«Δυστυχώς οι διακρίσεις παραμένουν στην Αφρική»

Η ταινία του με το γυναικείο όνομα «Elelwani» ήταν η επίσημη πρόταση της Νότιας Αφρικής για τα Οσκαρ το 2015. Ο σκηνοθέτης της, με το επίσης περίεργο όνομα Ιντσάμπενι Γούα Λουρούλι, θεωρείται από τους κορυφαίους στη χώρα του και έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα, καλεσμένος στην 6η Εβδομάδα Αφρικανικού Κινηματογράφου. Ο ίδιος σπούδασε θέατρο (εκεί έμαθε για την Ελλάδα) και κινηματογράφο, κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες, κατά το απαρτχάιντ.

Ωστόσο κατάφερε και μέσω υποτροφίας Fulbright σπούδασε σεναριογραφία και σκηνοθεσία στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια της Ν. Υόρκης, υπό την επίβλεψη του σπουδαίου Τσέχου σκηνοθέτη Μίλος Φόρμαν.

Aφού κέρδισε το Βραβείο Σεναριογραφίας Ταινιών της Paramount το 1989 για την ταινία «Rambani», εργάστηκε ως βοηθός σκηνοθέτη για τον Σπάικ Λι στις ταινίες μεγάλου μήκους «Malcolm Χ» και «Ο πυρετός της ζούγκλας». «Είχαμε πολλά κοινά με τον Σπάικ Λι», μας λέει ο Γούα Λουρούλι. «Είμαστε και οι δύο άθεοι, με μεγάλη αγάπη για τον άνθρωπο.

Ο ίδιος με ενέπνευσε σε πολλαπλά επίπεδα. Κατ’ αρχάς, με έμαθε τι σημαίνει η τεχνική στο σινεμά. Στο Χόλιγουντ μαθαίνεις να ανακαλύπτεις. Ο,τι χρώμα κι αν είναι το δέρμα σου. Το σινεμά είναι σινεμά.

Η τέχνη είναι τέχνη. Και ο άνθρωπος είναι άνθρωπος. Εμαθα να εκφράζω καλλιτεχνικά την ιδιαιτερότητά μου ως μια ένδειξη ευγνωμοσύνης, ως γιορτινό σημάδι αν θέλετε, για την ανθρώπινη συνύπαρξη».

Σήμερα, είναι λέκτορας στο Τμήμα Δημοσιογραφίας, Κινηματογράφου και Τηλεόρασης στο Πανεπιστήμιο του Γιοχάνεσμπουργκ. Το 2004, η ταινία του «Ξύλινη μηχανή» κέρδισε την Κρυστάλλινη Αρκτο στην Μπερλινάλε για την Καλύτερη Ταινία Νεολαίας.

Οσο για την «Elelwani», που θα προβληθεί σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο της 6ης Εβδομάδα Αφρικανικού Κινηματογράφου, πρόκειται για μια ιστορία δύο νέων που αγαπιούνται αλλά δεν μπορούν να είναι μαζί. Ωστόσο, σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, δεν είναι μια ιστορία αγάπης: «Είναι μια κινηματογραφική προσωποποίηση της αλλαγής και της μεταμόρφωσης.

Συμβολίζει τον αγώνα της Ν. Αφρικής να γίνει αυτό που πάντα ήταν -όσον αφορά τις μοναδικές της παραδόσεις- και αυτό που στ’ αλήθεια είναι – όσον αφορά τις σύγχρονες δημοκρατικές διεκδικήσεις. Το φιλμ δεν “ρομαντικοποιεί” την αφρικανική κουλτούρα. Κάτι τέτοιο θα ήταν πολύ απλοϊκό.

Μια εξαιρετικά περιορισμένη, κοντόφθαλμη οπτική που ταυτίζεται μόνο με όσους πιστεύουν πως η ιστορία της Αφρικής δεν έχει και κάτι σημαντικό να επιδείξει», μας εξηγεί. «Από την άλλη, η έννοια της παράδοσης στην Αφρική είναι ακόμη πολύ ισχυρή. Και δέχεται πολλές επιρροές.

Αυτό είναι υπέρ μας, καθώς ένας πολιτισμός που δεν είναι ανοιχτός σε επιρροές και αλληλεπιδράσεις καταλήγει κενός και πεθαίνει. Αυτό ας το ξαναθυμηθούν οι δυτικοί και όσοι θέλουν να σηκώνουν φράχτες και τείχη».

