Ημέρες των Παθών και το Θαύμα της Ανάστασης: τις πασχαλινές μέρες που διανύουμε, το σινεμά μάς κάνει παρέα. Το «Ακίνητο ποτάμι» του Αγγελου Φραντζή βρίσκεται ακόμα στις αίθουσες, έχοντας μόλις κερδίσει το Βραβείο Σκηνοθεσίας της Ελληνικής Ακαδημίας Κινηματογράφου: μια συμβολική ταινία για την αντιπαράθεση της πίστης και της λογικής, που κινείται γύρω από μια «ως εκ θαύματος» εγκυμοσύνη, σαν μιας άλλης γυναίκας, στην αρχή της Χριστιανοσύνης.
Το σινεμά, ελληνικό και διεθνές, σύγχρονο και κλασικό, έχει καταπιαστεί πολλές φορές με τα θαύματα, με την ανθρώπινη και την υπεράνθρωπη φύση, φτιαγμένο και το ίδιο από ένα θαύμα, αυτό της υπέρβασης της πραγματικότητας, αυτό της κινούμενης εικόνας. Παρακάτω, δέκα παραδείγματα κινηματογραφικών θαυμάτων, για θαυμάσιες κινηματογραφικές διαδρομές φέτος το Πάσχα.
Holy Motors
Λεός Καράξ, 2012
Ο Κύριος Οσκαρ, καθισμένος στο πίσω μέρος της λευκής λιμουζίνας του που οδηγεί η Σελίν, διανύει μια ολόκληρη μέρα «δουλειάς», από το ξημέρωμα ώς το (τελευταίο) βράδυ. Η μέρα του αποτελείται από μια σειρά από ραντεβού. Ο Κύριος Οσκαρ μεταμορφώνεται για τον καθέναν κι εκτελεί την αποστολή του.
Παρεμβαίνει στις ζωές των άλλων, όπως υποδεικνύουν οι φάκελοι των πελατών του και τις αλλάζει, φέρνοντας τίποτε λιγότερο από τη γέννηση, τον έρωτα ή τον θάνατο. Φυσικά με τον φαντασιακό τρόπο του τρομερού Γάλλου δημιουργού, στο σύμπαν του οποίου τίποτα δεν είναι μετρημένο ή μονοδιάστατο και με την υπερβατική, ξέφρενη και μαζί τόσο αφοπλιστικά συγκεκριμένη ερμηνεία του Ντενί Λαβάν, καθισμένου πίσω από την ιερή οδηγό του, Εντίτ Σκομπ. Το θαύμα είναι η μεταμόρφωση και η μεταμόρφωση είναι το σινεμά.
Υπαρξιακή ώς το τελευταίο της κύτταρο, η ταινία του Λεός Καράξ είναι, ταυτόχρονα, μια σπαρακτικά συγκινητική και προσωπική ερωτική επιστολή στην τέχνη του κινηματογράφου, στη δύναμη των ηθοποιών του, στη μαγεία μιας παράλληλης διάστασης που επηρεάζει και διαμορφώνει τη δική μας.
Το δέντρο της ζωής
- Τέρενς Μάλικ, 2011
Ξεκινώντας στο Τέξας του 1956, στο σπίτι μιας οικογένειας και στο δικό τους, μικρό, πολυδιάστατο σύμπαν, ο Τέρενς Μάλικ, ο Πάπας του σύγχρονου λυρικού σινεμά, χτίζει μια αφοπλιστική ταινία για το θαύμα της γέννησης, του θανάτου κι όλων αυτών που μεσολαβούν. Μια ταινία, δηλαδή, για το θαύμα της ζωής.
Το καλό και το κακό, το ανθρώπινο και το θείο, η δράση και η συνείδηση, η γυναίκα και η φύση, ο άνδρας και ο Θεός, όλα συνυφαίνονται σ’ ένα μοτίβο επαναλαμβανόμενο και, κάθε φορά, εκπληκτικό, χαράσσοντας με ομορφιά, μεγαλείο και θλίψη, την ανθρώπινη πορεία, με κάποιες από τις ομορφότερες εικόνες που πέρασαν από τη μεγάλη οθόνη τις τελευταίες δεκαετίες, αντάξιες του μεγάλου, επιβλητικού, μυστηριακού θέματος της ταινίας: του κύκλου της ανθρώπινης ζωής.
