Η Αφρική χάνει τις παραδόσεις της

«Η Νιγηρία είναι μια μαύρη χώρα. Σπάνια θα δεις λευκό στον δρόμο. Από την άλλη, η Αφρική είναι μια τεράστια ήπειρος, με εξίσου μεγάλες διαφοροποιήσεις. Κάτι που δεν γίνεται εύκολα κατανοητό σε όποιον δεν την έχει ταξιδέψει». Με αυτά τα λόγια, ο Νιγηριανός σκηνοθέτης και παραγωγός Κούνλε Αφολαγιάν έδωσε το «γεωγραφικό» πλαίσιο της κουβέντας μας. Ο «Μάρτιν Σκορσέζε του Λάγος» όπως τον χαρακτήρισε η «Γκάρντιαν», ήρθε πρώτη φορά στην Αθήνα για να παρουσιάσει την πρόσφατη ταινία του «1η Οκτώβρη» στην 4η Εβδομάδα Αφρικανικού Κινηματογράφου στην Ταινιοθήκη.

Πρόκειται για ένα αστυνομικό θρίλερ, βασισμένο σε αληθινά γεγονότα. Δύο γυναίκες βιάζονται και δολοφονούνται λίγες εβδομάδες πριν από την 1η Οκτώβρη 1960, ημέρα Ανεξαρτησίας της Νιγηρίας από τους Αγγλους. Οι τελευταίοι δεν θέλουν να «φύγουν» με δύο τέτοια περιστατικά στον λαιμό τους και η έρευνα ξεκινά. «Η ταινία πραγματεύεται έννοιες όπως η αποικιοκρατία, η επανάσταση, η βία, που αντιλαμβάνονται οι πάντες. Δεν μιλάει για το ποιος μαχόταν για την ελευθερία, αλλά για το πώς. Με αυτό μπορούν όλοι να ταυτιστούν. Γι’ αυτό είναι και τόσο δημοφιλής», εξηγεί ο Αφολαγιάν, ο οποίος πρωταγωνιστεί και στην ταινία.

Εχει σπουδάσει κινηματογράφο και οικονομικά σε αμερικανικό πανεπιστήμιο του Λονδίνου και για χρόνια δούλευε σε μεγάλη αγγλική τράπεζα του Λάγος. Ο πατέρας του, Ade Love, από τους μεγαλύτερους παραγωγούς ταινιών της χώρας, τον μύησε στις τεχνικές του σινεμά. Ετσι, παράτησε τα οικονομικά και από το 2005 έχει σκηνοθετήσει τέσσερις ταινίες και ένα ντοκιμαντέρ, σε σενάριο και παραγωγή δική του. «Ηθελα να μιλήσω για τη γλώσσα, τα κοινωνικά προβλήματα και την ιστορία», εξηγεί.

Τα σινεμά έγιναν ναοί

Είναι μόλις σαράντα ετών και έχει ήδη τέσσερα παιδιά: «Στη Νιγηρία, αν δεν κάνεις νωρίς πολλά παιδιά, θεωρούν ότι έχεις κάποιο πρόβλημα. Και αν θέλεις να παντρευτείς, το πρώτο που θα ρωτήσουν είναι σε ποια φυλή ανήκεις», μας λέει. Ο ίδιος ανήκει στη φυλή των Γιορούμπα, έχει βαφτιστεί χριστιανός της Αγγλικανικής Εκκλησίας, αλλά δηλώνει άθρησκος και υπέρμαχος της διαφορετικότητας: «Υπάρχει μεγάλη διαφυλετικότητα στη Νιγηρία, όπως και σε όλη την Αφρική, στην Ινδία κ.λπ. Είναι εξαιρετικά δύσκολο να βρεις την ισορροπία ανάμεσα στις παραδόσεις της φυλής σου, στο τι έχει αποφασίσει η χώρα σου για σένα και ταυτόχρονα να είσαι πολίτης του κόσμου. Για παράδειγμα, η επίσημη γλώσσα στη Νιγηρία είναι τα αγγλικά, αλλά εμείς στα παιδιά μας μιλάμε Γιορούμπα. Αυτά, όμως, μας απαντούν στην αγγλική. Που σημαίνει πως σκέφτονται αγγλικά. Κατ’ αυτό τον τρόπο, σιγά σιγά τα χάνουμε. Αν συνεχίσουμε έτσι, σε λίγο δεν θα υπάρχουμε καν ως φυλή».

