«Θαυμάζω όσους λένε ‘‘όχι’’»

Ο σπουδαίος Βρετανός σκηνοθέτης, με την αριστερή συνείδηση και τις κοινωνικές ταινίες, ήρθε στην Αθήνα για το Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου. Κοσμοσυρροή χθες το πρωί στην ΕΣΗΕΑ. Ολοι ήθελαν να τον δουν και να τον ακούσουν. Ακόμα και η Ζωή Κωνσταντοπούλου

• Ποιους πολιτικούς θαυμάζετε;

«Αυτούς που λένε ‘‘όχι’’», απάντησε ο Κεν Λόουτς και η κατάμεστη αίθουσα της ΕΣΗΕΑ σείστηκε από το χειροκρότημα.

Ανάμεσα στον κόσμο που έτρεξε χθες το πρωί να δει και να ακούσει τον αγαπημένο Βρετανό σκηνοθέτη, καλεσμένο από τον Νίνο Φένεκ Μικελίδη και το 30ό Πανόραμα Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, ήταν τουλάχιστον μια Ελληνίδα πολιτικός, που θα πρέπει το χειροκρότημα να το πήρε προσωπικά.

Η Ζωή Κωνσταντοπούλου, που ο Κεν Λόουτς έχει στο παρελθόν στηρίξει με θερμά μηνύματα τις πολιτικές της πρωτοβουλίες («ΟΧΙ στα ΝΑΙ τους»), αλλά και τις θεσμικές της, την εποχή που ήταν ακόμα πρόεδρος της Βουλής (Επιτροπή Αλήθειας Δημοσίου Χρέους). Δεν την ανέφερε, πάντως, ονομαστικά. Μόνο τον Τζέρεμι Κόρμπιν εκθείασε.

«Η ηγεσία του μας ένωσε και μας εμπνέει, το Εργατικό Κόμμα έχει πια 600 χιλιάδες μέλη», είπε ο σκηνοθέτης, σπεύδοντας, πάντως, να κρατήσει και αποστάσεις. «Μακάρι όταν έρθει στην εξουσία να μην αλλάξει, να μη χάσει την αγωνιστικότητά του, να μη μας ξαναδιχάσει», πρόσθεσε.

Αλίμονο. Ο Κεν Λόουτς, ακόμα κι όταν ψηφίζει στις εκλογές Εργατικούς και στο δημοψήφισμα να παραμείνει η πατρίδα του στην Ευρωπαϊκή Ενωση, δεν ξεχνάει τη δική του, πιο αριστερή ιδεολογία. Αυτή που τον κάνει, για παράδειγμα, να θεωρεί ακόμα και σήμερα τους σοσιαλδημοκράτες, «σε τελική ανάλυση υπερασπιστές του κεφαλαίου» ή να ονειρεύεται την «κατάργηση της ιδιοκτησίας».

«Ψήφισα εναντίον του Brexit για λόγους τακτικής», εξήγησε χθες, μήπως και τον παρεξηγήσει κανείς για πούρο ευρωπαϊστή. Και φρόντισε να τα ψάλει στην Ε.Ε., να θυμίσει την «πραγματική της φύση, που είναι τα συμφέροντα των επιχειρήσεων και όχι των ανθρώπων» και να ευχηθεί μια άλλη Ευρώπη, «που θα βασίζεται στο κοινό συμφέρον, την αλληλεγγύη και την ισότητα».

Αυτός είναι και ο ρόλος που αναγνωρίζει σήμερα στην τέχνη ο Λόουτς, «να εκφράσει και να προωθήσει στον κόσμο τη συνείδηση ότι υπάρχουν εναλλακτικοί δρόμοι».