Ο θαυματοποιός
- Κώστας Ανδρίτσος, 1969
Τα θαύματα έχουν τη θέση τους και στη «χρυσή εποχή» του ελληνικού κινηματογράφου. Εδώ, σε μια παραγωγή της Καραγιάννης-Καρατζόπουλος, ο Ντίνος Ηλιόπουλος είναι ο Φίλιππας Φελούκας, ένας ερασιτέχνης κατασκευαστής πυροτεχνημάτων, που σχεδιάζει να παντρευτεί την καλή του αλλά είναι βουτηγμένος στα χρέη.
Για να μαζέψει χρήματα, μαθαίνει στα γρήγορα λίγα ταχυδακτυλουργικά κόλπα (με δάσκαλο τον Βαμπίρ τον Μέγα!) και πιάνει δουλειά σε κοσμική ταβέρνα. Τόσο θεαματικά και διασκεδαστικά είναι τα νούμερά του, που ακόμα και η κόρη του μαγαζάτορα Σαράντου (Νίκος Σταυρίδης), μια κοπέλα σε τόσο βαριά κατάθλιψη που έχει καθηλωθεί σε αναπηρική καρέκλα, θα εμψυχωθεί, θα σηκωθεί και θα περπατήσει! Επιπλέον θαύμα της ταινίας, ότι στην έξοδό της στις αίθουσες το 1969, έκοψε 200.000 εισιτήρια και δεν ήταν καν η μεγαλύτερη επιτυχία της χρονιάς.
Wonder Woman
- Πάτι Τζένκινς, 2017
Δεν κάνει θαύματα, είναι ένα θαύμα του υπερηρωικού σύμπαντος. Η Νταϊάνα, κόρη των Αμαζόνων, έρχεται σ’ επαφή με τις υπεράνθρωπες δυνάμεις της και τις θέτει στην υπηρεσία του δικαίου.
Το πραγματικό θαύμα αυτής της ταινίας, ωστόσο, δεν έγκειται στην πλοκή της, στην ηρωίδα της ή στην υπέροχη παρουσία της Γκαλ Γκαντότ. Εγκειται στο ότι, σκηνοθετημένη από γυναίκα δημιουργό, μια ταινία με γυναίκα (υπερ)ηρωίδα, έγινε η πρώτη σε εισπράξεις ταινία γυναίκας σκηνοθέτη, στην καρδιά του κινήματος #timesup, γράφοντας τη δική της, θαυματουργή ιστορία.
Τα φτερά του έρωτα
- Βιμ Βέντερς, 1987
Ενα θαύμα από την ανάποδη. Σ’ ένα από τα μεγαλύτερα αριστουργήματα του Γερμανού δημιουργού, δυο άγγελοι, ο Ντάμιελ κι ο Κάσιελ, έχουν κατέλθει στη Γη, στο Δυτικό Βερολίνο, παρατηρούν τα πάθη του κόσμου και προσπαθούν να προσφέρουν ανακούφιση.
Ωσπου ο Ντάμιελ, με την έμφυτη, σαρωτική μελαγχολία του Μπρούνο Γκανς, θα θελήσει ν’ απαρνηθεί τη θεία φύση του για να νιώσει στ’ αλήθεια τι σημαίνει, σωματικά και πνευματικά, να είσαι άνθρωπος: η μεγάλη του δοκιμασία θα είναι ο έρωτας με μια θνητή γυναίκα. Ο βίος κι η αγάπη ως θαύμα, στην ομορφότερη απεικόνιση της ευρωπαϊκής ψυχοσύνθεσης, σε μια ταινία που πήρε, η ίδια, την ταυτότητα του θαύματος του κινηματογραφικού ρομαντισμού.
Ενας προφήτης… μα τι προφήτης!
