Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Η Αλβανία επί Χότζα είχε χάσει τα χρώματά της

Mπουγιάρ Αλιμάνι

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η Αλβανία επί Χότζα είχε χάσει τα χρώματά της

  • A-
  • A+
Μπουγιάρ Αλιμάνι, ο Αλβανός σκηνοθέτης, που έζησε 22 χρόνια στην Αθήνα, αγαπημένο μέλος της κινηματογραφικής μας κοινότητας, συνεχίζει πια από το εξωτερικό. Βγαίνει την Πέμπτη στις αίθουσες η πολυβραβευμένη ταινία του «Η αντιπροσωπεία», ένα δραματικό θρίλερ για τις τελευταίες μέρες του κομμουνιστικού καθεστώτος στην πατρίδα του.

Νομιζεις ότι βρίσκεται στη Νέα Υόρκη, όπου ζει από το 2014 έχοντας φύγει με την οικογένειά του από την Αθήνα μετά από 22 χρόνια. Και τον βρίσκεις στη Γερμανία τον Μπουγιάρ Αλιμάνι. Γιατί, ενώ εσύ τον κυνηγάς γιατί βγαίνει επιτέλους την Πέμπτη στις αίθουσες η πολυβραβευμένη και σπουδαία ταινία του «Η αντιπροσωπεία», ο Αλβανός σκηνοθέτης ήδη γυρίζει μία άλλη, στη Γερμανία και στα βουνά της Αλβανίας, με τον περίφημο Γιοργκ Γουίντμερ πίσω από την κάμερα, συνεργάτη του Βέντερς, του Μάλικ, του Ινιαρίτου. Περιμένει τα χιόνια για να την τελειώσει και είναι, μας λέει, ένα δράμα με θέμα την καταπίεση και την ελευθερία της γυναίκας. Ο τίτλος, «Albanian Virgin», λέει πολλά.

Ενα άλλο αλβανικό «δράμα», απόλυτα πολιτικό αυτό, μας θυμίζει στην «Αντιπροσωπεία». Το κομμουνιστικό καθεστώς που ο ίδιος το έχει ζήσει, αφού γεννήθηκε το 1969 στην Αλβανία κι εκεί σπούδασε Καλές Τέχνες και σκηνοθεσία θεάτρου. Η ιστορία της ταινίας είναι πολύ δυνατή. Το 1990, ενώ ο Χότζα βρίσκεται ακόμα στην εξουσία και τα άλλα κομμουνιστικά κράτη καταρρέουν, το καθεστώς έχει ανάγκη από μια συμφωνια με την Ευρώπη.

«Η αντιπροσωπεία»

Καταφτάνει λοιπόν στην Αλβανία μια αντιπροσωπεία Ευρωπαίων ειδικών που απαιτούν να ελέγξουν τυχόν καταπατήσεις ανθρώπινων δικαιωμάτων. Ενας από αυτούς ζητά επίμονα να συναντήσει Αλβανό διανοούμενο, συμφοιτητή και φίλο του παλιά από το Παρίσι, που όμως βρίσκεται δεκαέξι χρόνια έγκλειστος σε ορεινή φυλακή. Οι τρομοκρατημένοι Αλβανοί αξιωματούχοι σπεύδουν να τον αποφυλακίσουν και του ζητούν να ωραιοποιήσει στους Ευρωπαίους την κατάσταση, με αντάλλαγμα την ελευθερία του και άλλα οφέλη. Τι θα κάνει αυτός ο ωραίος άνθρωπος, θα παίξει το παιχνίδι της εξουσίας;

Η ταινία του Μπουγιάρ Αλιμάνι, πανέμορφη και συγκλονιστική, δίκαια ξεχώρισε αμέσως παντού. Του άνοιξε δρόμους, και είναι μόλις η τρίτη του μεγάλου μήκους, μετά την «Αμνηστία» και το «Krom».

• Ενώ πάντα ψιλοφλερτάρατε με την πολιτική, ποτέ άλλοτε δεν είχατε τολμήσει μια ξεκάθαρα πολιτική ταινία σαν την «Αντιπροσωπεία», που μάλιστα αφορά την ίδια την πατρίδα σας και το κομμουνιστικό καθεστώς της. Ηταν κάτι που θέλατε, αλλά δεν είχε έρθει ακόμα η ώρα;

Ναι, η «Αντιπροσωπεία» είναι μια ξεκάθαρα πολιτική ταινία. Κάποτε, το 1997, ο Γιώργος Κόρρας μού είχε πει, «η κομμουνιστική περιόδος θα σας βασανίσει εσάς τους Αλβανούς για χρόνια». Τον θυμήθηκα, όχι μόνο στην «Αντιπροσωπεία», αλλά και στα δύο επόμενα σενάρια που έχω ήδη γράψει, τα οποία έχουν δυνατά στοιχεία από εκείνη την εποχή. Το σενάριο της «Αντιπροσωπείας», βεβαια, το βρήκα έτοιμο, είναι του Αρτάν Μιναρόλι που δυστυχώς δεν ζει πια. Βλέπετε, τα θέματα έρχονται, δεν τα κυνηγάω.

