Μουσική επανεκκίνηση στα ερείπια της Ευρώπης

Σχεδόν αμέσως μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, η ευρωπαϊκή μουσική ζωή ξεκίνησε κυριολεκτικά μέσα σε ερείπια. Ενώ η Ελλάδα εμπλεκόταν στην τραγωδία του Εμφυλίου και ακολούθως ανηφόριζε στη δύσκολη μεταπολεμική ανασυγκρότηση, στην Ευρώπη ορχήστρες ανασυσταίνονταν, βομβαρδισμένες αίθουσες συναυλιών και λυρικά θέατρα ξαναχτίζονταν, επαγγελματικά περιβάλλοντα, ιδεολογίες και ρεπερτόρια ανακαθορίζονταν.

Την περίοδο 1946/65 διηύθυναν και ηχογραφούσαν εκεί φτασμένοι αρχιμουσικοί του Μεσοπολέμου: Φούρτ­βενγκλερ, Κλέμπερερ, Γιόχουμ, Κάραγιαν, Λέμαν.

Ταυτόχρονα, νεότεροι παραλάμβαναν τα ηνία οδηγώντας ανοίγοντας νέους δρόμους. Ολοι μοιράζονταν κοινή παιδεία, εμπειρίες και διαδικασίες μακρόχρονης μαθητείας, καθώς επίσης υγιείς, βαθιές ρίζες στο ιστορικό απόθεμα του ευρωπαϊκού μουσικού πολιτισμού.

Δεσπόζουσα θέση ανάμεσά τους κατείχαν οι νέοι Ούγγροι αρχιμουσικοί, παλαιόθεν μέτοχοι της γερμανοαυστριακής παράδοσης: Σόλτι, Ράινερ, Σελ, Κέρτες, Ντόρατι, Ορμαντι, Φρίτσαϊ.

Βουδαπέστη, Βιέννη, Ζάλτσμπουργκ, Βερολίνο

Γεννημένος σε μουσική οικογένεια, ο Φέρεντς Φρίτσαϊ (1914-1963) σπουδάζει στην ευυπόληπτη Ακαδημία Φραντς Λιστ της Βουδαπέστης έχοντας δασκάλους τους συνθέτες Ντόχνανι, Μπάρτοκ και Κόνταλι.

Αποφοιτώντας δουλεύει ως αρχιμουσικός στην ουγγρική επαρχία μαθαίνοντας ρεπερτόριο (1919/29). Στη συνέχεια η σταδιοδρομία του απογειώνεται απότομα.

Το ’44 γίνεται διευθυντής της Οπερας της Βουδαπέστης και το ’46 πρωτοδιευθύνει στη ερειπωμένη αυστριακή πρωτεύουσα τη Φιλαρμονική της Βιέννης.

Το ’47 και το ’48 εμφανίζεται στο αναστημένο Φεστιβάλ του Ζάλτσμπουργκ, διευθύνοντας όπερες των Φον Αϊνεμ, Φρανκ Μαρτέν και Ορφ σε πρώτες παγκόσμιες παρουσιάσεις που σήμερα κυκλοφορούν καταγραμμένες «ζωντανά» (Orfeo, Stradivarius). Παράλληλα, προσκαλείται στο Βερολίνο να διευθύνει την Ορχήστρα της Ραδιοφωνίας του Αμερικανικού Τομέα (RIAS).

Η άμεση πρόσληψή του ως κύριου αρχιμουσικού της ορχήστρας αυτής (1948/54, 1959/63) σηματοδοτεί το ξεκίνημα μακράς, γόνιμης σχέσης. Θητεύει, επίσης, ως διευθυντής της Γερμανικής Οπερας του (δυτικού) Βερολίνου (1949/52).

Ακολουθούν μετακλήσεις και συναυλίες ανά την υφήλιο. Ωστόσο, ο Φρίτσαϊ προτίμησε να διευθύνει κυρίως γερμανικά σύνολα και θεσμούς: Ορχήστρα RIAS, Οπερα Βαυαρίας (1956/58), Αυλική Οπερα Μονάχου (1956/58), Φιλαρμονική Βερολίνου κ.ά.