- Τέρι Τζόουνς, 1979
Οι Monty Python… έκαναν το θαύμα τους στο «Life of Brian». Η ιστορία θέλει τον Μπράιαν Κόεν να γεννιέται την ίδια στιγμή και στη διπλανή καλύβα από τον Ιησού, έτσι ώστε ακόμα και οι Τρεις Μάγοι να μπερδέψουν για λίγο ποιο παιδάκι είναι ο Υιός του Θεού. Στην πορεία, ο νεαρός Μπράιαν, προκειμένου να ξεφύγει από τη ρωμαϊκή φρουρά, μια και ανήκει σε ακτιβιστικό κίνημα για την ανεξαρτησία της Ιουδαίας, κοπιάρει τα λόγια του Ιησού που έχει ακούσει σε μια συγκέντρωση, με αποτέλεσμα να κερδίσει έναν ολοένα αυξανόμενο κύκλο «Πιστών».
Παρότι ούτε ο ίδιος ούτε η πολυάσχολη μητέρα του («Δεν είναι ο Μεσσίας. Είναι ένα πολύ άτακτο παιδί!») είναι ευχαριστημένοι με τις ομάδες ακολούθων που αναγνωρίζουν σε κάθε κίνηση του Μπράιαν κι ένα νέο θαύμα, μια σειρά από κακοτυχίες και παρεξηγήσεις θα τον οδηγήσει στον δικό του «δρόμο των Παθών» και, τελικά, στην από λάθος σταύρωση. Αλλά καθόλου δεν πειράζει, μια και πάντα είναι ώρα για τραγούδι στον κόσμο των Monty Python, ειδικά αν πρόκειται για το «Always Look on the Bright Side of Life». Καμία άλλη σάτιρα, ποτέ, δεν άγγιξε με τόσο χιούμορ και τόσο θράσος την ανθρώπινη επιθυμία να πιστέψει τυφλά σ’ έναν ελκυστικό, θαυματουργό προφήτη.
Θαύμα στο Μιλάνο
- Βιτόριο ντε Σίκα, 1951
Η γριά Λολότα μεγαλώνει ένα παιδί, τον Τοτό, που το ’χε βρει νεογέννητο κάτω από ένα λάχανο. Μετά τον θάνατο της, ο Τοτό οδηγείται στο ορφανοτροφείο, απ’ όπου βγαίνει ύστερα από πολλά χρόνια, για να καταλήξει φιλοξενούμενος ενός περιπλανώμενου άστεγου σε μια παραγκούπολη, στην περιφέρεια του Μιλάνου.
Με τη μεγάλη του καλοσύνη και αθωότητα, ο Τοτό κερδίζει τη συμπάθεια των φτωχών και τους πείθει να προσπαθήσουν να βελτιώσουν τη ζωή τους. Οταν οι φτωχοί της παραγκούπολης ανακαλύψουν, μια μέρα, μια φλέβα πετρελαίου δίπλα στον οικισμό τους, βρίσκονται μπροστά στην προοπτική της ευμάρειας, την οποία θα γκρεμίσει ο πλούσιος, εκμεταλλευτής κτηματομεσίτης Μόμπι.
Ο Τοτό θα βοηθήσει τους συντρόφους του να επικρατήσουν, με τη βοήθεια ενός θαυματουργού περιστεριού που έκλεψε η Λολότα από τους αγγέλους. Ο Καθολικισμός μπερδεύεται με τον κομμουνισμό και ο ιταλικός νεορεαλισμός με την ταξική επανάσταση, σε μια από τις όχι διασημότερες, αλλά σίγουρα πιο εύστοχες στον συμβολισμό τους, ταινίες του Ιταλού μετρ.
Στην τύχη ο Μπαλταζάρ
- Ρομπέρ Μπρεσόν, 1966
Ολόκληρο το έργο του Μπρεσόν χαρακτηρίζεται από έναν στενό σύνδεσμο με τη θρησκευτική, πνευματική διάσταση του ανθρώπου και με την πίστη και καμιά άλλη ταινία περισσότερο από το «Au hazard Balthazar». Οπου Μπαλταζάρ ένας υπομονετικός γαϊδαράκος και Μαρί μια συνεσταλμένη αγροτοπούλα, η αφεντικίνα του και αγαπημένη φίλη του.
Το φιλμ παρακολουθεί τη Μαρί και τον Μπαλταζάρ στη διάρκεια πολλών χρόνων, όσο είναι μαζί κι όσο, όταν η Μαρί μεγαλώνει, αποχωρίζονται και ακολουθούν παράλληλα μονοπάτια στη ζωή.