Ως γνήσιο παιδί της δεκαετίας του ‘60, τότε που στη Βρετανία «χτιζόταν το κράτος πρόνοιας, σχεδόν τα πάντα ήταν κρατικά, από τον ηλεκτρισμό μέχρι το νερό και τα τρένα, και όλοι είχαμε την αίσθηση ότι κάποιος θα φροντίσει για τους αδύνατους», σήμερα νιώθει ότι τα πράγματα έχουν ξεφύγει.

«Το μεγαλύτερο επίτευγμα της Θάτσερ είναι ότι επέβαλε μια νέα πραγματικότητα: ο καθένας για τον εαυτό του και το κέρδος πάνω από όλους», είπε.

Ευτυχώς, μέσα σ’ αυτή τη σκοτεινιά, βλέπει ένα φωτάκι. «Είναι ειρωνικό, όσο πιο ισχυρή γίνεται η ιδεολογία του καπιταλισμού τόσο αυτός στην πραγματικότητα καταρρέει».

Ηταν αναμενόμενο η συζήτηση του μεγάλου σκηνοθέτη με δημοσιογράφους και κοινό να πάρει κυρίως πολιτική τροπή. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ο κινηματογράφος απουσίαζε.

Είπε πολλά κινηματογραφικά ο Λόουτς και κυρίως κάτι που μακάρι να μπήκε καλά στο μυαλό όλων.

Οταν η Ζωή Κωνσταντοπούλου τον ρώτησε τι πρέπει να πούμε στους Ελληνες καλλιτέχνες, που «τρομοκρατημένοι δεν μιλούν εναντίον του καθεστώτος» (τον ΣΥΡΙΖΑ μάλλον εννοούσε), ο Λόουτς απάντησε: «Υπάρχει μια φράση για το σινεμά, που δεν θέλω ούτε να την ακούω. Αυτήν που ξεκινάει ως εξής: Το σινεμά οφείλει να…».

Αντίθετα, παρηγόρησε κάποιον άλλο ερωτώντα, που απαιτούσε από το ευρωπαϊκό σινεμά να ασχοληθεί με την ελληνική κρίση και «τις αιτίες που μας έχουν καταντήσει υπόδουλους».

«Κάποτε θα διηγηθεί και ο κινηματογράφος την ιστορία της ελληνικής κρίσης», του απάντησε. «Δεν ξέρω ποιος θα την πει και πότε, χρειάζεται χρόνος και γνώση. Οπως έγινε με τον ισπανικό Εμφύλιο ή τους αγώνες στις χώρες της Λατινικής Αμερικής. Γιατί και η κρίση στην Ελλάδα αποτυπώνει την κατάχρηση εξουσίας και τον ρόλο της άρχουσας τάξης στις δυτικές κοινωνίες σε βάρος της εργατικής».

Αυτό, όμως, που κυρίως απασχολεί τον Κεν Λόουτς είναι η επιβίωση του ευρωπαϊκού κινηματογράφου. Σ’ αυτόν πιστεύει, αυτόν υπηρετεί τόσα χρόνια.

«Η δύναμή του είναι η ποικιλία του, οι πολλές του ταυτότητες και γλώσσες. Αυτήν πρέπει να προστατεύσουμε, είναι δική μας ευθύνη και όσων έχουν τη δύναμη στις Βρυξέλλες. Γιατί η αγορά αυτή την πολυμορφία δεν τη θέλει, την πολεμά προωθώντας ένα και μόνο μοντέλο ταινιών», είπε.

Και, έστω και με μισόλογα, σε αντίθεση με παλιότερες, σκληρές δηλώσεις του, αναφέρθηκε στις επιπτώσεις του Brexit στον βρετανικό κινηματογράφο.

«Οι συμπαραγωγές με άλλες χώρες θα γίνουν πιο δύσκολες, μπορεί και να καταρρεύσουν αν καταργηθεί η ελεύθερη είσοδος πολιτών άλλων ευρωπαϊκών κρατών στη Μεγάλη Βρετανία», είπε. «Στην τελευταία μου ταινία είχαμε συμπαραγωγούς Γάλλους, Βέλγους, Ιταλούς. Ηταν για μας χαρά και απόλαυση να δουλέψουμε όλοι μαζί».

