Συνθέτες μοναχικοί και υπερφιλόδοξοι

Στο πλαίσιο του θεματικού κύκλου «Γερμανοί Ρομαντικοί» η ΚΟΑ έδωσε τις προάλλες στο Μέγαρο Μουσικής μια πολύ καλή συναυλία υπό τον καλλιτεχνικό της διευθυντή, αρχιμουσικό Στέφανο Τσιαλή (6/2/2015). Η εκδήλωση υλοποιήθηκε με την ευγενική υποστήριξη της γερμανικής πρεσβείας στην Αθήνα. Υπό τον τίτλο «Μοναχικές φυσιογνωμίες» το πρόγραμμα συστέγασε συνθέσεις δύο κορυφαίων δημιουργών: του Μπετόβεν, από το μεταίχμιο κλασικισμού/ρομαντισμού, και του νεαρού Ρίχαρντ Στράους από τον ώριμο ρομαντισμό.

Η συναυλία ξεκίνησε με το «Κοντσέρτο για πιάνο αρ. 3» του Μπετόβεν το οποίο ερμήνευσε ο Απόστολος Παληός. Ενας από τους καλύτερους πιανίστες της νέας γενιάς -το χάσμα μεταξύ εξηντάρηδων και σαραντάρηδων φωτογραφίζει και εδώ τις στρεβλώσεις της μουσικής μας ζωής!- ο ακμαίος, σεμνός 36χρονος Καρδιτσιώτης μουσικός πρόσφερε μια θαυμάσια ερμηνεία, που επιβεβαίωσε για πολλοστή φορά κάθε προσδοκία.

Δίχως ακραίες προθέσεις πουρισμού, η εκτέλεση πρόβαλε υφολογικά προσανατολισμένη στην ιστορική ερμηνευτική: ο Παληός έπαιξε με ακρίβεια, ευγένεια, καθαρότητα άρθρωσης, δομική σαφήνεια και ισορροπημένες μεταπτώσεις, ενώ η ΚΟΑ υπό τον Τσιαλή συνόδευσε με μέτριου μεγέθους κλιμάκιο, παίζοντας με ήχο καθαρό και διάφανο, με αιχμηρή, σβέλτη φραστική και αριστουργηματικές συνεισφορές από τα ξύλινα πνευστά (Μουρίκης, Βάμβας).

Σολίστας και ορχήστρα επιδόθηκαν σε ωραίους, στρωτούς διαλόγους που ισορρόπησαν ιδανικά –η ουσία του κλασικισμού!- μεταξύ συγκινησιακής αμεσότητας και μουσικής καλλιέπειας, μεταξύ μεγαλόπρεπων διατυπώσεων εξωστρεφούς ρητορείας και θυλάκων λυρικής ανάπαυλας και στοχασμού. Ονειρικά ατμοσφαιρικό υπήρξε το Largo, νευρώδες, ορμητικό και λεβέντικο ήχησε το μοτσάρτειας έμπνευσης καταληκτικό Allegro. Ανταποκρινόμενος στο ενθουσιώδες, επίμονο χειροκρότημα του κοινού, ο Παληός πρόσφερε εκτός προγράμματος ένα από τα Ιντερμέτσι του Μπραμς.

Ολόκληρο το δεύτερο μισό της βραδιάς καλύφθηκε από το συμφωνικό ποίημα «Η ζωή ενός ήρωα» του Ρίχαρντ Στράους, έργο από αυτά που λατρεύουν οι αρχιμουσικοί αλλά, κατεξοχήν, κάποιος συμπαθεί ή απεχθάνεται: μέση οδός εδώ δεν υπάρχει! Η περίπου 50λεπτης διάρκειας σύνθεση αποτελεί μια αυτάρεσκα εξιδανικευμένη αυτοπροσωπογραφία του 33χρονου Βαυαρού δημιουργού και, ταυτόχρονα, ένα μανιφέστο της πραγματικά αριστοτεχνικής επίδοσής του στην ενορχήστρωση.

Στον Ρίχαρντ Στράους ο ερμηνευτής πρέπει να ξέρει πού θέλει να πάει, αλλιώς χάνεται, πνίγεται στα μεγέθη, πελαγοδρομεί στην ανοικονόμητη μουσική φλυαρία! Αναμενόμενα, αυτό το υπερφιλόδοξο, πληθωρικό, συχνά πλατειάζον έργο απαιτεί ιδιαίτερες επιδόσεις από ορχήστρα και αρχιμουσικό: αντίληψη αλλά και ικανότητα χειρισμού ακραίων ηχητικών και εκφραστικών μεγεθών, ταυτόχρονη σύλληψη και ικανότητα εκφραστικής εξισορρόπησης της συνολικής εικόνας και της λεπτομέρειας.

Εχοντας υπό τις διαταγές του μια ΚΟΑ σε πλήρη ανάπτυξη και απόλυτη, αθλητική εγρήγορση –ιδού τα πολύτιμα κεκτημένα της θητείας Χριστόπουλου!– ο Τσιαλής διέπλασε μια πολύ καλή ερμηνεία. Οργάνωσε εξαιρετικά τις ισορροπίες δυναμικής του κολοσσιαίου συνόλου αποφεύγοντας κάθε «μπούκωμα», άντλησε από τα έγχορδα παίξιμο σφιχτό, συντονισμένο που επέτρεψε να διαγραφούν με σαφήνεια όλες οι συνιστώσες της πυκνής, σύνθετης μελωδικής φραστικής, έχτισε με σωστή οικονομία τις βαγκνέρειες κορυφώσεις και, ταυτόχρονα, υπογράμμισε όπου και όσο χρειαζόταν τις εκατοντάδες λεπτομέρειες τις γραφής.

Στο επεισόδιο «Η σύντροφος του ήρωα» ο βιολιστής Δημήτρης Σέμσης απέδωσε πολύ καλά τις ουκ ολίγες σολιστικές σελίδες για το Α’ βιολί.

Καθ’ όλη την εκτέλεση θαυμάσαμε συχνά –ο Στράους προσφέρει γενναιόδωρα ουκ ολίγες ευκαιρίες!– το παίξιμο της πολυμελούς ομάδας των ξύλινων και χάλκινων πνευστών. Αν κάποιος επέμενε να κρίνει με ακραία αυστηρότητα την εκτέλεση, το μόνο ίσως που θα είχε να επισημάνει ήταν ένα κάποιο έλλειμμα συνολικού «συμμαζέματος» και υπαγωγής της μεγάλης ροής του συμφωνικού ήχου σε ιεραρχικά οργανωμένες ενότητες και υποενότητες που, μέσω χειρισμού της έντασης στην έκφραση σε μεγάλα σχήματα κλιμάκωσης-αποκλιμάκωσης, θα υπερθέρμαιναν και θα απογείωναν οριακά την ακρόαση.

Αλλ’ ας μη σχίζουμε τρίχες: ήδη, όσα απολαύσαμε ήταν εκλεκτά και επαρκή.