Ψάχνοντας τον Ερωτόκριτο στις γωνιές του Ρεθύμνου

Το Φεστιβάλ Αναγεννησιακής Μουσικής Ρεθύμνου, ένα από τα σημαντικότερα εκτός Αθηνών, συμπλήρωσε φέτος 27 χρόνια αδιάλειπτης καλλιτεχνικής δράσης. Ιδρυμένο, με καθοδήγηση από το ΔΗΠΕΘΕ Κρήτης, από τη Νομαρχία Ρεθύμνου ως φεστιβάλ θεάτρου, ξεκίνησε το 1987 με παράσταση της «Ερωφίλης» του Χορτάτζη, αλλά επεκτάθηκε αμέσως περιλαμβάνοντας μουσική, εκθέσεις και ομιλίες.

Το 1991 ο θεσμός περνά στον Δήμο Ρεθύμνου. Σταδιακά παρουσιάζει όλα τα έργα της Κρητικής Αναγέννησης, τα περισσότερα σε πρώτα πανελλήνια ανεβάσματα. Τοπικές θεατρικές ομάδες αναλαμβάνουν διάφορα δρώμενα και ταυτόχρονα μετακαλούνται διάσημοι καλλιτέχνες και μουσικά σχήματα από το εξωτερικό όπως οι «Madredeus», Ζόρντι Σαβάλ, Εμα Κέρκμπι κ.ά.

Στο θεατρικό μέρος περιλαμβάνονται έργα Σέξπιρ, Μολιέρου, Γκολντόνι, Τζόνσον, συγγραφέων της Κρητικής Αναγέννησης, Αριστοφάνη, Ευριπίδη, Σοφοκλή, Αισχύλου. Μουσικές βραδιές φιλοξενούνται στο Τζαμί της Φορτέτζας και πραγματοποιούνται σημαντικές θεματικές εκδόσεις για την ενετοκρατούμενη Κρήτη.

Οι Ρεθυμνιώτες ανταποκρίνονται θερμά και το τοπικό πνευματικό κεφάλαιο αναβαθμίζεται εντυπωσιακά. Σταθεροί αρωγοί στη διοργάνωση είναι εξαρχής μείζονες παράγοντες της ρεθυμνιώτικης οικονομικής ζωής και τα τοπικά ΜΜΕ, που αγκαλιάζουν τον θεσμό με υγιές τοπικιστικό πνεύμα.

Από το 2008 και μετά, προσαρμοζόμενο με πραγματισμό στα νέα πολιτιστικά και οικονομικά δεδομένα, το φεστιβάλ ανακαθορίζει με σαφήνεια τη θεματική του και περιστέλλει τη χρονική έκτασή του, εντάσσεται σε διαμεσογειακή και πανευρωπαϊκή βάση συνεργασιών, δίνει έμφαση στη συμμετοχή της τοπικής κοινωνίας και του εγχώριου καλλιτεχνικού δυναμικού.

Στη μνήμη του Μαμαγκάκη

Η φετινή διοργάνωση διαρκεί ένα δεκαήμερο και είναι αφιερωμένη στον Ρεθυμνιώτη συνθέτη Νίκο Μαμαγκάκη (1929-2013). Την επιμέλεια προγραμματισμού ανέλαβε εθελοντικά ο Ρεθυμνιώτης συνθέτης Γιώργος Κουμεντάκης. Αυτός πρότεινε για ξεκίνημα την παρουσίαση ολόκληρου του «Ερωτόκριτου» (10/9/2015).

Ολημερίς, σε πλατείες, τρίστρατα και γωνιές της παλιάς πόλης, 34 ρεθυμνιώτικα επαγγελματικά και ερασιτεχνικά μουσικά, φωνητικά, θεατρικά και χορευτικά σύνολα απέδωσαν τους 10.000 στίχους. Με οδηγό έναν χάρτη, κάτοικοι και τουρίστες έγιναν για λίγο κοινωνοί της έμμετρης μεσαιωνικής μυθιστορίας του Κορνάρου.

Ζωντανές μουσικές, απαγγελίες και θεατρικές δράσεις επέβαλαν ευπρόσδεκτα διαλείμματα στην πυρετώδη καθημερινή ρουτίνα της φιλόξενης τουριστικής πόλης.

Οσοι γενναίοι παρακολούθησαν ολόκληρο το πρόγραμμα, ταξίδεψαν στην αενάως μεταβαλλόμενη τοπογραφία της σύγχρονης πρόσληψης του «Ερωτόκριτου». Απέριττες παραδοσιακές επαναλήψεις του γνωστού μοτίβου από ντόπιες φολκλορικές χορωδίες, αθώες αναβιώσεις από νεανικά σύνολα αλλά και πλήθος ψαγμένων τοπικών ή προσωπικών παραλλαγών από ολιγομελείς ομάδες και μεμονωμένους ερμηνευτές συναντήθηκαν σε αφηγηματική σκυταλοδρομία.

