η Αμερικανίδα Πένι Λέιν στο απολαυστικό «Nuts!».

● Ο Κιθ Μέιτλαντ αναπαριστά με πρωτότυπο τρόπο στο «Tower» το πρώτο περιστατικό μαζικής δολοφονίας σε εκπαιδευτικό ίδρυμα στις ΗΠΑ (1966, Πανεπιστήμιο του Τέξας, στο Οστιν), συνδυάζοντας κινούμενα σχέδια και συνεντεύξεις επιζώντων.

● Ο διάσημος Πολωνός ρεπόρτερ Ρίσαρντ Καπισίνσκι και το τρίμηνο ταξίδι του στη συγκλονισμένη από τον εμφύλιο πόλεμο Αγκόλα, όπως το κατέγραψε στα απομνημονεύματά του, είναι το θέμα του «Another Day of Life» των Ραούλ ντε λα Φουέντε και Ντέιμιαν Νένοφ (Πολωνία, Ισπανία, Βέλγιο, Γερμανία, Ουγγαρία).

● Την οικογενειακή βία ερευνά η Σίλα Σοφιάν στο «Survivors» (ΗΠΑ), ενώ η Καμίλα Κάρτερ στο «Flesh» (Βραζιλία, Ισπανία) πολύπλευρα και ερευνητικά αναδεικνύει τον διεστραμμένο τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες αντιμετωπίζονται σαν σώματα προς κατανάλωση.

● Βραβείο Οσκαρ πήρε ο Καναδός Κρις Λάντρεθ με το μικρού μήκους «Ryan». Βασίζεται στη ζωή του διάσημου, επίσης Καναδού, ανιμέιτορ, Ράιαν Λάρκιν, που εθισμένος στα ναρκωτικά αναγκάστηκε να ζητιανεύει.

● Μια ανατριχιαστική εικόνα της καθημερινότητας στο διαβόητο Υπεράκτιο Κέντρο Κράτησης Αιτούντων Ασυλο στη νήσο Μάνους της Αυστραλίας δίνει ο Λούκας Σρανκ στο «Nowhere Line: Voices from Manus Island» έχοντας καταφέρει να επικοινωνήσει τηλεφωνικά με δύο άνδρες κρατουμένους. Κάτι ανάλογο επιτυγχάνουν οι Χάνα Χάιλμπορν και Ντέιβιντ Αρονόβιτς στο «Slaves» (Σουηδία, Νορβηγία, Δανία) με δύο από τα χιλιάδες παιδιά που στρατολογήθηκαν από χρηματοδοτούμενη από την κυβέρνηση παραστρατιωτική οργάνωση στη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στο Σουδάν και ελευθερώθηκαν χάρη στην Επιτροπή για την Εξάλειψη της Απαγωγής Γυναικών και Παιδιών.

● Μια γιορτή για τις αισθήσεις του θεατή είναι το «Madagascar, carnet de voyage» του Μπαστιέν Ντιμπουά (Φίτζι-Γαλλία) που με τη μορφή ταξιδιωτικού ημερολογίου, ακολουθεί τα βήματα ενός περιηγητή στις παραδόσεις και τελετές της Μαδαγασκάρης, ειδικά τη Φαμαντιχάνα, την τελετή «στροφής των οστών».