Το 1949 ο Φρίτσαϊ υπογράφει αποκλειστικό συμβόλαιο με την Deutsche Grammophon. Η πλούσια δισκογραφία του συμπίπτει με το πέρασμα στον δίσκο μακράς διαρκείας (LP) και στον στερεοφωνικό ήχο.

Στη σύντομη δισκογραφική σταδιοδρομία του πρόφτασε να κάνει περίπου 100 ηχογραφήσεις συμφωνικής μουσικής, όπερας και ορατόριου.

Πλασμένες πριν αναδυθεί το κίνημα της ιστορικής ερμηνευτικής, οι αναγνώσεις του ήσαν αναλυτικές, επικεντρωμένες στην ανάδειξη της εκφραστικής λεπτομέρειας και του συνολικού πνεύματος κάθε έργου, γεννημένες μέσα από διαδικασίες φυσικής ωρίμανσης.

Πρότυπο για τον Αμπάντο

Ο Φρίτσαϊ κινήθηκε με άνεση, γνώση, υψηλή μουσικότητα και σιγουριά σε ιδιαίτερα πλατύ ρεπερτόριο, ενώ στάθηκε πρότυπο για αρχιμουσικούς όπως οι Αμπάντο και Αρνονκούρ.

Μνημειώδεις στην εποχή τους υπήρξαν οι ερμηνείες του σε έργα των Μότσαρτ, Χάιντν, Μπετόβεν, Μπραμς, Μπάρτοκ και Κόνταλι.

Ταυτόχρονα υπηρέτησε με συνέπεια, φιλέρευνο πνεύμα και ζήλο το σύγχρονο ρεπερτόριο.

Τον περσινό Οκτώβριο παρουσιάσαμε τον πρώτο τόμο της μνημειώδους έκδοσης του συνόλου των ηχογραφήσεών του για την Deutsche Grammophon (1949/63). Δέκα μήνες αργότερα, κυκλοφορεί ο δεύτερος τόμος με τις ηχογραφήσεις φωνητικών έργων (όπερα, ορατόριο κ.λπ.).

Στα 37 cds της έκδοσης αυτής περιλαμβάνονται όπερες των Μότσαρτ (Τριλογία Ντα Πόντε, «Ιδομενέας», «Μαγικός αυλός»), Γκλουκ («Ορφέας»), Μπετόβεν («Φιντέλιο»), Γιόχαν Στράους («Νυχτερίδα»), Στραβίνσκι («Οιδίπους Τύραννος»), Μπάρτοκ («Κυανοπώγωνας»), Βάγκνερ («Ιπτάμενος Ολλανδός»), καθώς επίσης έργα θρησκευτικής μουσικής των Χάιντν («Εποχές»), Μότσαρτ («Ρέκβιεμ» κ.ά.), Ροσίνι («Στάμπατ Μάτερ»), Κόνταλι («Ουγγρικός ψαλμός») και Βέρντι («Ρέκβιεμ»). Τη συλλογή συμπληρώνουν αποσπάσματα από όπερες και φωνητικά έργα Μέντελσον, Μάλερ, Μπραμς.

Τις διανομές στελεχώνουν Γερμανοί κυρίως τραγουδιστές που διαπρέπουν στα μείζονα λυρικά θέατρα του γερμανόφωνου χώρου της εποχής: Ντίτριχ Φίσερ-Ντίσκαου, Μαρία Στάντερ, Κιμ Μποργκ, Ιρμγκαρντ Ζέεφριντ, Χέρτα Τέπερ, Βόλντεμαρ Κμεντ, Ερνστ Χέφλιγκερ, Εμπερχαρτ Βέχτερ, Ζένα Γιούρινατς, Γκούσταφ Κουν, Λεονί Ρίζανεκ, Γκότλομπ Φρικ, Οράλια Ντομίνγκε, Ρίτα Στράιχ κ.ά.

Η έκδοση περιλαμβάνει δίσκο με συνέντευξη του Φρίτσαϊ, συνοδευτικό φυλλάδιο 124 σελίδων με σπάνιο φωτογραφικό υλικό και δοκίμια, καθώς επίσης bonus dvd με τον Φρίτσαϊ να διευθύνει τον «Μαθητευόμενο μάγο» και τη «Σουίτα Χάρι Γιάνος».