Το να έχεις την ευκαιρία μαζί με κάποιους ακόμα συναδέλφους να μιλήσεις με τον Βέρνερ Χέρτζογκ από κοντά, δεν το λες και λίγο. Το να έχεις την ευκαιρία να του κάνεις μία μόνο ερώτηση (τελικά κάναμε δύο) δεν το λες και απλό. Το να καταλήγει η συζήτηση στο να μας δίνει ο διάσημος και αγαπημένος Γερμανός σκηνοθέτης, γνωστός και ως «ταξιδευτής παράδοξων εικόνων», συμβουλές για το πώς να πετύχει μία σχέση, ε αυτό πια σίγουρα κανείς μας δεν το περίμενε. Ωστόσο, για τον ίδιο δεν ήταν διόλου «παράδοξο»…
Οπως διόλου παράδοξο δεν ήταν και όταν περπάτησε (μόνο περπάτησε) όλη τη Γερμανία κατά μήκος των συνόρων της, μετά την επανένωση, ακριβώς για να αποδείξει πως η ένωση θα πρέπει να στηριχτεί «σε πράξεις ποίησης». Ή όταν γύρισε μία ταινία για καθεμία από τις επτά ηπείρους, ταξιδεύοντας (συνήθως με πεζοπορία) σε απίστευτα μέρη του πλανήτη. Ή όταν γύρισε ταινία ενώ είχε υποβάλει όλους τους ηθοποιούς σε ύπνωση. Ή όταν έκλεψε την πρώτη του κάμερα (35 mm) από τη σχολή κινηματογράφου του Μονάχου – στην οποία δεν σπούδασε ποτέ. Ή όταν έμαθε, το 1974, ότι η καλή του φίλη, η ιστορικός κινηματογράφου Λότε Αϊσνερ, ήταν ετοιμοθάνατη και πήγε να τη δει περπατώντας από το Μόναχο ώς το σπίτι της στο Παρίσι… Λέγεται πως η Αϊσνερ χάρηκε τόσο βλέποντάς τον ώστε έζησε άλλα οχτώ χρόνια, κι ο ίδιος δεν το έχει διαψεύσει. Ή, τέλος, επιστρέφοντας στην απόλυτη αρχή, όταν αποφάσισε να γίνει σκηνοθέτης ενώ μεγάλωσε σε μια επαρχιακή πόλη όπου ούτε είχε δει ούτε ακούσει ποτέ για σινεμά.
«Είναι αλήθεια. Εχω κάνει πολύ περίεργα πράγματα στις ταινίες μου. Ισως και στη ζωή μου» μας εξομολογήθηκε ο εκκεντρικός σκηνοθέτης, που ήρθε ξανά στην Ελλάδα καλεσμένος του Ιδρύματος Ωνάση και της Στέγης, όπου έγινε αφιέρωμα στο έργο του και μία μεγάλη συζήτηση μαζί με τον θεωρητικό του σινεμά, φίλο και συνεργάτη του, Πολ Χολντενγκρέιμπερ. Μαζί ήρθαν και στη δική μας συνέντευξη.
«Τι κι αν έχει γυρίσει μάλλον 100 ταινίες;» μας λέει ο Πολ. «Δεν τον έχω δει ποτέ νευρικό και αγχωτικό. Ισα ίσα…». «Νευρικός δεν είμαι, αλλά είμαι αυστηρός» συμπληρώνει ο Χέρτζογκ. «Γι’ αυτό και δεν δέχομαι ν’ ακούω γκρίνιες και παράπονα από νέους σκηνοθέτες ότι δεν μπορούν να κάνουν ταινίες, όταν πλέον αρκεί το κινητό σου και δεν έχεις καμία ανάγκη το φιλμ. Ή όταν ακούω για “πνευματικότητα” και ανθρώπους που “κατέγραψαν σαμάνους” και “ιθαγενείς” και “μυήθηκαν σε μία ιδιάζουσα πνευματικότητα” – όταν τ’ ακούω αυτά νιώθω ότι δεν μπορώ να απομακρυνθώ αρκετά γρήγορα. Ούτε πιστεύω στην ψυχανάλυση. Είναι αδύνατον να ζήσεις με μια γυναίκα ή έναν άνδρα που έχει κάνει χρόνια ψυχανάλυση. Φαντάζεστε ένα σπίτι που είναι ολοφώτιστο, χωρίς καμία σκοτεινή γωνία; Απλά δεν θα ‘ναι βιώσιμο».
