Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Λυρισμός της απουσίας

Λυρισμός της απουσίας

  • A-
  • A+

Ο Θανάσης Χατζόπουλος (Αλιβέρι Ευβοίας, 1961), συγγραφέας, ποιητής και ψυχαναλυτής, μέλος της Société de Psychanalyse Freudienne (Παρίσι), κατορθώνει επαναληπτικά να πλεύσει επιτυχώς ανάμεσα στις δύο όχθες που επέλεξε, την ποίηση και την ψυχανάλυση.

Βραβευμένος για την προσφορά του στα ελληνικά γράμματα από την Ακαδημία Αθηνών (2013) -για τη «μακρά του πορεία και την πολυσχιδή παραγωγή του»- και κάτοχος του γαλλικού βραβείου ποίησης Max Jacob Etranger (2013) για το βιβλίο του «Cellule» (μτφρ. A. Zotos και L. Martinez, εκδ. Cheyne), γράφει δοκίμια, όπως το «Αναγραμματισμοί στη σιωπή» (Πόλις, 2002), μεταφράζει Γάλλους ποιητές και Αγγλους ψυχαναλυτές, ενώ η ποίησή του μεταφράζεται σε έντεκα γλώσσες: αγγλικά, γαλλικά, ιταλικά, ισπανικά, σουηδικά, βουλγαρικά, σλοβενικά, λιβανικά, καταλανικά κ.ά.

Ο πολύτροπος και δραστήριος αυτός ποιητής και παιδοψυχίατρος δηλώνει μάλιστα, στο αναφερθέν δοκίμιο ποιητικής, στο credo του: «Το να μιλήσεις για ποίηση είναι ένας τρόπος να αγγίξεις κάτι που δεν υπόκειται στην αφή, αφού μόλις πας να το πιάσεις εκείνο χάνεται ή σκορπίζει. Η αναλυμένη ποίηση δεν είναι πλέον ποίηση, έχει μετακινηθεί πέραν του τόπου όπου οφείλει να μένει και να παραμένει».

Και παρακάμπτοντας αυτή την οπή, ακολουθώντας το παράδειγμά του, θα σταθούμε στη νέα του ποιητική συλλογή «Φιλί της ζωής» και στα 29 ελλειπτικά, αφοριστικά και αναπάντεχα ποιήματά του, τα οποία και αποτυπώνουν ημιτόνια από τον λυρισμό της απουσίας.

Μια απουσία που παραπέμπει σε μια νεο-ιμπρεσιονιστική ποίηση και σε μια αποσπασματικότητα που αναπνέει. Με τον έρωτα να λειτουργεί ως δείκτης της ζωντάνιας του υποκειμένου, και με το ποίημα -σε μια αντιστοιχία με την ίδια την κλινική εργασία- να κυριολεκτεί, δηλαδή να εμφανίζεται ως μια δημιουργία, με την έννοια που προσδίδει ο ποιητής-ψυχαναλυτής: «ο αναλυόμενος» -και κατ’ επέκταση το ποίημα- «με συνοδό και καταλύτη τον ψυχαναλυτή αναδημιουργεί τον ίδιο του τον εαυτό». Κι έτσι ίσως να συμβαίνει και με το ποίημα και εντέλει με τον ποιητή.

Γήινος, αισθαντικός και λιτός, με τον κρυπτικό και άρτιο λόγο του, ο Χατζόπουλος κυριολεκτώντας δίνει μέσω της ποίησης και μέσω της σχέσης του σώματος με το άλλο σώμα και με τη μνήμη ένα «φιλί ζωής». Στοχεύοντας σε στιγμιότυπα που προσωρινά μόνο αναδύονται και που ψάχνουν περάσματα ή μια διαφυγή.

Ορισμένα δείγματα: «Ο χρόνος μεγαλώνει / Σαν παιδί / Κι ο ορίζοντας πλαταίνει […] Ας μείνει η ψυχή με όλους της τους πόρους / Ανοιχτούς, με όλα τα ρουθούνια / Να οσμιστεί το μέλλον» («Μέσα στο χάδι σου από μικρός»), «Το άνοιγμα στα πόδια σου […] Φωτίζει λίγο / Μες στο πανσέληνο σκοτάδι», «Πώς κυματίζει το στήθος σου / Γάλα η σάρκα, φουσκώνει από τη θέρμη σου / Και ξεχειλίζει».

Πρόκειται για έναν νεο-ιμπρεσιονιστή του οποίου τα μεταφυσικά στοιχεία παραπέμπουν στον ζωγράφο Ντε Κίρικο ή τον Ντελβό και στους προραφαηλίτες, συνδυάζοντας την ψυχαναλυτική του θωράκιση με την ποιητική του ορμή (βλ. τα ποιήματα «Αναλαμπή», «Πίσω απ’ τη μάσκα των χρωμάτων», «Παιδιά της πιο λαμπρής λιακάδας» και «Κήπος με τριανταφυλλιές»).

Συνειδητά όχι απλά δεν αποφεύγει να εκφράσει τις εντυπώσεις που του αφήνει ο εξωτερικός κόσμος, αλλά τις αναπαριστά περνώντας τες από τη ματιά του και από τη μνήμη του, μετατοπίζοντας το κέντρο βάρους του ποιήματος. Σμίγοντας τη μνήμη με την επιθυμία και τη φυγή με το σώμα, ψηλαφεί τη μοναξιά, τη σχέση του σώματός του με το άλλο σώμα, στη διαρκή μεταβολή τους.

Θυμίζοντας τους πρώτους Ρώσους ιμπρεσιονιστές και τον πρωτοεξπρεσιονιστή Leonard Turzhansky (1875-1945) και ιδιαίτερα το σκούρο μπλε του έναστρου ουρανού του. Tο οποίο διόλου τυχαία δένεται με το εξώφυλλο του βιβλίου, με ένα έργο του ζωγράφου Χρήστου Μποκόρου, «Τη νυχτερινή καμπύλη», που έχει φιλοτεχνηθεί ειδικά για την παρούσα έκδοση. Σε μια σύμπλευση της ποίησης με τη ζωγραφική.

Με ποιήματα που λειτουργούν ως γέφυρες ο ποιητής τελικώς περνά στον χώρο της συναισθησίας. Το γνωστό φαινόμενο της φυσιοψυχολογίας, όπου οι αισθήσεις συν-λειτουργούν. Εκεί σμιλεύει ταυτόχρονα το χρώμα, τον ήχο, την οσμή και την αφή, χωρίς να χάνει την προσωπική αντίληψη και σύλληψη αυτού που τον απασχολεί.

Μια μορφή της ενσυναισθησίας που φαίνεται να εκφράζει τη διαλεκτική συνύπαρξη και την αλληλοδιάχυση των αισθημάτων μεταξύ του ποιητή και του ερωτικού αντικειμένου, που δεν σταματά στην όραση, αλλά συνεχίζει στην ακοή για να καταλήξει στην όσφρηση και ίσως στη διαρκή ανοικείωση με το ίδιο το πραγματικό. Με άλλα λόγια: «Οργώνοντας το σώμα σου / Σκαμπανεβάζω σε θάλασσα τρικυμιώδη».

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
Το «Εκτακτο δελτίο καιρού», έργο που ενώ σε πρώτο επίπεδο παραμένει κλειστό και δυσπρόσιτο, τάχα γλωσσοκεντρικό, γλωσσογενές και παιχνιδίζον, στην πραγματικότητα συνοψίζει, ως ένας στοχαστικός και αισθητικός...
«Υπερφίαλος διασκελισμός των ίσκιων»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η αποσιωπημένη γενιά
Η εύκολη πρόσβαση και εποπτεία μιας ποιητικής παραγωγής με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά ασφαλώς και καθιστά μια ανθολογία ελκυστική. Ωστόσο, τα στοιχεία εκείνα που βαραίνουν πρωτίστως για τον επίδοξο αναγνώστη...
Η αποσιωπημένη γενιά
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αραβικός μοντερνισμός
Ο Αραβας δεν γεννιέται με την ποίηση εντός του, όπως κανείς άλλωστε, ανεξαρτήτως εθνικότητας, αλλά μαθαίνει μεγαλώνοντας να την αγαπάει. Οι λόγοι, δηλαδή, που οι λαοί της Μέσης Ανατολής επιδίδονται στην ποίηση...
Αραβικός μοντερνισμός
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Αλεξανδρινός μιλάει με πολλούς τρόπους
Από τη στιγμή που καθιερώθηκε ο Κωνσταντίνος Καβάφης στην ελληνική λογοτεχνική σκηνή και από τη στιγμή που απέκτησε διεθνή φήμη, δεν έχει πάψει να μελετάται και να διερευνάται η ποιητική του. Το εκπληκτικό...
Ο Αλεξανδρινός μιλάει με πολλούς τρόπους
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Κοινωνικές, υπαρξιακές, γλωσσικές περιπλανήσεις
Ο Βασίλης Ρούβαλης, διευθυντής του περιοδικού και των εκδόσεων poema, ποιητής, διηγηματογράφος, μεταφραστής και αρθρογράφος, μας παραδίδει τις «Λεύγες» και ο Χάρης Μιχαλόπουλος, επίκουρος καθηγητής Λατινικής...
Κοινωνικές, υπαρξιακές, γλωσσικές περιπλανήσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Δύο ποιητές της γενιάς του ’70
Ο Δημήτρης Αλεξίου είναι ποιητής, έστω κι αν έκανε ένα παράλληλο πέρασμα από την πεζογραφία. Ο Παύλος Πέζαρος ανήκε στην ιδρυτική ομάδα του περιοδικού Διαβάζω και υπήρξε μέλος της συντακτικής του επιτροπής από...
Δύο ποιητές της γενιάς του ’70

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας