• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    10°C 7.2°C / 11.8°C
    0 BF
    71%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    4°C 2.5°C / 6.6°C
    1 BF
    63%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 7.0°C / 11.0°C
    3 BF
    66%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 5.9°C / 6.4°C
    2 BF
    87%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 1.3°C / 5.9°C
    2 BF
    70%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    5°C 2.5°C / 5.9°C
    2 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    3°C 0.2°C / 3.4°C
    1 BF
    48%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 7.6°C / 10.6°C
    1 BF
    78%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 8.0°C / 11.0°C
    3 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 4.9°C / 8.9°C
    3 BF
    61%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    14°C 14.5°C / 15.7°C
    6 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.1°C / 10.1°C
    2 BF
    60%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 7.9°C / 12.9°C
    2 BF
    71%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.5°C / 4.9°C
    1 BF
    72%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    7°C 1.5°C / 9.4°C
    2 BF
    78%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    9°C 2.8°C / 9.3°C
    1 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    10°C 7.7°C / 12.0°C
    1 BF
    56%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.0°C / 7.1°C
    2 BF
    58%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    5°C 2.6°C / 7.2°C
    1 BF
    64%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    4°C 3.8°C / 3.8°C
    2 BF
    77%
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Συνεργατικά μυθιστορήματα

  • A-
  • A+

Η γραφή, δηλώνουν συχνά οι συγγραφείς, είναι μοναχική δουλειά. Οχι μόνο επειδή θέλει κόπο, αφοσίωση και πολλές εργατοώρες, αλλά κι επειδή έχει συνθετικό χαρακτήρα: ο λογοτέχνης πρέπει να ενορχηστρώσει σε μια ενιαία πλοκή χαρακτήρες, ιδεολογίες, γλώσσες, πράξεις κ.λπ., με τέτοιον τρόπο ώστε όλα αυτά εναρμονισμένα να συναποτελέσουν ένα οργανικό σύνολο. Ο συγγραφέας, λοιπόν, θέλει να έχει τον απόλυτο έλεγχο της δουλειάς του και ενίοτε δεν επιτρέπει ούτε καν παρεμβάσεις από τον επιμελητή ή τον διορθωτή, αλλά οραματίζεται το έργο και το εκτελεί με τον τρόπο που του υποβάλλει η λογοτεχνική του συνείδηση.

Επομένως, οι απόπειρες να συνεργαστούν δύο ή περισσότεροι δημιουργοί στο να γράψουν ένα μυθιστόρημα είναι σπάνιες και ιδιαίτερες, χωρίς ακόμα τα αποτελέσματά τους να θεωρούνται άκρως ικανοποιητικά. Κατά βάση στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία συναντάμε τρία είδη τέτοιων προσπαθειών: καταρχάς, το μυθιστόρημα-σκυταλοδρομία, όπου στη γραμμική εξέλιξη ο ένας εγχειρίζει τη γραφή στον άλλο, έπειτα το μυθιστόρημα που γράφεται από κοινού –από δύο συνήθως δημιουργούς– σε ένα είδος παλίμψηστης συγγραφής στον ίδιο καμβά, και τέλος το μυθιστόρημα-βόστρυχος, όπου οι δύο (ώς τώρα) πεζογράφοι συμπλέκονται σε μια διφυή αφηγηματική πλεξούδα.

Το πρώτο είδος είναι πιο διαδομένο και πιο εύκολο. Είχε από παλιά παράδοση στα αστυνομικά έργα, όπου ο ένας συγγραφέας σκορπίζει ενδείξεις και φτιάχνει τη «δέση», ώστε ο επόμενος να αξιοποιήσει τα στοιχεία του προηγούμενου και να προχωρήσει, ώσπου ο (προ)τελευταίος να οδηγήσει το σύνολο σε μια αξιοπρεπή «λύση». Μια τέτοια μέθοδο αξιοποίησαν πρώτοι στην Ελλάδα οι εκπρόσωποι της γενιάς του ’30 Στράτης Μυριβήλης, Μ. Καραγάτσης, Αγγελος Τερζάκης και Ηλίας Βενέζης, οι οποίοι το 1958 –με την παρακίνηση του Γιάννη Μαρή- δημοσιεύουν σε συνέχειες στην «Ακρόπολη» «Το μυθιστόρημα των τεσσάρων» (1η έκδοση: Εστία, 1979).