Προσεγμένο τραγούδι και ραψωδικές απαγγελίες με ενόργανη συνοδεία πρόβαλαν γλαφυρά ευρηματικές μεταγραφές και συνειδητές ωσμώσεις από σύγχρονα ακούσματα: ρεμπέτικο, τζαζ, γραφή για μπάντες, ρευστοί μελωδισμοί α λα Χατζιδάκι, συμφωνικοί αρμονικοί εμπλουτισμοί. Θεατρικές ομάδες από ρεθυμνιώτικα σχολεία απέδωσαν ενότητες του «Ερωτόκριτου» επιβεβαιώνοντας τη θερμή εγγραφή της παράδοσης στις νέες γενιές.

Ολα αυτά λειτούργησαν ως επιβεβαίωση μιας γνήσιας -με πολλαπλές σημάνσεις- αυτομυθοποιημένης τοπικής ταυτότητας και ταυτόχρονα χαρτογράφησαν ενδιαφέρουσες ιδεολογικές και κοινωνιολογικές φορτίσεις σύγχρονης οικειοποίησης. Το ίδιο βράδυ χιλιάδες Ρεθυμνιωτών κάθε ηλικίας συνέρρευσαν στον υπαίθριο χώρο του μεσαιωνικού φρουρίου Φορτέτζα, όπου παρακολούθησαν συναυλία του δημοφιλούς Γιάννη Χαρούλη.

Μπαρόκ, ρεμπέτικα και αμανέδες στη Φορτέτζα

Την επομένη, στο υπαίθριο θέατρο «Ερωφίλη» στο φρούριο Φορτέτζα, το ελληνικό σύνολο παλιάς μουσικής «Latinitas Nostra» παρουσίασε ένα ακρόαμα υπό τον τίτλο «…αφού σε λίγο θα πλαγιάζω μες στο χώμα» (11/9/2015). Βασισμένη στην έκφραση των ανθρώπινων παθών στη μουσική διαπολιτισμικά, η εμπνευσμένη, υβριδική πρόταση του Μάρκελλου Χρυσικόπουλου έμπλεξε αποσπάσματα από περιπαθείς θρησκευτικές μουσικές των Κουπρέν, Σαρπαντιέ, Μπροσάρ, Φιόκο, Σάντσες και Ντελαλάντ με βαριά ρεμπέτικα και αμανέδες των Τούντα, Σκαρβέλη, Παπάζογλου και Γιουσούφ Πασά.

Το concept είχε πρωτοπαρουσιαστεί στο Ωνάσειο (3/4/2015). Ελαφρά παραλλαγμένο αλλά πιο σφιχτοδεμένο και συγκινησιακά αμεσότερο λόγω του χώρου, εδώ συνάρπασε ακόμη περισσότερο χάρη στο τελειοθηρικά φροντισμένο, υψηλής θερμοκρασίας τραγούδι της μεσοφώνου Θεοδώρας Μπάκα και της τραγουδίστριας Αυγερινής Γκάτση.

Αυτή η ωραία, ευρηματική πρόταση με το ερεθιστικό εθνικό στίγμα αξίζει ασυζητητί μια δεύτερη ζωή στην εναλλακτική δισκογραφία.

Η βραδιά ξεκίνησε με τη σύνθεση «Αντηχήσεις Ι: Κρήνη Ριμόντι», παραγγελία του φεστιβάλ στον Κρητικό συνθέτη Γιώργο Κυριακάκη. Αφιερωμένο στη μνήμη του Λυκούργου Αγγελόπουλου, γραμμένο ειδικά για το σύνολο «Latinitas Nostra», το σύντομο κομμάτι ήταν μια μεταμοντέρνα, φανταστική μουσική συνάντηση του Κρητικού Στέλιου Φουσταλιέρη (1911-1992) με τον Αντόνιο Βιβάλντι.

Επονται συναυλίες των «Latinitas Nostra», των Χαΐνηδων με τον Ψαραντώνη, του Συνόλου «Φραγκίσκος Λεονταρίτης» με εύθυμα τραγούδια της Αναγέννησης, των Κρητικών Vamos Ensemble και Δημήτρη Μαραμή με τη μουσικοθεατρική πρόταση «Erotokritos in Blues». Κρητικά θεατρικά σχήματα ανεβάζουν έργα Μολιέρου, Ανρί ντε Μοντερλάν και Χορτάτζη. Παράλληλα, διοργανώνονται εικαστικές εκθέσεις, κουκλοθέατρο και θέατρο δρόμου. Προηγήθηκε διεθνές επιστημονικό συνέδριο με θέμα «Ο 16ος αιώνας στη βενετοκρατούμενη Κρήτη».

Τη διοργάνωση στηρίζουν γενναιόδωρες χορηγίες από τα φιλόξενα ξενοδοχειακά συγκροτήματα Creta Palace, Bella Mare, Atrium, Theartemis Palace. Το συνολικό στήσιμο και τη ροή των εκδηλώσεων επέβλεψε με άγρυπνο μάτι οργανωτική επιτροπή αποτελούμενη από την αντιδήμαρχο Πέπη Μπιρμπιλάκη-Μαμαλάκη, τη μουσικολόγο Ελευθερία Μιχάλα, τον επιχειρηματία, μηχανολόγο Ντίνο Φραγκάκο και, εθελοντικά, την εκπαιδευτικό Ελένη Χαμογιωργάκη.