• Πέρα από το εξαιρετικό σενάριο που είχατε στα χέρια σας, πόσο από τον εαυτό σας και τις μνήμες σας από το κομμουνιστικό καθεστώς βάλατε, έστω και έμμεσα, στην ταινία; Ποια είναι η κυρίαρχη αίσθησή σας από εκείνη την εποχή;

Γεννήθηκα και μεγάλωσα μέχρι τα 22 μου χρόνια στον κομμουνισμό. Οπότε όλες οι μνήμες μου αναγκαστικά είναι από εκείνη την περίοδο, ακόμα και οι εντελώς προσωπικές στιγμές ανακατεύουν μέσα τους στοιχεία από το καθεστώς. Θυμάμαι τις παρελάσεις και τις γιορτές, που πηγαίναμε με το κόκκινο φουλάρι των «pioneers», ανάμεικτες με το άρωμα του χορταριού κάθε άνοιξη.

Σκηνή από την ταινία «Αλβανή Παρθένα», που γυρίζεται αυτήν την εποχή στη Γερμανία

Ο κόσμος φώναζε συνθήματα και χειροκροτούσε δυνατά υπέρ του κόμματος, στοιχείο που έχω βάλει στην ταινία, στη σκηνή με τους φαντάρους που φωνάζουν για τον Ενβέρ Χότζα. Θυμάμαι ακόμα έντονα τις πολιτικές δίκες σε αίθουσες κινηματογράφων, τις οποίες ο περισσότερος κόσμος τις παρακολουθούσε από μεγάλα μεγάφωνα κρεμασμένα παντού στην κωμόπολη όπου ζούσα.

• Θέλατε να γυρίσετε μια ταινία που να αγγίξει κυρίως τους συμπατριώτες σας ή σκεφτήκατε πως το θέμα της ελευθερίας και της αντίστασης στην καταπίεση δεν έχασε ποτέ, δυστυχώς, την επικαιρότητά του;

Ηθελα να κάνω μια ταινία που θα ξεπερνούσε γλώσσα και τόπο, δηλαδή κάτι πιο ευρύ. Μια ταινία που θα μιλούσε κυρίως για την αντίσταση των διανοούμενων, που δεν είναι απαραίτητο να μετατρέπονται σε ήρωες. Με ηρεμία και γαλήνη επιλέγουν να φλερτάρουν με τον θάνατο, γιατί προτιμούν να παραμένουν ελεύθεροι. Το νερό για μένα στην τελευταία σκηνή της ταινίας είναι μια μεταφορά για την ελευθερία. Πάντοτε τα θέματα αυτά είναι επίκαιρα.

• Ποια ήταν η κύρια καλλιτεχνική σας έγνοια γυρίζοντας την «Αντιπροσωπεία»;

Οταν κάνεις τέτοια ταινία κινδυνεύεις φυσικά να πέσεις σε κλασικούρες. Μια ακόμα αλβανική ταινία για τον κομμουνισμό! Δεν το ’θελα. Ετσι αποφάσισα να παίξω με τη φόρμα, πέρα από το τι δραματουργικά γίνεται μέσα στο σενάριο. Εβγαλα τα χρώματα από το φιλμ και άφησα μια αίσθηση σέπιας, ούτε έγχρωμο ούτε ασπρόμαυρο.

Είναι περίεργο, αλλά είχα πάντα στον νου μου το πρώτο έτος στη σχολή ζωγραφικής, στο λεγόμενο μάθημα «μονόχρωμα», που οι δάσκαλοι στην ακουαρέλα μας έσπρωχναν ακριβώς στο ίδιο, ούτε ασπρόμαυρο ούτε έγχρωμο, κάτι ενδιάμεσο.

Το βρήκα καταπληκτικό και ως μεταφορά όλης της ζωής που ζούσαμε στον κομμουνισμό. Επίσης αποφεύγοντας τα κοντινά πλάνα και ανοίγοντας τις σκηνές σε γενικά πλάνα, με πολλά πρόσωπα, 4-5 ηθοποιούς, προσπάθησα να τονίζω την ιδέα ότι το φταίξιμο σε τέτοια καθεστώτα είναι όλων μας, ότι δεν είναι υπεύθυνο ένα άτομο, αλλά ολόκληρος ο πληθυσμός που επέτρεψε σε μια εγκληματική δικτατορία να ευδοκιμήσει ανεμπόδιστα.

• Εχει παιχτεί η «Αντιπροσωπεία» στην Αλβανία; Πώς τη δέχτηκε το κοινό;

Παίχτηκε πέρσι τον Νοέμβριο στο πλαίσιο του Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Τιράνων, αμέσως μετά ήρθε στη Θεσσαλονίκη. Στην πρεμιέρα είχε παρευρεθεί και ο ίδιος ο πρωθυπουργός Εντι Ράμα και η υπουργός Πολιτισμού της Αλβανίας. Μετά έμεινε μόνο μία εβδομάδα σε έναν κινηματογράφο. Στην Αλβανία τη θεωρούν αρκετά καλή ταινία, αλλά στην πατρίδα μου η τύχη των ταινιών δεν διαρκεί πιο πολύ από μία εβδομάδα στην αίθουσα.

• Γνώρισε όμως μεγάλη επιτυχία σε φεστιβάλ, πήρε το Μέγα Βραβείο στο Φεστιβάλ της Βαρσοβίας, ανάμεσα σε άλλα. Νιώθετε πιο σίγουρος μετά την «Αντιπροσωπεία» ότι ίσως μπορείτε να συνεχίσετε με καλύτερους όρους στο σινεμά;

Ασφαλώς συνεχίζω με καλύτερους όρους, αλλά ποτέ κανείς δεν νιώθει ασφαλής. Μετά από κάθε μεγάλη επιτυχία είναι έτοιμη σχεδόν και σε περιμένει μια μεγάλη τρύπα, ένα χάος. Το θέμα είναι να μην αρχίσεις να κάνεις υπολογισμούς και να γεύεσαι την κάθε στιγμή.

Αν την πατήσεις και αρχίζεις να κατασκευάζεις το υλικό σου σύμφωνα με αυτό που ήδη πέτυχε, έχεις χάσει το παιχνίδι ως καλλιτέχνης. Η χαρά της δημιουργίας είναι ακριβώς να κυνηγάς το απρόβλεπτο. Η τέχνη είναι πρώτα ένστικτο και μετά λογική.

• Είστε αποφασισμένος να μείνετε στην Αμερική; Δεν είναι λίγο μακριά από την Ευρώπη, όπου ίσως είναι πιο εύκολο για σας να κάνετε ταινίες;

Ολη αυτή η θυσία έγινε για την κόρη μας. Η Σαβίνα σπουδάζει Film Directing στο Ηunter College Ν.Υ. και ταυτόχρονα δουλεύει. Τα πάει εξαιρετικά και είμαστε ευτυχισμένοι. Ευρώπη και Αμερική είναι δύο διαφορετικά πράγματα.

Στην Ευρώπη, λίγο πιο ασφαλής, καταθέτεις πρόταση, εγκρίνεται και παίρνει η ταινία τον δρόμο της. Στην Αμερική πρέπει να φτύσεις αίμα για να πείσεις έναν παραγωγό να καταθέσει τα χρήματά του σε μια ταινία. Και γιατι σε σένα, και όχι σε έναν Γάλλο, Αγγλο, Ιταλό, Μεξικανό, Ιρανό κ.λπ.; Ο ανταγωνισμός είναι πολύ σκληρός και πρέπει να έχεις και λίγη τύχη. Θα δούμε, συνεχίζουμε και εδώ τις προσπάθειες για κάτι ανεξάρτητο.

• Εχει σημασία για σας που η «Αντιπροσωπεία» βγαίνει επιτέλους στην Ελλάδα; Ή μας ψιλοξεχάσατε;

Η Ελλάδα είναι πατρίδα μας πια. Οσο πιο μακριά πάμε τόσο πιο πολύ μας λείπει. Μου έχει μείνει μια γλυκιά αίσθηση από τη Μήλο, που πηγαίναμε κάθε καλοκαίρι τα τελευταία 14 χρόνια. Μέναμε κοντά στο Κάστρο, ψηλά. Το βράδυ σχεδόν νόμιζες ότι έπιανες τα άστρα με το χέρι σου. Την ίδια αίσθηση είχα νιώσει στην Αλβανία στα μακρινά και δύσκολα παιδικά μου χρόνια. Μόνο οι πατρίδες μάς κάνουν να ξανανιώθουμε παιδιά.

