«Συμφωνία της Ανάστασης» για την αποκατάσταση της Δημοκρατίας

Την Τρίτη 21/4/2026, στο κατάμεστο κρατικό Μέγαρο Μουσικής, η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ υπό τον Μιχάλη Οικονόμου ερμήνευσε τη μεγαλειώδη «Συμφωνία αρ. 2, της Ανάστασης» (1888-1894) του Μάλερ. Στην εκτέλεση συμμετείχαν η μικτή Χορωδία της ΕΡΤ σε προετοιμασία από τον Μιχάλη Παπαπέτρου, η μικτή Χορωδία του Δήμου Αθηναίων σε προετοιμασία από τον Σταύρο Μπερή, καθώς επίσης η μεσόφωνος Νεφέλη Κωτσέλη και η υψίφωνος Αννυ Φασσέα. Οι εντυπώσεις που αποκομίσαμε από την εκτέλεση ήσαν καλές. Η τωρινή εκτέλεση της «Συμφωνίας της Ανάστασης», ακριβώς 59 χρόνια από την αποφράδα ημερομηνία της 21ης Απριλίου του ’67, θύμισε στιγμιαία τη μεστή συγκίνησης εκτέλεση του ίδιου έργου από την ΚΟΑ με σολίστες τη Φώφη Σαραντοπούλου και την Κική Μορφονιού υπό τον αείμνηστο Μιλτιάδη Καρύδη κατά την πρώτη επέτειο της πτώσης της χούντας των συνταγματαρχών, στο Ηρώδειο, το μακρινό καλοκαίρι του 1975. Αυτή ήταν και η πρώτη φορά που την έπαιξε το αθηναϊκό σύνολο…

Σε κάθε περίπτωση η εκτέλεση που ακούσαμε στο ΜΜΑ υπήρξε ένας αληθινός -και, ομολογουμένως απρόσμενος!- άθλος από την ΕΣΟΕΡΤ, που πιστώνεται απόλυτα στον αρχιμουσικό Μιχάλη Οικονόμου.

Οπως έκανε ήδη στη «Συμφωνία αρ.1, Τιτάν» έτσι και στη «Συμφωνία αρ. 2» ο Μάλερ αναπτύσσει πλήρως τη θεατρική στρατηγική της μουσικής δραματουργίας του, συνθέτοντας παράλληλες συμφωνικές αφηγήσεις που σε επίπεδο αισθητικό ή/και συγκινησιακό λειτουργούν είτε συμπληρωματικά, είτε επισχολιαστικά, είτε αντιθετικά. Το «πρόγραμμα» με το οποίο ο ίδιος ο συνθέτης -παρ’ ότι κατά κανόνα απεχθανόταν τις «εξηγήσεις»- συνόδεψε εκτέλεση της Συμφωνίας στη Δρέσδη το 1901 υπονοεί/εξηγεί με σαφήνεια το νόημα για κάθε μέρος του έργου.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι κατά τη διεύθυνση της εκτέλεσης αρχιμουσικός και ορχήστρα πρέπει να αποδώσουν τη δομή της μουσικής δραματουργίας με καθαρά θεατρικό κριτήριο: αναλυτικά αλλά δίχως να διαταράσσουν τη συνοχή του ειρμού, αποδίδοντας γλαφυρά τον χαρακτήρα εκάστης αφήγησης και, συγχρόνως, θέτοντάς τη σε λειτουργικό διάλογο ή αντιπαράθεση προς την αφήγηση που ρέει ταυτόχρονα ή επάλληλα.

Αυτόν ακριβώς τον άθλο επιχείρησε να υλοποιήσει ο Οικονόμου με την ΕΣΟΕΡΤ, τις χορωδίες και τις δύο τραγουδίστριες. Το κατόρθωσε σε εντυπωσιακά ικανοποιητικό βαθμό χάρη κυρίως στην άρτια προετοιμασία και στην άκρα προσήλωση των εκτελεστών. Βεβαίως, η έλλειψη σε βάθος καλλιεργημένου ήχου στα έγχορδα υπονόμευσε μερικώς σε εκφραστικότητα τη σαφήνεια και την οξυμένη απόδοση της δραματουργίας. Ωστόσο τα πνευστά, που στον Μάλερ λειτουργούν πολύ σολιστικά, άφησαν γενικώς πολύ καλές εντυπώσεις: εδώ οι επιμέρους συνεισφορές, ειδικά οι κομβικές -κορυφώσεις, μελωδίες κ.λπ.- ήχησαν εντυπωσιακά καλά. Κάποια στιγμιαία ολισθήματα στα χάλκινα ουδόλως επηρέασαν το γενικό αποτέλεσμα. Πολύ καλά διέπλασε ο Οικονόμου τις δυναμικές, οικονομώντας καίρια τις παροξυσμικές εξάρσεις για τις μείζονες κορυφώσεις.

Τα θεατρικά εφέ της μπάντας εκτός σκηνής -η «μακρόθεν» επερχόμενη καταστροφή του κόσμου ως εμβατήριο επέλασης και οι ουρανόθεν τρομπέτες- ακούστηκαν ίσως υπερβολικά δυνατά· ομοίως και το «ψιθυριστό» ξεκίνημα του χορωδιακού στο τελευταίο μέρος. Εξαιρετικά ήχησε η μεστή, πλούσια φωνή της μεσοφώνου Νεφέλης Κωτσέλη στο εκστατικό «Ω μικρό, κόκκινο ρόδο!», ενώ, στη συνέχεια, ηδονικά συνήχησε προς τη φωτεινότερη και πιο αβαρή της υψιφώνου Αννυς Φασσέα. Συγκλονιστική σε κορυφωματικές δυναμικές και στέρεο ωστικό παλμό ήταν η ολοκλήρωση της Συμφωνίας με τις αναστάσιμες καμπάνες και το εκκλησιαστικό όργανο να ενώνονται σε σφριγηλό δέσιμο με την ακάθεκτη, οργασμική παλίρροια των ενωμένων δυνάμεων της ορχήστρας και της χορωδίας. Αρτια προετοιμασμένες ήχησαν επίσης η μικτή Χορωδία της ΕΡΤ και η μικτή Χορωδία του Δήμου Αθηναίων: αν και κάπως τραχύ, το τραγούδι τους υπήρξε ακριβές, με καθαρή άρθρωση και αψεγάδιαστα συντονισμένο. Αναμενόμενα παραληρηματικό ήταν και το επίμονο χειροκρότημα του ακροατηρίου.

Αν σκεφτεί κανείς ότι όχι πριν πολλές δεκαετίες οι εκτελέσεις Συμφωνιών του Μάλερ από τις ελληνικές ορχήστρες ήσαν απαγορευτικά δύσκολες, συναυλίες όπως αυτή -και πολλές άλλες που έχει προσφέρει η ΚΟΑ τα τελευταία χρόνια- λογίζονται ως μείζον βήμα ωρίμανσης.