Για τον Αφολαγιάν αυτό είναι το πρωταρχικό πρόβλημα. «Τα παιδιά μας στο σχολείο δεν διδάσκονται καν την ιστορία μας. Τα ρούχα τους, η μουσική που ακούν, τα προγράμματα που βλέπουν στην τηλεόραση, όλα αμερικανικά. Φυσικά, όμως, υπάρχουν και τεράστια θέματα διαφθοράς των δικών μας αξιωματούχων, ξένες πολυεθνικές έχουν αναλάβει τα πάντα. Να φανταστείτε στη Νιγηρία ζουν 200 εκατομμύρια άνθρωποι και έχουμε μόνο 17 κινηματογράφους. Η Αγγλικανική Εκκλησία και μετά οι πεντηκοστιανοί έκαναν όλα τα σινεμά ναούς. Οι άνθρωποι πάνε τουλάχιστον 4 φορές την εβδομάδα στην εκκλησία. Αν αφιέρωναν τον ίδιο χρόνο για να λύσουν τα προβλήματα για τα οποία προσεύχονται, όλα θα ήταν διαφορετικά. Είναι σαν να έχει χαλάσει το πόδι του τραπεζιού και να προσεύχεσαι για να φτιαχτεί, αντί να πάρεις εργαλεία και να το επιδιορθώσεις».

Μιλώντας για τη διοργάνωση στην Ταινιοθήκη επισημαίνει κάτι που ξαφνιάζει. «Η Αίγυπτος, το Μαρόκο ή η Τυνησία δεν θεωρούνται Αφρική. Για τον απλούστατο λόγο ότι δεν έχουν μαύρους. Ξέρετε, αυτό είναι ένα λεπτό ζήτημα. Δεν θα ξεχάσω πως βρισκόμουν με μια φίλη κινηματογραφίστρια, λέκτορα σε πανεπιστήμιο του Λονδίνου και λευκή. Μιλούσα συνέχεια για το πώς είναι να είσαι Αφρικανός και μετά από λίγη ώρα μού λέει: “Κι εγώ από τη Νότιο Αφρική είμαι”. Εξεπλάγην και το έδειξα, γιατί, στο δικό μου μυαλό, αν είσαι από την Αφρική, σημαίνει ότι είσαι μαύρος. Εφερα σε δύσκολη θέση τη φίλη μου, που έκλαιγε και με ρωτούσε γιατί το λέω αυτό. Αισθάνθηκα άσχημα, αλλά η απάντηση είναι απλή: “Γιατί είσαι λευκή. Και οι Αφρικανοί είμαστε μαύροι”».

Οταν μιλήσαμε, δεν είχε ακόμα δει την υποψήφια για Οσκαρ ταινία «Τιμπουκτού» του Αμπντεραμάν Σισακό, που στηλιτεύει τον ακραίο θρησκευτικό φανατισμό στο Μάλι. Κατά τραγική σύμπτωση, την ημέρα της συνέντευξης γνωστοποιήθηκε πως ένα επτάχρονο κοριτσάκι πυροδότησε τη βόμβα με την οποία το είχαν ζώσει, σε μια αγορά στη βορειοανατολική Νιγηρία (ένα από τα προπύργια της Μπόκο Χαράμ), σκοτώνοντας πέντε ανθρώπους: «Ο θρησκευτικός φανατισμός δεν είναι παρά ακόμη μία συνέπεια του να προσπαθείς να βρεις ποιος είσαι και να μην μπορείς, με τραγικές συνέπειες», σχολιάζει.

Δεν διαδηλώνουμε ποτέ

Ταξιδεύει συνεχώς, σχεδόν 11 μήνες τον χρόνο είναι εκτός Νιγηρίας, οπότε ξέρει τι πάει να πει διαφορετικότητα: «Ολοι μας έχουμε διαφορετικό πολιτισμό και κουλτούρα, άρα και άλλη οπτική πάνω στα πράγματα. Από το πώς θα δεις μια ταινία, μέχρι το πώς θα διαμαρτυρηθείς. Στη Νιγηρία δεν θα δεις ποτέ διαδήλωση στους δρόμους, με πανό και πλακάτ. Κι αυτό, γιατί στη μανταλιτέ μας είναι να ζούμε την κάθε μέρα και ώς εκεί», λέει. Ακόμα και το κοινό είναι διαφορετικό. «Βλέπουν σινεμά και διαρκώς σχολιάζουν, γελούν δυνατά και μιλάνε». Πράγματι, τη βραδιά έναρξης της 4ης Αφρικανικής Εβδομάδας, κατά τη διάρκεια της προβολής της ταινίας του οι πρέσβεις και αξιωματούχοι από τις διάφορες χώρες της Αφρικής μιλούσαν συνεχώς. «Το ξέρω. Είναι αδύνατον να τους κάνεις να σταματήσουν» λέει. «Γι’ αυτό και στη Νιγηρία δεν θα μπορούσε ποτέ να αναπτυχθεί η όπερα. Θα μας ήταν αδύνατον να μείνουμε σιωπηλοί και σοβαροί μπροστά σε οποιοδήποτε θέαμα!».

Info:

Σήμερα, στις 20.30 στην Ταινιοθήκη θα επαναπροβληθεί η ταινία του «1η Οκτώβρη», με ελεύθερη είσοδο.