Το αθώο κορίτσι και το αθώο ζώο υποφέρουν στα χέρια των ίδιων ανθρώπων, για τους ίδιους λόγους, σε μια ταινία που, χαλαρά εμπνευσμένη από τον «Ηλίθιο» του Ντοστογιέφσκι, ακολουθεί την πορεία των επτά θανάσιμων αμαρτημάτων, αναδεικνύοντας με τρόπο πικρό κι ευαίσθητο το θαύμα της αλήθειας και της αγάπης. Κι αν σ’ αυτό του το έργο ο Μπρεσόν χαρακτηρίστηκε «υπερβολικά θρησκευτικός», η ταινία με τα χρόνια έχει διατηρήσει στο ακέραιο το μεγαλείο της, φιλοξενώντας ένα επιπλέον θαύμα, την πρώτη εμφάνιση στην οθόνη της ευαίσθητης, μελαγχολικής καλλονής, Αν Βιαζέμσκι.
Το άσπρο μπαλόνι
- Τζαφάρ Παναχί, 1995
Παραμονή Πρωτοχρονιάς στην Τεχεράνη και η μικρούτσικη Ραζιέ προσπαθεί μάταια να πείσει τη μαμά της να της αγοράσει ένα χρυσόψαρο. Εξαντλημένη από την επιμονή της, η μαμά θα δώσει στη Ραζιέ χρήματα για να βγει στην αγορά να ψωνίσει το πολυπόθητο ψαράκι: η διαδρομή του κοριτσιού θα το φέρει απανωτά αντιμέτωπο με όλες τις πτυχές του καλού και του κακού της ανθρώπινης ύπαρξης και η αλληλεγγύη θα έρθει από την πιο απρόσμενη πηγή.
Η ταινία που έβαλε τον Τζαφάρ Παναχί στον χάρτη, όχι μόνο ως σκηνοθέτη αλλά κι ως ανθρωπιστή, είναι γραμμένη από τον Αμπάς Κιαροστάμι και ποτισμένη με βαθιά γνώση της ψυχής, των πειρασμών, της γλυκύτητας, του συμβολισμού και, τελικά, της αλήθειας που πάντα κρύβεται στην ανάποδη πλευρά των πραγμάτων και των στερεοτύπων.
Σταχτοπούτα
- Κλάιντ Τζερόνιμι, Γουίλφρεντ Τζάκσον, Χάμιλτον Λάσκι, 1950
Η δροσερή, όμορφη, ικανή, άτυχη Σταχτοπούτα ζει στο πατρικό της μαζί με τη νέα, εκδικητική σύζυγο του πατέρα της και τις δύο ζηλιάρες κόρες της.
Περνά τις μέρες της εξυπηρετώντας τες και φροντίζοντας για όλες τις ανάγκες του σπιτιού. Οταν ο βασιλιάς αναγγείλει έναν μεγάλο χορό στο παλάτι, όπου σκοπεύει ν’ αναζητήσει νύφη για τον πρίγκιπα γιο του, η Σταχτοπούτα φυσικά δεν συμπεριλαμβάνεται στην πρόσκληση. Ωσπου η νεράιδα νονά της θα εμφανιστεί και, με το μαγικό ραβδάκι της, θα κάνει το θαύμα της: θα μεταμορφώσει την αναδεξιμιά της σε λαμπερή και καλοβαλμένη ντεμπιτάντ, από τα χρυσαφένια μαλλιά ώς τα γυάλινα γοβάκια της.
Εστω κι αν παρεμβληθούν μερικά, όχι αξεπέραστα, εμπόδια, η Σταχτοπούτα θα το πάρει το αγόρι και θα γίνει η πριγκίπισσα του παραμυθιού, χάρη στο θαύμα της νονάς της. Φυσικά τα «makeover» παραμύθια είναι τα ωραιότερα, απλώς δεν μπορεί κανείς να μην αναρωτηθεί γιατί η θαυματουργός νονά εμφανίζεται μόνο για να εξοπλίσει τη Σταχτοπούτα ώστε να καπαρώσει τον καλύτερο σύζυγο, ενώ τόσο καιρό την άφηνε να παλεύει με τα ποντίκια στο τζάκι.