Η αλήθεια είναι ότι οι περισσότερες ταινίες μυθοπλασίας ή τεκμηρίωσης του ίδιου, αν δεν είναι «σκοτεινές», είναι σίγουρα ιδιαίτερες («Αγκίρε, η μάστιγα του Θεού», «Καρδιά από γυαλί», «Φιτζκαράλντο, ο τυχοδιώκτης του Αμαζονίου», «Εκεί που ονειρεύονται τα πράσινα μυρμήγκια» κ.ά.).
«Κάνω σινεμά ακριβώς γιατί είναι αυτή η γλώσσα επικοινωνίας που έχω επιλέξει. Είμαι εξαιρετικά περίεργος. Αυτό είναι το κύριο χαρακτηριστικό μου. Περίεργος για την ανθρώπινη φύση» δηλώνει. «Εχω μία εμπιστοσύνη στην ανθρωπότητα, αν και πολλές φορές με ξεπερνά. Δεν έχω απογοητευτεί πλήρως από τους ανθρώπους και τον τρόπο που λειτουργούν απέναντι στον συνάνθρωπο ή τον πλανήτη ίσως γιατί κάνω κάτι με νόημα. Δεν θεωρώ ότι είμαι “καλλιτέχνης”. Είμαι στρατιώτης. Υπό την έννοια ότι κρατάω μία θέση σταθερή, που οι περισσότεροι έχουν εγκαταλείψει, με θάρρος και αφοσίωση… Οταν ρώτησαν τον Μ. Λ. Κινγκ τι θα έκανε αν ο πλανήτης είχε μία μέρα ζωής, απάντησε: Θα φύτευα μία μηλιά. Εγώ απαντώ: Θα ξεκινούσα μία ταινία, μιας μέρας, που μάλλον κανείς δεν θα έβλεπε ποτέ. Το να μην ολοκληρώσεις κάτι δεν είναι δειλία… Το θέμα είναι να ξεκινήσεις, να κάνεις κάτι με νόημα, ακόμα και σε έναν κόσμο χωρίς νόημα».
Ο ιδιοφυής σκηνοθέτης είναι εξαιρετικά παραγωγικός παρά τα 76 του χρόνια. Το τελευταίο του ντοκιμαντέρ (σε συν-σκηνοθεσία με τον Αντρέ Σίγκερ) «Συναντώντας τον Γκορμπατσόφ» προβλήθηκε πρόσφατα στο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης -μια ταινία αγαπημένη, όπως είπε, καθώς θαυμάζει τον Γκορμπατσόφ, κυρίως γιατί έδρασε υπέρ της επανένωσης της Γερμανίας αλλά ίσως και επειδή η αγαπημένη του σύζυγος κατάγεται από την πρώην ΕΣΣΔ- ενώ έχει άλλες τρεις σχεδόν έτοιμες ταινίες (η μία μάλιστα γυρισμένη στην Ιαπωνία και στα ιαπωνικά). Ωστόσο δεν θεωρεί κάποια ως την πιο προσωπική του.
«Πιο προσωπικά θεωρώ τα βιβλία μου. Το “Walking on ice”, που αφορά το ταξίδι μου Μόναχο-Παρίσι με τα πόδια, θα βγει σε λίγο και στα ελληνικά» μας λέει. «Την “κατάκτηση του άχρηστου” και τα “πυρετώδη όνειρα”, αυτά κυνηγάω. Χωρίς σχέδιο, αλλά με απόλυτη αφοσίωση».
