Υστερα από έντεκα χρόνια, η Φιλαρμονική του Βερολίνου υπό τον Σάιμον Ρατλ επέλεξε ξανά την Αθήνα για την ετήσια πρωτομαγιάτικη συναυλία της (1/5/2015). Ετσι, την ίδια ώρα που στις τηλεοπτικές οθόνες του αθηναϊκού μετρό η Βουλή των Ελλήνων υπενθύμιζε στους πολίτες τα δεινά της γερμανικής κατοχής, επισημαίνοντας με έμφαση ότι «το θέμα δεν έχει κλείσει», οι Βερολινέζοι έπαιζαν για τους Αθηναίους και -μέσω της τηλεοπτικής μετάδοσης- για όλον τον κόσμο, στέλνοντας το δικό τους θετικό μήνυμα επιβεβαίωσης για τη θέση της χώρας στην ευρωπαϊκή παρέα.
Την Πρωτομαγιά του 2004, λίγους μήνες πριν από την εθνική ανάταση των Ολυμπιακών της Αθήνας, οι ίδιοι είχαν παίξει στο Ηρώδειο, πάλι υπό τον Ρατλ, και την επομένη στο Μέγαρο Μουσικής, όπου πάλι ο «δικός μας» Λεωνίδας Καβάκος εγκαινίασε την ημιτελή ακόμη αίθουσα «Αλεξάνδρα Τριάντη» ερμηνεύοντας πάλι το «Κοντσέρτο για βιολί» του Σιμπέλιους. Αλλοι καιροί τότε, άλλες συλλογικές εθνικές ψυχολογίες· κι ας ήταν ήδη εκκωφαντική «η βοή των πλησιαζόντων γεγονότων»…
Φέτος, η μεγάλη αίθουσα του Μεγάρου ήταν κατάμεστη από το γνωστό κοινό, τόσο που θύμιζε την ένδοξη δεκαετία του 1990, αν η σουρεαλιστική σύνθεση του εικονοστασίου των επισήμων -κ. Παυλόπουλος, Σημίτης, Παπούλιας, Κατρούγκαλος και, στον εξώστη, το ζεύγος Γλίξμπουργκ- δεν σε προσγείωνε στο ζοφερό 2015. Επιβεβαιώνοντας για πολλοστή φορά τον επιλεκτικό πατριωτισμό των οικονομικών ελίτ της χώρας, τη δαπανηρή εκδήλωση στο καταχρεωμένο Μέγαρο Μουσικής κατέστησε εφικτή «γενναιόδωρη χορηγία Ελληνα του εξωτερικού, ο οποίος επιθυμεί η δωρεά του να παραμείνει ανώνυμη». Την εκδήλωση παρακολούθησε δωρεάν και πλήθος κόσμου σε αναμετάδοση μέσω γιγαντοοθόνης στον κήπο του μεγαρικού συγκροτήματος.
Από κάθε άποψη λαμπερή, η συναυλία άφησε απολύτως αναμενόμενες εντυπώσεις. Ξεκίνησε με μια αθλητική ανάγνωση της εισαγωγής στη ροσίνεια «Σεμιράμιδα». Στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος βρισκόταν αδιαπραγμάτευτα η συμμετοχή του «δικού μας» Λεωνίδα Καβάκου. Προσπερνώντας το γεγονός ότι -ως συνήθως- έστρεφε αγενέστατα τα νώτα στο κοινό όποτε δεν έπαιζε ο ίδιος, θα πούμε ότι, ασυζητητί, η ανάγνωσή του στο «Κοντσέρτο για βιολί» του Σιμπέλιους υπήρξε τεχνικά τέλεια και δεξιοτεχνικά αξιοθαύμαστη, με πλούσιο, ορθοτονικά αψεγάδιαστο ήχο, ασύλληπτου εύρους διαβαθμίσεις δυναμικής, πεντακάθαρη άρθρωση. Ομως, ερμηνευτικά, ήχησε παράδοξη.
Το εναρκτήριο μέρος δόθηκε κατακερματισμένο σε παραγράφους, στις οποίες το εκφραστικά εσωστρεφές, υπερβολικά νηφάλιο παίξιμο προσέδιδε αυτοτέλεια που έλυε τον διάλογο με την ορχήστρα και, συνεπώς, τη συνοχή του αφηγηματικού ειρμού της μουσικής. Κατ’ αναλογία, το καταληκτικό μέρος, όπου κυριαρχεί αέναος καλπαστικός ρυθμός, παίχτηκε από τον σολίστα ως ιλιγγιώδης, αγχωτικά γοργός μονόλογος, δίχως ανάσες ή στίξεις, υποχρεώνοντας την ορχήστρα να τρέχει ξωπίσω του, δίχως περιθώριο να αρθρώσει σχέση διαλόγου. Ενδιάμεσα, το υπέροχο, λυρικό Adagio di molto, δόθηκε -αίφνης!- ως μαγευτικά εκστατική συνομιλία με την ορχήστρα. Η εκτέλεση προκάλεσε παραλήρημα ενθουσιασμού στο ακροατήριο.