Στην παράδοση των μυθιστορημάτων σε επιφυλλίδες κάθε συνέχεια χτίζει την ιστορία, διαμορφώνει τους χαρακτήρες και αφήνει νήματα για την επόμενη. Εδώ, βέβαια η επόμενη θα γραφτεί από έναν άλλο συγγραφέα, ο οποίος οφείλει να είναι συνεπής σε όσα κληρονόμησε από τον προηγούμενο, αλλά συνάμα στη δημιουργική του πνοή μπορεί να στρέψει την υπόθεση προς μία από τις πολλές λανθάνουσες πορείες που επιτρέπει η ώς τότε κατασκευή. Συνήθως, όπως συμβαίνει με τους Τέσσερις, οι συγγραφείς που συνεργάζονται βρίσκονται σε κοινό παρονομαστή (π.χ. στην ίδια γενιά, μέσα στην οποία τους συνδέουν κοινά βιώματα και τρόπος γραφής). Ετσι, η σκυτάλη παραδίδεται από πένα σε πένα μέσα στο ίδιο αυλάκι.

Ανάλογες απόπειρες που διεκπεραιώθηκαν –ανάμεσα σε άλλες που ναυάγησαν στην πορεία– ήταν το αστυνομικό «Ενα και Ενα κάνουν όσο θες» (Καστανιώτης, 1981) της Τιτίνας Δανέλλη και του Μάνου Κοντολέοντα και η «Αθέατη όψη» (περ. «Το τέταρτο», 1987) των Δημήτρη Νόλλα, Φίλιππου Δρακονταειδή, Αλέξανδρου Κοτζιά, Χρήστου Μηλιώνη, Γιώργη Γιατρομανωλάκη και Τάκη Καζαντζή. Επίσης, το 1998 εκδίδεται το «Παιχνίδι των τεσσάρων» (Καστανιώτης) των Γιώργου Σκούρτη, Κώστα Μουρσελά, Αντώνη Σουρούνη και Πέτρου Τατσόπουλου, που επιχείρησε να πορευτεί στα χνάρια των ισάριθμων συγγραφέων της γενιάς του ’30. Κάτι ανάλογο δοκιμάζουν ο Μιχάλης Μακρόπουλος και η Ελένη Κοφτερού στον «Αρη» (Κίχλη, 2021), οι οποίοι στη φόρμα του επιστολικού ανταλλάσσουν γράμματα ανάμεσα στους πλανήτες Γη και Αρη.

Στο δεύτερο και το τρίτο είδος οι συγγραφείς μπλέκονται. Είτε γράφουν μαζί το κείμενο, συζητάνε δηλαδή, συναποφασίζουν, γράφουν και διορθώνουν από κοινού ή χωριστά, με αποτέλεσμα το τελικό αποτέλεσμα να μην ξεχωρίζει τις δύο πένες (π.χ. Νίκος Βουτσινάς, Εφη Λαμπρινίδου, «Εχετε 9 κοινούς φίλους», Γαβριηλίδης, 2013), είτε εναλλάσσονται, αλλά όχι με τη σειρά της σκυταλοδρομίας αλλά με τον πολυφωνικό τρόπο του θεάτρου (π.χ. οι Στέφανος Δάνδολος, Μάνος Κοντολέων, Πόλυ Μηλιώρη και Μάνος Τσιλιμίδης δημοσίευσαν σε συνέχειες ένα μυθιστόρημα στη «Βραδυνή της Κυριακής», όπου ο καθένας χειριζόταν κι έναν ήρωα). Στην παλίμψηστη συγγραφή, τα λόγια, οι σκέψεις και οι γραφές λιώνουν στο ίδιο καμίνι και δεν φαίνεται εμφανώς ποιος έγραψε τι, αλλά όλα περνάνε από τη φωτιά και των δύο συν-συγγραφέων. Οι ιδέες του ενός χύνονται στο καλούπι του άλλου και τανάπαλιν, ώστε η συμπόρευση προετοιμάζει την ιστορία, οργανώνει την πλοκή και προάγει με διάφορους τρόπους σύμπλευσης το γράψιμο.

