«Τριπλό» Μπετόβεν με σπουδαίους σολίστ

Στις 5/12/2025 στο κρατικό Μέγαρο Μουσικής η ΚΟΑ έδωσε μια συναυλία με τολμηρό, εξαιρετικά ενδιαφέρον πρόγραμμα -Μπετόβεν, Γιάνατσεκ, Ραβέλ- και πολύ καλούς σολίστες αφήνοντας πάρα πολύ καλές εντυπώσεις.

Η βραδιά στην κατάμεστη αίθουσα ξεκίνησε με το λεγόμενο «Τριπλό κοντσέρτο για βιολί, τσέλο, πιάνο και ορχήστρα» (1803/04) του Μπετόβεν, σύνθεση που μέσα σε λίγους μήνες αίφνης παίχτηκε επανειλημμένα στην Ελλάδα φυσικά με διαφορετικούς σολίστες: τον Σεπτέμβριο από τη ΣΟΔΑ στην Κηφισιά, τον Νοέμβριο στη Θεσσαλονίκη από την Ορχήστρα του Φεστιβάλ της Δρέσδης υπό τον Ναγκάνο και τώρα από την ΚΟΑ. Στην προκειμένη, έντονα διαφημισμένη, συναυλία συμμετείχαν ο 51χρονος βιολιστής Μαξίμ Βενγκέροφ, Ρωσοεβραίος γεννημένος στη Σιβηρία αλλά από το 1990 Ισραηλινός πολίτης, ο 66χρονος τσελίστας Στίβεν Ισερλις, Βρετανός ρωσοεβραϊκής καταγωγής, και η Ελληνίδα Θεοδοσία Ντόκου.

Οι τρεις τους διέθεταν τελείως διαφορετικές -ίσως και ασύμβατες;- ερμηνευτικές ιδιοσυγκρασίες. Απολύτως καταξιωμένοι ερμηνευτές των κλασικών με μακρόχρονες διεθνείς σταδιοδρομίες και τεράστια δισκογραφία οι δύο πρώτοι, παίζουν με θαυμαστή άνεση και ακρίβεια, αίσθηση του ύφους της μουσικής, αψεγάδιαστη ορθοτονία, σφαιρικά φροντισμένη φραστική. Από την άλλη το παίξιμο της Ντόκου διέπεται από αιχμηρό, στιβαρό ήχο, υπογραμμισμένη φραστική και ρωμαλέα τονισμένες δυναμικές˙ έτσι και τόσο που ειλικρινά θα ενδιέφερε ιδιαίτερα να την ακούγαμε κάποτε στο μοντερνιστικό ρεπερτόριο του 20ού αιώνα: κοντσέρτα Μπάρτοκ, Σοστακόβιτς, Προκόφιεφ, Σκαλκώτα κ.λπ. Αναπόδραστα η συνάντηση των τριών στο ασυνήθιστα διαποτισμένο από μελωδικούς γλυκασμούς κοντσέρτο του Μπετόβεν ήχησε ετεροβαρής: Βενγκέροφ και Ισερλις -ο τελευταίος χρησιμοποιεί τσέλο με εντέρινες χορδές- έπαιξαν με μαλακό, αβίαστο ήχο και φραστική συνταιριασμένη με ευγένεια και ακρίβεια, ενώ η «υπερμεγέθης» συνεισφορά της Ντόκου ενίοτε βίαζε την ισορροπία της εκτέλεσης καθώς είτε έτεινε να τους καλύπτει, είτε πρόβαλλε στην επιφάνεια αναίτια και παραμορφωτικά τη δραματουργικά ελάσσονα συμμετοχή του πιάνου.