Η βραδιά ολοκληρώθηκε με τη «Συμφωνία αρ. 3, του Ρήνου» του Σούμαν, έργο μοναδικά αισιόδοξο, χαρακτηριστικά γερμανικό. Εδώ το αριστοτεχνικό παίξιμο και ο αχειροποίητης τελειότητας ήχος του θεϊκού βερολινέζικου συνόλου αξιοποιήθηκαν πλήρως και ανεμπόδιστα σε μια εξαιρετική ερμηνεία. Οι καλά εστιασμένες ομάδες των εγχόρδων και ο άριστος μεταξύ τους συντονισμός χρησιμοποιήθηκαν από τον έμπειρο Σάιμον Ρατλ ως ενεργός βασικός καμβάς όπου υφάνθηκε ο μαγευτικής ηχοχρωματικής πολυτέλειας ήχος των χάλκινων και ξύλινων πνευστών, συνθέτοντας ένα συμφωνικό ακρόαμα με συναρπαστικό πλούτο και βάθος λεπτομέρειας. Θαυμάσια οργανωμένα σχήματα κλιμακώσεων/αποκλιμακώσεων δυναμικής και ιδανικά ζυγιασμένος ρυθμικός παλμός -ουδέποτε υπερτονισμένος ή νευρικός- προσέδωσαν ευγενές σφρίγος και ωστική ορμή στη μουσική, ειδικά στο εμβατηριακής οργάνωσης φινάλε.
Αδιαφορία για ανατέλλοντα αστέρια
Ως μέλος του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Αιθουσών Συναυλιών (ECHO), το Μέγαρο Μουσικής φιλοξενεί από το 1997-98 τον σημαντικό, ετήσιο κύκλο συναυλιών Rising Stars. Οι συναυλίες αυτές υποστηρίζονται από το πρόγραμμα «Πολιτισμός» της Ευρωπαϊκής Eνωσης και αναδεικνύουν ανερχόμενους νέους μουσικούς, όχι σπάνια Ελλήνων συμπεριλαμβανομένων.
Στα 18 χρόνια συναυλιών έχουμε ακούσει ουκ ολίγους, μετέπειτα διάσημους καλλιτέχνες. Δυστυχώς, πάγια αδιαφορία για την προβολή των εκδηλώσεων αυτών επισκιάζει το γεγονός ότι συνιστούν μοναδική περίπτωση, που η εγχώρια μουσική ζωή συγχρονίζεται με τις εξελίξεις στη Δύση! Τις προάλλες προστέθηκε ακόμη ένα εξαίρετο κουαρτέτο εγχόρδων: το γαλλικό Ardeo (27/4/2015). Στην ντροπιαστικά άδεια αίθουσα «Δημήτρης Μητρόπουλος», τέσσερις γυναίκες μουσικοί έπαιξαν το «Κουαρτέτο αρ.1» του Μπάρτοκ και το κουαρτέτο «Ο θάνατος και η κόρη» του Σούμπερτ, αφήνοντας άριστες εντυπώσεις.
Επεξεργασμένες σε μέγιστο βάθος λεπτομέρειας, οι ερμηνείες τους ήχησαν διαφοροποιημένες με σαφήνεια, ανάλογα προς το υφολογικό στίγμα και το εκφραστικό φορτίο εκάστης σύνθεσης. Στον Μπάρτοκ, το συνειδητά τεταμένο και ταυτόχρονα «μελωμένο» παίξιμο απέδωσε άριστα τη ρευστή φραστική και τις παλίμψηστες φολκλορικές αναφορές, φωτίζοντας αβίαστα τη μεταιχμιακή θέση της εξπρεσιονιστικής γραφής του Ούγγρου συνθέτη μεταξύ ρομαντισμού και πρώιμου μοντερνισμού. Αντίθετα στον Σούμπερτ το παίξιμο έγινε πιο μαλακό, υποστηρίζοντας αυτονόητα το καθαρό, ορθολογικά οργανωμένο συντακτικό της ρομαντικής γραφής και, βεβαίως, τον δεσπόζοντα, συναισθηματικά φορτισμένο μελωδικό πλούτο: εδώ μιλάμε για έγχορδα που «τραγουδούν»! Μια μουσική βραδιά αληθινή ανάσα!