Ο ίδιος, στα 51 του χρόνια σήμερα, έχει ζήσει το απαρτχάιντ και ξέρει τι σημαίνει κοινωνική ανισότητα και αγώνας για αλλαγή: «Μπορώ να σας πω ότι δεν ήταν μόνο τρομακτικά, ήταν τραυματικά και τραγικά χρόνια. Δεν ήταν μόνο οι δρακρίσεις – έχανες τη ζωή σου λόγω χρώματος. Ως μαύροι θεωρούμασταν κατώτεροι από τους δυνάστες μας, οι οποίοι νοιάζονταν για τα ζώα τους περισσότερο απ’ ό,τι για μας.

Το ευτύχημα ήταν πως είχαμε ισχυρή ηγεσία και από τις δύο πλευρές ώστε να σταματήσει αυτή η τραγωδία. Το δυστύχημα είναι πως οι διακρίσεις δεν έχουν αλλάξει καθόλου, όχι μόνο στην Αφρική, αλλά σε όλο τον κόσμο. Ποιος θα το φανταζόταν ότι θα μπορούσε να ισχύει κάτι τέτοιο τον 21ο αιώνα; Τελικά ο άνθρωπος έχει αποδειχθεί ανίκανος να εξελιχθεί σε ολοκληρωμένο πολιτισμικό ον».

Ο κινηματογράφος χρησιμοποιήθηκε επί απαρτχάιντ ως εργαλείο εθνικιστικής προπαγάνδας. «Η πρώτη κινηματογραφική μηχανή προβολής έφτασε στη Ν. Αφρική πολύ νωρίς, το 1896, έναν χρόνο μετά την πρώτη δημόσια προβολή από τους αδελφούς Λιμιέρ στο Παρίσι», λέει ο Γούα Λουρούλι. «Η κινηματογραφική μας παράδοση είναι πραγματικά μακρά.

Ωστόσο, μην ξεχνάμε ότι η Ν. Αφρική είναι ένα πολύ ξεχωριστό παράδειγμα χώρας: από την αποικιοκρατία πέρασε στο απαρτχάιντ και μετά στη δημοκρατία. Η τελευταία είναι μόλις 22 ετών. Πώς θα μπορούσαν να σβήσουν αιώνες καταπίεσης και απάνθρωπων διακρίσεων μέσα σε μόνο 22 χρόνια; Ακόμη παλεύουμε ως χώρα με καθιερωμένες συμπεριφορές που εδράζονται στο παρελθόν.

Δεν είναι λίγοι οι λευκοί Νοτιοαφρικανοί που παρουσιάζονται απρόθυμοι να αλλάξουν τα όσα είχαν συνηθίσει. Ακόμη κοιτούν να προφυλάξουν τα δικά τους συμφέροντα έναντι των άλλων, αρνούμενοι να εξελιχθούν δημοκρατικά ως ίσοι προς ίσους. Η θέληση της κυβέρνησης δεν αρκεί. Πρέπει όλοι να συνδράμουμε».

Η ιδιαίτερη ευαισθητοποίηση για κοινωνικά ζητήματα και ατομικές ελευθερίες φαίνεται και μέσα από τα έργα του. «Είστε τυχεροί», μας λέει, «γιατί η χώρα σας είναι το λίκνο της δημοκρατίας. Ανυπομονούσα να έρθω και χαίρομαι που επιτέλους γίνεται αυτό». Κλείνοντας δηλώνει πως η μεγαλύτερη επιθυμία του είναι να κάνει μια ταινία σχετικά με τη λαθροθηρία του ρινόκερου.

6η Εβδομάδα Αφρικανικού Κινηματογράφου στην Ταινιοθήκη της Ελλάδος (9-15/3), και στη Θεσσαλονίκη σε συνεργασία με το Φεστιβάλ Κινηματογράφου (16-22/3, αίθουσα «Παύλος Ζάννας»). Πρεμιέρα σήμερα με την ταινία «Elelwani», παρουσία του σκηνοθέτη (είσοδος με προσκλήσεις) και αύριο με ελεύθερη είσοδο για το κοινό. Αναλυτικά το πρόγραμμα: www.tainiothiki.gr και www.filmfestival.gr