Δύο ιδιαίτερου μουσικού –αλλ’ όχι μόνον!– ενδιαφέροντος βραδιές πρόσφερε στα μέσα Ιανουαρίου ο ΟΠΑΝΔΑ στο πλαίσιο του υλοποιούμενου καλλιτεχνικού προγραμματισμού για το 2023/24. Στις 16/1/2024, στο θέατρο «Ολύμπια», το γερμανικό σύνολο Babylon Orchester Berlin υπό τον αρχιμουσικό Στέφανο Τσιαλή συνόδευσε ζωντανά προβολή της πλήρως αποκατεστημένης κόπιας της ταινίας «Μητρόπολις» (1927) του Φριτς Λανγκ. Εργο θρυλικό, τολμηρών αισθητικών ιδεών, ακραίου πολιτικού ιδεαλισμού αλλά και πρωτοποριακής αισθητικής για την εποχή, η εξπρεσιονιστική «Μητρόπολις» άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα, σκορπίζοντας τα γονίδιά της στην εξέλιξη του φανταστικού κινηματογράφου: το ρομποτάκι του «Star Wars», ο γκόθικ κόσμος του «Doctor Frankenstein», οι δυστοπικές μητροπόλεις του μέλλοντος και οι απειλητικές θηλυκές ρέπλικες στον «Blade Runner» και το «Ghost in the shell»…
Επειτα από περιπέτειες 80 χρόνων, η κατά 95% αποκατεστημένη «Μητρόπολις» είναι διεθνώς διαθέσιμη από το 2010, ενώ το 2001 έγινε το πρώτο φιλμ που εγγράφηκε στον «Κατάλογο Μνήμης του Κόσμου» της UNESCO. Καθώς η ταινία του 1927 ήταν «βωβή», η πρώτη της προβολή συνοδεύτηκε από ζωντανή μουσική του Γκότφριντ Ρούπερτς, εμπνευσμένη από τον Βάγκνερ και τον Ρίχαρντ Στράους. Την ίδια ακριβώς μουσική, τέλεια συγχρονισμένη προς την προβολή, ακούσαμε ζωντανά στο «Ολύμπια» από τους Γερμανούς μουσικούς υπό τον Τσιαλή, αποκτώντας έτσι την πλησιέστερη εφικτή εμπειρία του έργου στην αυθεντική του εκδοχή –εικόνα, ήχος, αισθητική, συναίσθημα, συμφραζόμενα– όπως τη συνέλαβαν και την πρωτοπαρουσίασαν οι δημιουργοί του στο κοσμοπολίτικο περιβάλλον του Βερολίνου, στα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.
Λίγες μέρες αργότερα, στις 21/1/2024, η Συμφωνική Ορχήστρα και η Χορωδία του Δήμου Αθηναίων υπό τον Ιταλό αρχιμουσικό Αλεσάντρο Μπονάτο συνόδευσαν Γάλλους και Ελληνες μονωδούς σε μια υψηλού μουσικού –και εξωμουσικού!– ενδιαφέροντος βραδιά όπερας. Υπό τον ιστορικά αναφορικό τίτλο «Boulevard des Italiens» το πρόγραμμα εστίασε στη συνεισφορά των Ιταλών συνθετών στην παριζιάνικη μουσική ζωή μεταξύ Γαλλικής Επανάστασης 1789 και μέσων του 19ου αιώνα. Ακούστηκαν άριες από όπερες των Κερουμπίνι («Médée»), Ροσίνι («Guillaume Tell», «Le Siège de Corinth»), Σποντίνι («La Vestale»), Βέρντι («Les Vêpres siciliennes», «Macbeth») και Ντονιτσέτι («Dom Sébastien, roi de Portugal», «La Fille de Régiment», «Lucie de Lammermoor»), ενώ στο πρόγραμμα περιλήφθηκαν και οι ορχηστρικές εισαγωγές στις όπερες «Ali Baba et le Quarante voleurs» του Κερουμπίνι και «Les Vêpres siciliennes» του Βέρντι. Οπως εξηγείται στο περιεκτικό κείμενο του προγράμματος, προοριζόμενες να ανεβούν σε παριζιάνικα θέατρα ενώπιον γαλλόφωνου ακροατηρίου, οι όπερες αυτές είτε συντέθηκαν εξ αρχής σε γαλλικά λιμπρέτα είτε προσαρμόστηκαν σε γαλλικές μεταφράσεις ιταλικών λιμπρέτων τεχνηέντως ταιριασμένες σε προϋπάρχουσα μουσική˙ σήμερα, βέβαια, τις γνωρίζουμε και τις ακούμε σχεδόν αποκλειστικά στην ιταλική τους εκδοχή.
Τα φωνητικά κομμάτια απέδωσαν τρεις μετακληθέντες ξένοι μονωδοί: η ώριμη Γαλλίδα δραματική υψίφωνος Κατρίν Ινόλντ, που τον Οκτώβριο του 2022 μάς είχε προσφέρει πάλι στο «Ολύμπια» μια εξαιρετική «Αδελφή Βεατρίκη» του Μητρόπουλου, ο Ρώσος τενόρος Ντμίτρι Κόρτσακ και ο Κροάτης μπασοβαρύτονος Μάρκο Μιμίκα. Δυστυχώς το φροντισμένο τραγούδι της έμπειρης Ινόλντ υπονομεύτηκε μερικώς από ενδημικές ατέλειες: αδυναμία στη χαμηλή περιοχή, πιεσμένες νότες στην υψηλή, ανεπαίσθητη τονική αστάθεια… Σαφώς σε απόλυτη ακμή, οι δύο άνδρες απέδωσαν τα κομμάτια τους με σφρίγος, πυγμή, άριστη τεχνική και μουσικότητα, προσφέροντας μοναδικές συγκινήσεις στο ακροατήριο. Κορυφαία στιγμή υπήρξε η στεντόρεια –το «Ολύμπια» έχει δεδομένη ηχοχωρητικότητα!– αλλά και ηδύφωνη ερμηνεία από τον Κόρτσακ της πασίγνωστης άριας από την «Κόρη του Συντάγματος»! Δίπλα στους ξένους μονωδούς τραγούδησαν η υψίφωνος Βάσια Ζαχαροπούλου, η μεσόφωνος Ιωάννα Βρακατσέλη, οι τενόροι Γιάννης Φίλιας και Νικόλας Μαραζιώτης και ο επίσης στεντόρειος βαρύτονος Γιάννης Σελητσανιώτης. Η απόδοση της ΣΟΔΑ υπό τον 29χρονο Ιταλό αρχιμουσικό υπήρξε έκδηλα μέτρια καθώς έπασχε από μη εστιασμένο ήχο εγχόρδων, ενδημικές ελλείψεις συντονισμού κ.λπ.˙ να θεωρήσουμε ότι έφταιγαν το εν πολλοίς άγνωστο ρεπερτόριο και οι ανεπαρκείς δοκιμές; Η Χορωδία τραγούδησε από το βάθος της σκηνής με διακριτική ηχητική ενίσχυση, που λόγω τοποθέτησης των ηχείων διατάρασσε τοπικά τις «στερεοφωνικές» ισορροπίες του ακροάματος.
