Μέγαρο Μουσικής: Μουσικές και αρώματα από τον 16ο και 17ο αιώνα

Την Τετάρτη 13/5/2026, στο πλαίσιο του κύκλου «Παλιά Μουσική», το επταμελές γαλλικό σύνολο «Ensemble Agamemnon» (ιδρ. 2015) έδωσε στην αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος» του κρατικού Μεγάρου Μουσικής μια πολύ ιδιαίτερη συναυλία. Με υπόρρητο άξονα τις αναφορές των μελοποιημένων στίχων σε αρώματα και πηγές αρωμάτων, το πρόγραμμα περιλάμβανε μονωδίες έως ώριμα μαδριγάλια και μοτέτα του πρώιμου 17ου αιώνα.

Ειδικά για τη συναυλία η ακρόαση των κομματιών αυτών συνοδεύτηκε από διακριτικές εκπομπές αρωμάτων της Αραβικής Χερσονήσου και, ειδικά, του Ομάν˙ πρόκειται για αρώματα στα οποία γινόταν συχνά αναφορά –έμμεσα ή άμεσα, κυριολεκτικά ή μεταφορικά– στα κείμενα κατά την Αναγέννηση και το Μπαρόκ: μύρο, σαφράν, κανέλα, λιβάνι, σμύρνα, τριαντάφυλλο Δαμασκού κ.λπ. Μάλιστα, αναφορές σε αυτά τα αρώματα εμφανίζονται σε βιβλικά κείμενα όπως το περίφημο –και διαβόητα αμφίσημο– «Ασμα Ασμάτων», απόσπασμα του οποίου ακούστηκε σε μελοποίηση του Μοντεβέρντι.

Τα τρία (;) αρώματα που διαχύθηκαν στην αίθουσα δημιουργήθηκαν ειδικά για τη συναυλία αυτή από τον αρωματοποιό και ιστορικό της αρωματοποιίας Αλεξάντρ Ελβανί (Alexandre Elwani). Συνεργάτης κορυφαίων θεσμών διεθνώς και διάσημος για τις πολύτιμες γνώσεις του, ο περίπου 30χρονος αρωματοποιός από το Ντουμπάι (;), διαθέτει μακρά μαθητεία στην τέχνη του ανατολίτικου αρώματος. Την εμπειρία του αυτή έθεσε στην υπηρεσία της συνεργασίας με το Studio Magique (ιδρ. 2010) του Μαζέν Ναζρί (Mazen Nasri), συμμετέχοντας στην εφαρμογή μιας τεχνολογίας ελεγχόμενης χωρικής διάχυσης αρωμάτων με στόχο τη διαμόρφωση μιας «αρχιτεκτονικής της όσφρησης».

Ας προσθέσουμε σ’ αυτά το γεγονός ότι, ως γνωστόν, η όσφρηση είναι εξελικτικά από τις «αρχαιότερες» αισθήσεις του ανθρώπου και ότι η ανεξίτηλη συνειρμική φόρτιση/σήμανση των οσμών είναι από τις πιο βαθιές και ανθεκτικές εγγραφές στον ανθρώπινο ψυχισμό. Συνεπώς η ευφυώς ευρηματική σύμπραξη των Ελβανί και Ναζρί με τους «Ensemble Agamemnon» βασίστηκε σε μια πολύ ιδιαίτερη βάση λειτουργίας. Βάση, όμως, που λόγω της πολύ προσωπικής συνειρμικής εγγραφής των αρωμάτων είναι ιδιαίτερα δύστροπη στον χειρισμό ακριβείας.

Τα αρώματα που διαχέονταν στην αίθουσα μέσω ανεμιστήρων την ώρα της συναυλίας είχαν φυσικές βάσεις που έρχονταν από το (βαθύ) παρελθόν: σανταλόξυλο, λυγαριά, μόσχος, λιβάνι, γλυκάνισος, τριαντάφυλλο κ.ά. Η συναίρεση της καθαρά μουσικής συγκίνησης με το συγκινησιακό αποτύπωμα των αρωμάτων λειτούργησε˙ αλλ’ όχι πλήρως. Αφενός τα χαρακτηριστικά «ανατολίτικα» αρώματα, όπως και άλλα σύγχρονα, συμπαρασύρουν διαφορετικές αισθήσεις και διαθέσεις για τον καθένα, αφετέρου υπάρχει ο αστάθμητος παράγων της περίστασης: σε κάθε περίπτωση, προσωπικά, μύριζα κυρίως το βαρύ άρωμα γαρδένιας της κυρίας που καθόταν εμπρός μου…

Οι μουσικοί του γαλλικού συνόλου ερμήνευσαν φωνητικές συνθέσεις των Τζούλιο Κατσίνι, Μπιάτζιο Μαρίνι, Παλεστρίνα, Μπάρμπαρα Στρότσι, Μοντεβέρντι, Αμάντε Φραντσόνι, Σιτζισμόντο Ντ’ Ιντια, Κάρλο Τζεζουάλντο, Λουίτζι Ρόσι, Μαουρίτσιο Κατσάτι και Λουίτζι Πότσι. Σε αυτές οι «Ensemble Agamemnon» παρενέβαλαν στάσεις/παραδείγματα από ενόργανα κομμάτια των Μπιάτζιο Μαρίνι και Μπαρτολομέο ντε Σέλμα ι Σαλαβέρντε.

Τις φωνητικές συνθέσεις απέδωσαν η υψίφωνος Αμαντίν Τρανκ και ο βαρύτονος Μαρκ Μογιόν, συνοδευόμενοι σε όργανα εποχής από τον Φρανσουά Καρντέ (κορνέτο), τον Κριστόφ Μουρώ (μπαρόκ βιολί), τον Ετιέν Φλουτιέ (βιόλα ντα γκάμπα), τον Νικολά Αρτζιμανογκλού-Μας (θεόρβη, μπαρόκ κιθάρα) και τον Ματιέ Φρανσέν (τσέμπαλο, φορητό εκκλησιαστικό όργανο).

Ερμηνεύοντας άλλοτε μόνοι και άλλοτε μαζί, οι δυο τραγουδιστές διέθεταν καθαρή άρθρωση και μικρές έως μεσαίου μεγέθους φωνές, και γι’ αυτό ευέλικτες, χαρακτηριστικό ιδιαίτερα κρίσιμο στα συνεπτυγμένης κλίμακας ποικίλματα των τραγουδιών. Οι δυο κινήθηκαν με άνεση σε ένα αρκετά ευρύ ρεπερτόριο, αποδίδοντας λυρικά κοσμικά αλλά και θρησκευτικών συμφραζομένων τραγούδια. Ωραία, ταιριαστά ανάλαφρη και ευπρόσδεκτη από το ακροατήριο ήταν η σύντομη εισαγωγή σε κάποια τραγούδια και ενόργανα κομμάτια αλλά και η περιεκτική αναφορά στα ίδια τα όργανα από τον «Μοϊκανό» κορνετίστα του συνόλου Φρανσουά Καρντέ.