Γυναίκες αντικείμενα

Η επικαιρότητα, τέλος, παρεισέφρησε ανακουφιστικά στην αίθουσα. Ενα νεαρό, δυναμικό κορίτσι τού ζήτησε να σχολιάσει το σκάνδαλο της σεξουαλικής παρενόχλησης γυναικών, που έχει συνταράξει την κινηματογραφική βιομηχανία.

«Είναι τρομερή ιστορία. Είναι λογικό να συμβαίνει κυρίως στον κινηματογράφο, αφού είναι ο κατ’ εξοχήν χώρος που προωθεί τις νέες γυναίκες σαν να είναι αντικείμενα. Εχω τέσσερις εγγόνες, οι τρεις είναι στο Πανεπιστήμιο. Σε όποιον τολμήσει να τους φερθεί έτσι, θα του κόψω τον κώλο», είπε κατηγορηματικά ο Λόουτς.

Τέλος, καθόλου ευγενικός δεν ήταν και απέναντι στην Καταλονία και το αυτονομιστικό της κίνημα.

«Πού βρίσκεται η κοινωνική του συνείδηση: Ποιες αλλαγές προωθεί στην κοινωνία; Γιατί δεν μιλάει για την εργατική τάξη;», ρώτησε.

«Βέβαια, εμείς είμαστε μακριά, αλλά από αυτά που ακούμε και διαβάζουμε είναι φανερό ότι λείπει μια προοδευτική κατεύθυνση από το κίνημά τους. Ξεχνάνε ότι ο Φράνκο καταπίεσε τη γλώσσα τους ακριβώς επειδή στον Εμφύλιο οι Καταλανοί ήταν με τους Σοσιαλιστές; Τέλος, μου λένε φίλοι μου στην Ισπανία ότι δεν έχει μόνο ο Ραχόι σκάνδαλα διαφθοράς, έχει και η καταλανική κυβέρνηση».

Βραβεύτηκε με «Χρυσό Φοίβο»

Απόψε, στις 8 μ.μ. που θα πέσει η αυλαία του 30ού Πανοράματος Ευρωπαϊκού Κινηματογράφου, ο Κεν Λόουτς δεν θα είναι στην τελετή λήξης, στον κινηματογράφο «Ελλη», για να παραλάβει το βραβείο του, τον «Χρυσό Φοίβο», για τη συμβολή του στο σινεμά. Του το έδωσε χθες ο Νίνος Φένεκ Μικελίδης στην εκδήλωση στην ΕΣΗΕΑ, πανευτυχής που είχε για δεύτερη φορά στην Αθήνα τον πιστό φίλο του «Πανοράματος».

Ο μεγάλος Βρετανός σκηνοθέτης δεν ήρθε μόνο για να συμμετάσχει στη γιορτή για τα 30ά γενέθλια του θεσμού, αλλά και σε εκείνη για τα 30 χρόνια της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου, επέτειο που επίσης τιμούσε φέτος το «Πανόραμα».

Το «Riff Raff» του Λόουτς, που είχε αναδειχθεί το 1991 καλύτερη ταινία στα Ευρωπαϊκά Κινηματογραφικά Βραβεία, προβλήθηκε στο φεστιβάλ.

Τιμητικά βραβεία θα πάρουν απόψε ο σκηνοθέτης Γιάννης Οικονομίδης, οι ηθοποιοί Βαγγέλης Μουρίκης και Γιώτα Φέστα, καθώς και ο διάσημος Πολωνός σκηνοθέτης Κριστόφ Ζανούσι, μέλος του Δ.Σ. της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Κινηματογράφου.

Η ταινία λήξης είναι το «Οταν ο Μαρξ συνάντησε τον Ενγκελς» του Ραούλ Πεκ.