Από την άλλη ο πολυβραβευμένος 35χρονος Αγγλος αρχιμουσικός Φίνεγκαν Ντάουνι Ντίαρ διέπλασε ένα μοναδικά απολαυστικό ακρόαμα, νευρώδες, με ήπια αιχμηρή φραστική και διάφανο ήχο, αλλά κυρίως άμεσο, εξωστρεφές, μεθυστικά ζωντανό. Αυτά προσέδωσαν στην εκτέλεση αφενός ποιότητες ιστορικής ερμηνευτικής, αφετέρου ακατανίκητη σαγήνη. Τελικά, προσπερνώντας τις επιφυλάξεις για τη μεταξύ των σολίστ ισορροπία, η ακρόαση πρόβαλε ανεπιφύλακτα συναρπαστική! Στο αναμενόμενα επίμονο χειροκρότημα του αθηναϊκού ακροατηρίου οι τρεις σολίστες πρόσφεραν -αίφνης εδώ με καταφανώς ισορροπημένες δυναμικές!- το λυρικό «Adante» από το «Τρίο με πιάνο αρ.1» του Μέντελσον. Πριν αποχωρήσει από τη σκηνή καταχειροκροτούμενος, ο Ισερλις βρήκε ευκαιρία να ανταλλάξει χειραψία με τον ταλαντούχο Τιμόθεο Γαβριηλίδη-Πέτριν, Α’ κορυφαίο τσελίστα της ΚΟΑ.

Μετά το διάλειμμα ακολούθησαν δύο αριστουργήματα του 20ού αιώνα με διαμετρικά αντίθετο στίγμα, που ωστόσο μοιράζονται ως κρίσιμο εργαλείο διάπλασης της δραματουργίας τους στοιχεία ατμοσφαιρικής -λέγε: «εμπρεσιονιστικής»- ενορχήστρωσης. Πρώτη ακούσαμε τη Ραψωδία για Μεγάλη Ορχήστρα «Τάρας Μπούλμπα» (1918) του Τσέχου Λέος Γιάνατσεκ, βασισμένη στο διήγημα του Γκόγκολ, και η συναυλία ολοκληρώθηκε με το Χορογραφικό Ποίημα για ορχήστρα «Το Βαλς» (1920) του Μορίς Ραβέλ. Εχοντας απέναντί του τους Ελληνες μουσικούς σε πλήρη εγρήγορση, ο Βρετανός αρχιμουσικός ανταποκρίθηκε στις διαφορετικές δραματουργικές απαιτήσεις των δύο έργων με ευαισθησία, γνώση και ετοιμότητα προσφέροντας εκτελέσεις 100% πειστικές. Για τον παρ’ ολίγον κινηματογραφικής αφηγηματικότητας Γιάνατσεκ διέπλασε ένα τονισμένα δραματικό ακρόαμα με βίαιες μεταπτώσεις ανάμεσα σε επεισόδια έντονα γωνιώδους φραστικής, υφαίνοντας χαμηλόφωνες, υποδόρια τεταμένες ατμόσφαιρες, προβάλλοντας καίρια λυρικά σόλι, χτίζοντας άγριες κορυφώσεις που προξενούσαν δέος.

Πολύ ωραία αρθρώθηκε το ρυθμικό υπόβαθρο της μουσικής στον «Θάνατο του Οσταπ». Εξαιρετικές -πόσο υπέροχα δεδομένο είναι αυτό!- ήσαν οι αξιόπιστες συνεισφορές των ξύλινων και χάλκινων πνευστών, υποβλητικό το ηδονικά βαθύ φόντο από το παίξιμο του εκκλησιαστικού οργάνου στο φινάλε! Στον Ραβέλ ο Φίνεγκαν θαυματούργησε υφαίνοντας ένα ακρόαμα έκδηλα «ζωγραφικών» ποιοτήτων, στο οποίο κυριάρχησαν η ζητούμενη ρευστότητα, οι αιθέριες διαβαθμίσεις δυναμικής -από σιωπές έως βάναυσες, εκκωφαντικές εκρήξεις!- αλλά ταυτόχρονα και η κρυστάλλινη διαφάνεια, δώρο της θαυμάσιας ακουστικής του ΜΜΑ. Μια υπέροχη βραδιά με την ΚΟΑ, από αυτές που κάποτε δεν θα τολμούσαμε να φανταστούμε…