Το θεωρώ λοιπόν γιορτή που η «Αντιπροσωπεία» βγαίνει στις ελληνικές αίθουσες και καλώ όλους τους φίλους να πάνε να τη δουν. Και θέλω να ευχαριστήσω το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου και την ΕΡΤ για τη χρηματοδότηση της ταινίας και τους Ελληνες συνεργάτες μου, κυρίως τη Ρένα Βουγιούκαλου και την Κωνσταντίνα Σταυριανού, για τη συνεχή πίστη στη δουλειά μου, την αφοσίωση και την υποστήριξή τους.

• Ο σεισμός στην Αλβανία μάς συγκλόνισε όλους. Φαντάζομαι τη δική σας αγωνία για συγγενείς και φίλους...

Ηταν κάτι τρομερό. Ο κόσμος εξακολουθεί να είναι φοβισμένος, γιατί δεν είχε ζήσει ποτέ κάτι τόσο δυνατό. Εχω αγωνία για όλους. Είναι πολλές οι αιτίες που κατέρρευσε ένας μεγάλος αριθμός κτιρίων, ανάμεσά τους η κακή και ανεξέλεγκτη δόμηση. Πολλές αποστολές από όλη την Ευρώπη έσπευσαν να βοηθήσουν, αλλά οι πρώτοι που κατέφτασαν ήταν τα αδέλφια μας οι Κοσοβάροι και οι γείτονές μας οι Ελληνες. Τους ευχαριστώ από καρδιάς που πάλεψαν μέρες για να σώσουν ζωές.

ΣΙΝΕΜΑ
Η Φιόνα Σο γυρίζει ταινία στην Ελλάδα
Η Φιόνα Σο, η κορυφαία Ιρλανδέζα ηθοποιός του θεάτρου και του κινηματογράφου, αλλά και σκηνοθέτρια η ίδια σε θέατρο και όπερα, που την έχουμε θαυμάσει δύο φορές σε μεγάλη και μικρή Επίδαυρο σε έργα του Μπέκετ...
Η Φιόνα Σο γυρίζει ταινία στην Ελλάδα
ΣΙΝΕΜΑ
Θρίλερ, μυστήρια και οράματα στους βάλτους
Η τρίτη ταινία του Σύλλα Τζουμέρκα «Το θαύμα της Θάλασσας των Σαργασσών», ένα δυνατό και καθηλωτικό αστυνομικό θρίλερ, που είναι στις αίθουσες, επιτέλους, αφού έκανε με διθυραμβικές κριτικές την πρεμιέρα του...
Θρίλερ, μυστήρια και οράματα στους βάλτους
ΣΙΝΕΜΑ
Τζον Γουότερς: Προσπαθώ να είμαι κακός και ανεύθυνος
Μόνο αυτός ο trash, o κιτς, o εξωφρενικός και ακραίος κινηματογραφικός μπαμπάς της Divine και της Serial Mom θα μπορούσε τον σιχαμερό, βρόμικο κόσμο μας να τον μετατρέψει, όχι πια επί της οθόνης, αλλά επί...
Τζον Γουότερς: Προσπαθώ να είμαι κακός και ανεύθυνος
ΣΙΝΕΜΑ
Ολη η Ελλάδα ένα κινηματογραφικό στούντιο
Ηταν αξιόλογες κινηματογραφικές αναπτυξιακές πρωτοβουλίες της περιφέρειας, με τελικό στόχο να γίνει ολόκληρη η χώρα ένα τεράστιο στούντιο για Ελληνες και ξένους παραγωγούς, με τα γνωστά οφέλη για τις τοπικές...
Ολη η Ελλάδα ένα κινηματογραφικό στούντιο
ΣΙΝΕΜΑ
Ενας Ναζί με τη γοητεία του Κάρι Γκραντ
Από τους πιο αναγνωρίσιμους, σημαντικούς και γοητευτικούς Γερμανούς ηθοποιούς, ο Σεμπάστιαν Κοχ ήταν η καλύτερη επιλογή για να δώσει λάμψη στην ελληνική πρεμιέρα μιας ταινίας που ήδη έχει προκαλέσει από μόνη...
Ενας Ναζί με τη γοητεία του Κάρι Γκραντ
ΣΙΝΕΜΑ
Ο ποιητής του γέλιου μιας αναρχικής, ελεύθερης Ελλάδας
Ο σπουδαίος δημιουργός από την Τρίπολη, που έγραψε μια μεγάλη πορεία από τις εμπορικές ταινίες της Φίνος Φιλμ στον δικό του, προσωπικό κινηματογράφο, πέθανε στα 82 του χρόνια. Οι κωμωδίες του Σταύρου Τσιώλη...
Ο ποιητής του γέλιου μιας αναρχικής, ελεύθερης Ελλάδας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας