Hταν μόλις την περασμένη Πέμπτη όταν στη σελίδα της στο Facebook η Κρατική Ορχήστρα Αθηνών υπενθύμιζε ότι έρχεται στην Αθήνα ο Ντένις Ματσούεφ, ώστε στις 21 Νοεμβρίου να συμπράξει με την ορχήστρα ως σολίστ στο Δεύτερο Κοντσέρτο για πιάνο του Ραχμάνινοφ, υπό τη μουσική διεύθυνση του διεθνούς εμβέλειας αρχιμουσικού (και πρώην διευθυντή της ΚΟΑ) Βασίλη Χριστόπουλου. «[…] Ο Ντένις Ματσούεφ, ένας «γίγαντας» του πιάνου είναι συνδεδεμένος με τα μεγαλύτερα και δυσκολότερα έργα και συναρπάζει το κοινό με τη θεαματική δεξιοτεχνία και τον τεράστιο ηχητικό του πλούτο. […] Ο ορισμός της συναυλίας που δεν πρέπει να χάσετε!» επισήμαινε η ανάρτηση, υπενθυμίζοντας πως η προπώληση έχει ξεκινήσει – και πήγαινε και εξαιρετικά καλά απ’ ό,τι πληροφορηθήκαμε.
Αγνωστο είναι τι μεσολάβησε τις επόμενες τέσσερις μέρες ώστε η διοίκηση της ορχήστρας ν’ αποφασίσει ότι ναι μεν αυτή τη συναυλία δεν πρέπει να τη χάσουμε, αλλά την πιανιστική δεξιοτεχνία του Ματσούεφ πρέπει… Με χθεσινή ανακοίνωσή της η ορχήστρα μας πληροφόρησε πως «με συνέπεια στον θεσμικό της ρόλο και τον διαχρονικό της προσανατολισμό στη διεθνή συνεργασία, ενημερώνει το κοινό ότι η προγραμματισμένη συμμετοχή του πιανίστα Ντένις Ματσούεφ στη συναυλία της 21ης Νοεμβρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών δεν θα πραγματοποιηθεί.
Στην πολυετή παρουσία της, η Ορχήστρα υπηρετεί την καλλιτεχνική αρτιότητα, αλλά και τις αξίες του ανοιχτού διαλόγου και του σεβασμού που διέπουν την ευρωπαϊκή πολιτιστική κοινότητα. Σε αυτό το πλαίσιο, επιλέγει να αναπροσαρμόσει τον προγραμματισμό της σεβόμενη την πολύ πρόσφατη διεθνή συγκυρία. Η συναυλία θα πραγματοποιηθεί κανονικά με την παρουσία άλλου σολίστ».
Τι συνέβη; Η απάντηση που μας έδωσε το γραφείο Τύπου δεν ήταν διαφωτιστικότερη. Ηταν απόφαση της διοίκησης «στο πλαίσιο των διεθνών εξελίξεων». Μα όταν η διοίκηση έφτιαχνε το πρόγραμμα της σεζόν ή τον Ιούλιο όταν το δημοσιοποιούσε, επισημαίνοντας μεταξύ άλλων «την τιτάνια ,κυριαρχία επί του πιάνου που διαθέτει ο διάσημος Ντένις Ματσούεφ από τους πλέον άξιους εκπροσώπους της μεγάλης ρωσικής πιανιστικής σχολής στις μέρες μας», δεν γνώριζε ότι ο Ντένις Ματσούεφ συνδέεται στενά με τον Ρώσο πρόεδρο Πούτιν; Εκανε ο Ματσούεφ κάποιες νέες «ενοχλητικές» δηλώσεις; Αυτά ρωτήσαμε την εκπρόσωπο Τύπου της Ορχήστρας, αλλά δεν λάβαμε απάντηση.
Είναι βέβαια γνωστό, τουλάχιστον την τελευταία δεκαετία, ότι ο Ματσούεφ είναι «ο μουσικός που βρίσκεται πιο κοντά στον Ρώσο πρόεδρο», όπως διαβεβαίωνε το πρακτορείο TASS όταν του είχε πάρει συνέντευξη στην οποία ο πιανίστας ήταν «γεμάτος επαίνους για το παίξιμο του Πούτιν στο πιάνο». Είχε επίσης γραφτεί πως το 2014 ο Ματσούεφ ήταν μεταξύ όσων καλλιτεχνών υπέγραψαν κοινή επιστολή υποστηρίζοντας τη θέση του Πούτιν για την προσάρτηση της Κριμαίας στη Ρωσία. Οτι το 2020 ο Ρώσος πρόεδρος τον είχε επιλέξει ως μέλος μιας επιτροπής εργασίας για την αξιολόγηση προτεινόμενης συνταγματικής αναθεώρησης. Οτι ανήκει στην ρωσική Επιτροπή για την Κουλτούρα. Και ότι λόγω αυτής της σχέσης του είχε κληθεί εξ αρχής, από τον Φεβρουάριο του 2022, ν’ αντιμετωπίζει ακυρώσεις συναυλιών στη Δύση όπως στο Carnegie Hall ή στη Φιλαρμονική της Βιέννης.
Χαρακτηριστικό το δημοσίευμα ιστοσελίδας που ασχολείται με τον κόσμο της κλασικής μουσικής (SlippeDisc) τον Ιανουάριο του ‘23 με τίτλο «Η Βιέννη ακυρώνει τον πιανίστα του Πούτιν» και πρόλογο «ενώ ο Κουρεντζής παραμένει ευπρόσδεκτος στο Konzarthaus, ο φορέας ακύρωσε το ρεσιτάλ του Ματσούεφ χωρίς εξήγηση».
Τότε βέβαια, το 2022 και το ‘23, ο Ματσούεφ δεν ήταν ο μόνος. Ας θυμηθούμε και τις σφοδρές αντιδράσεις τον Μάρτιο εκείνης της χρονιάς όταν στη σελίδα του υπουργείου Πολιτισμού στο Facebook είχε αναρτηθεί η απόφαση της υπουργού Πολιτισμού, Λίνας Μενδώνη, «ν’ ανασταλεί οποιαδήποτε υλοποίηση, συνεργασία, προγραμματισμός ή συζήτηση εκδηλώσεων με ρωσικούς πολιτιστικούς φορείς».
Εκτοτε αυτό το οριζόντιο και επιλεκτικό ως προς την εθνικότητα μέτρο απαγόρευσης, που αφορούσε λίγο-πολύ όλη τη Δύση, χαλάρωσε αρκετά. Δειλά δειλά καλλιτέχνες και φορείς που συνδέονται με τη Ρωσία άρχισαν να επανεμφανίζονται. Ειδικά δε μετά τη «διαμεσολάβηση» του Αμερικανού προέδρου Τραμπ στο ρωσο-ουκρανικό ζήτημα ο άγραφος δυτικός κανόνας των τελευταίων ετών υποχώρησε αρκετά. Αλλά ως προς τον Ματσούεφ η αλήθεια είναι ότι η ατζέντα των εμφανίσεών του δεν ξαναπήρε ποτέ τη μορφή που είχε πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τα τελευταία χρόνια η πιανιστική του δεξιοτεχνία περιορίζεται σε ρεσιτάλ στο Ντουμπάι ή στη Σανγκάη – και πάντως όχι σε αμερικανικό ή ευρωπαϊκό έδαφος.
Ολα αυτά ήταν γνωστά λοιπόν όταν η ΚΟΑ επέλεξε να τον εντάξει στο πρόγραμμά της. Και κατά την άποψή μας καλώς έκανε διότι στις 21 Νοεμβρίου δεν θα απολαμβάναμε την άποψή του για τον Πούτιν, αλλά το θεϊκό του παίξιμο στον Ραχμάνινοφ. Τι συνέβη λοιπόν; Ισως η απάντηση να βρίσκεται στα άνω των 300 σχόλια κάτω από την ανάρτηση της ΚΟΑ την περασμένη Πέμπτη. Τα περισσότερα σχόλια ήταν σ’ αυτό το κλίμα: «Οφείλετε να δημοσιοποιήσετε το/τα ονόματα εκείνων που πρότειναν και ενέκριναν την πρόσκληση του Ματσούεφ. Για να γνωρίζουμε ποιοι δρουν ως 5η φάλαγγα και οφείλουν να δώσουν εξηγήσεις»!
Υπήρχαν βέβαια και πολιτισμένα. Αλλά όπως και να ‘χει δεν μπορούμε να φανταστούμε πώς ένας αρχιμουσικός και καλλιτεχνικός διευθυντής με την ιστορία και το κύρος του Λουκά Καρυτινού, αν δεν δέχτηκε «σιωπηρές», ασφυκτικές υπουργικές πιέσεις, ανέκρουσε πρύμναν λόγω των σχολίων φανατικών χρηστών.