Στο μυθιστόρημα-βόστρυχο κάθε συγγραφέας αναλαμβάνει έναν ρόλο και προσπαθεί να φέρει σε πέρας όχι ένα κεφάλαιο σε αλληλοδιαδοχή, αλλά ένα είδος γραφής που μπλέκεται με τη (γ)ραφή του άλλου. Η Ελενα Μαρούτσου και η Ούρσουλα Φωσκόλου συνεργάστηκαν μ’ αυτόν τον τρόπο στο «Δύο» (Κίχλη, 2018), καθώς η πρώτη γράφει τη βασική αφήγηση και η δεύτερη τις επιστολές που παρατίθενται ένθετες μέσα στο μυθιστόρημα. Ετσι, το ύφος της κάθε λογοτέχνιδας ταιριάζει και με τον τρόπο ομιλίας διαφορετικών προσώπων (και αφηγητών). Εστω κι αν αυτό εφαρμόζεται μόνο στις εγκιβωτισμένες επιστολές, είναι ένα βήμα προς την πολυφωνία, προς μια πολυφωνική πραγμάτωση της ιδιαιτερότητας κάθε μυθοπλαστικού χαρακτήρα.

Γενικότερα, σε μια δυνητικά ιδανική περίπτωση η συνεργασία θα φέρει μια κεντρική ιστορία με (προσδι)ορισμένη πλοκή και κατόπιν κάθε συγγραφέας θα αναλάβει έναν ήρωα (ή αφηγητή) που θα μιλά με τον τρόπο του, θα διασταυρώνεται με τους άλλους, θα συν-ομιλεί, θα αντιδρά ανάλογα, θα προκαλεί τον απέναντι ή τον δίπλα, ώστε η κατά Μπαχτίν πολυφωνία να αποκτήσει όχι μόνο πολυγλωσσικές αλλά και πολυτροπικές διαστάσεις.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
H μνήμη ως πολιτικό αίνιγμα
Το Ετσι αρχίζει το κακό στην επιφάνειά του είναι ένα ερωτικό κατασκοπικό μυθιστόρημα. Το σκοτεινό παρελθόν ενός γάμου και μιας χώρας περιλαμβάνει μυστικά και ψέματα, που σε ανύποπτο χρόνο έρχονται στην...
H μνήμη ως πολιτικό αίνιγμα
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
Το βιβλίο της Τιτίνας Κορνέζου πραγματεύεται τη ζωγραφική παραγωγή στη Γαλλία κατά την περίοδο των δύο αιώνων που προηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης.
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της απόστασης
Ο θάνατος είναι η φιλοσοφία της ζωής, η αναθεώρηση όσων βιώθηκαν και η αναστόχευση όσων έρχονται. Στο πρόσφατο ολιγοσέλιδο βιβλίο (μικρή νουβέλα ή εξομολόγηση) του Θανάση Σταμούλη, ο αφηγητής μαθαίνει για τον...
Η ηχώ της απόστασης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι πήδοι του βατράχου
Η Ρούλα Γεωργακοπούλου βολτάρει άνετα σε αυτή την υβριδική ζώνη μεταξύ ύπνου και ξύπνου και μας στέλνει καλειδοσκοπικές ανταποκρίσεις από το συναπάντημα του ιψενικού Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν με τα Λόγια της...
Οι πήδοι του βατράχου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
Η Βίνσεντ μεγαλώνει στοιχειωμένη από τον πνιγμό της μητέρας της. Εργάζεται ως μπαργούμαν στο ξενοδοχείο Κάιετ «ένα παλάτι από γυαλί και κέδρο», στη νήσο Βανκβούβερ της Βρετανικής Κολομβίας.
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
Η ματιά του ακροατή που υιοθετεί ο Πλέσνερ πηγάζει από την «έκκεντρη τοποθετικότητα» του ανθρώπου, όπως ονομάζει το ίδιόν μας να είμαστε και να έχουμε συγχρόνως σώμα, να αντιλαμβανόμαστε χωρίς δεύτερη σκέψη...
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας