• Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    7°C 3.9°C / 9.0°C
    0 BF
    74%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    7°C 4.6°C / 8.3°C
    2 BF
    55%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.0°C / 10.1°C
    2 BF
    73%
  • Ιωάννινα
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    1 BF
    81%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.0°C / 3.9°C
    1 BF
    75%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    6°C 4.6°C / 7.6°C
    2 BF
    56%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    2°C 2.4°C / 2.9°C
    4 BF
    52%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 2.9°C / 8.6°C
    1 BF
    85%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 5.8°C / 9.2°C
    3 BF
    79%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 4.9°C / 6.9°C
    1 BF
    65%
  • Ερμούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 9.1°C / 9.4°C
    1 BF
    61%
  • Σκόπελος
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 6.2°C / 7.6°C
    2 BF
    52%
  • Κεφαλονιά
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.2°C / 10.2°C
    2 BF
    77%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.5°C / 4.4°C
    0 BF
    76%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    5°C 1.5°C / 5.6°C
    1 BF
    79%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 4.8°C / 9.9°C
    1 BF
    53%
  • Χαλκίδα
    Αυξημένες νεφώσεις
    6°C 4.2°C / 9.2°C
    1 BF
    77%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    7°C 2.3°C / 6.6°C
    2 BF
    80%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.3°C / 8.3°C
    2 BF
    63%
  • Καστοριά
    Σποραδικές νεφώσεις
    3°C 2.8°C / 2.8°C
    2 BF
    78%

JEAN-LUC NANCY. O παρείσακτος. Μετάφραση: Πάνος Αγγελόπουλος. Petites Maisons, 2020 Σελ. 72

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ξένο σώμα

  • A-
  • A+

Πριν από ενάμιση χρόνο περίπου, όταν η πανδημία είχε μόλις ενσκήψει στην Ευρώπη, ο Ζαν-Λικ Νανσί είχε αντιδικήσει με τον Τζόρτζιο Αγκάμπεν με αφορμή τις θέσεις του τελευταίου για τη βιοπολιτική διαχείριση μιας υγειονομικής κρίσης που, κατά τη γνώμη του Αγκάμπεν, έπαιρνε διαστάσεις κρίσης ολόκληρου του δυτικού πολιτισμού, απειλώντας να αναγάγει οριστικά τον άνθρωπο σε ιατρικοποιημένη και απένθητη «γυμνή ζωή» και την κατάσταση εξαίρεσης σε απαράβατο κανόνα της σύγχρονης πολιτικής.

Ο Νανσί θύμιζε τότε ότι ο παλιός του φίλος ήταν ένας από τους ελάχιστους που, τρεις δεκαετίες νωρίτερα, τον είχαν παρακινήσει να μην κάνει μια μεταμόσχευση καρδιάς η οποία εν τέλει τού έσωσε τη ζωή – υπονοώντας ότι μια ορισμένη τεχνοφοβία, αλληλένδετη με την πίστη σε μια αναπαλλοτρίωτη ανθρώπινη υπόσταση, αποτελούσε ανέκαθεν γι’ αυτόν σημείο διαφωνίας όχι μόνο με τον ομότεχνό του, αλλά και με μια ολόκληρη παράδοση ταυτοτικής ή υποκειμενιστικής σκέψης, στα καλύτερα ή στα χειρότερά της.

Στο μικρό δοκίμιο Ο παρείσακτος, το οποίο κυκλοφόρησε πρώτη φορά το 2000 και μας παρουσιάζεται στα ελληνικά με τρία υστερόγραφα που το φέρνουν επικαιροποιημένο μέχρι το 2017, στο αποκορύφωμα της τελευταίας προσφυγικής κρίσης, ο Νανσί ανατρέχει βιωματικά στην ιστορία της προαναφερθείσας μεταμόσχευσής του και των διαφόρων επιπλοκών της μέσα στα χρόνια, χρησιμοποιώντας την ως διαρκή αφορμή για να αναπτύξει έναν γοητευτικό στοχασμό σχετικά με τη ριζική ετερότητα του «εγώ» και του «εαυτού» εν γένει: την ξενότητα που έρχεται να διαρρήξει έξωθεν (σαν μόσχευμα, εμβόλιο, χημειοθεραπεία, αλλά εξίσου σαν μετανάστης) και έσωθεν (σαν μεταμοσχευμένος, οροθετικός, καρκινοπαθής, αλλά εξίσου σαν χώρα διέλευσης ή υποδοχής) κάθε αξίωση «υγιούς» κλειστότητας. Στον κόσμο των ανθρώπων, υποστηρίζει ο Νανσί, δηλαδή τον κόσμο ως τέτοιο, όλα είναι «μπολιασμένα», φύση και τέχνη διαπλέκονται μονίμως αξεδιάλυτα και στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα έξω από αυτή τη διαπλοκή, ή τουλάχιστον τίποτα που να μπορεί να το επικαλεστεί νομίμως ένας ομιλών.

Ρωτάει ο συγγραφέας: «Αραγε το μόσχευμα είναι αυτό που ζει για μένα ή μήπως ζω εγώ γι’ αυτό; Και ποιο είναι εν τέλει το τέλος της ύπαρξης, ο σκοπός της ζωής;». Και απαντάει: «Είμαστε εργαστήρια πειραμάτων, χώρες μετανάστευσης, φορείς και ποιητές μιας νέας φωτιάς» (σελ. 55). Για τον Νανσί, «ριζοσπαστικότητα» δεν θα πει εμμονή και ανάπτυξη ενός πυρηνικού στοιχείου –προσώπου, χώρας, γλώσσας ή σκέψης, λέει– απέναντι στις απόπειρες απαλλοτρίωσής του, αλλά, αντιστρόφως, αντίσταση ακριβώς σε αυτή την «κεντρική διάθεση της δυτικής κουλτούρας μας» (σελ. 61), σε αυτόν τον ιδιοκτησιακό πυρήνα που άλλο δεν κάνει παρά να εξαπλώνεται ιμπεριαλιστικά, όντας ο αληθινός ιός, η τεχνοκρατική «viral εξαίρεση» που υπερβαίνει κατά πολύ κυβερνητικές πολιτικές και καταστάσεις έκτακτης ανάγκης: αντίσταση εδώ σημαίνει αξιοποίηση της εξαίρεσης, πρόθυμη αποδοχή της πανταχόθεν παρείσφρησης, εκούσια ριζική μετάλλαξη, αυτοεκρίζωση, «ανησυχητική εμφάνιση του ανοίκειου, conatus ενός εκφύοντος απείρου» (σελ. 44).

Είναι μια πολιτική στάση αυτή που έχει πάψει να χαίρει δημοτικότητας, αν υποθέσουμε ότι έχαιρε κάποτε (ίσως μόνο, αλλά και τότε ακόμα μάλλον προσχηματικά, όταν κύριος εκφραστής της ήταν ή προβαλλόταν ο Ζακ Ντεριντά)· το αποδεικνύουν περίτρανα οι αριστεροί και δεξιοί φονταμενταλισμοί των ημερών μας, οι οποίοι καλύπτουν πλέον όλο το φάσμα της εναλλακτικής δημοσιότητας, της μόνης, καλώς ή κακώς, που έχει ακόμα απήχηση εν είδει δημόσιας σφαίρας.

Δεν φαντάζει ενδεχομένως αρκετά «κριτική» ή πολιτικά τελεσφόρα η υπεράσπιση του παρείσακτου, και ίσως πράγματι να μην είναι, στον βαθμό που αρνείται τόσο τις λύσεις ιδιοποίησης όσο και τις «μεγάλες αρνήσεις», θέλοντας απλώς να δικαιώσει, «κάτω από τα σύννεφα, μέσα σε ένα πεδίο δυνάμεων από καταστροφικά ρεύματα κι εκρήξεις, το μικροσκοπικό, εύθραυστο ανθρώπινο σώμα», όπως έγραφε μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο ο Βάλτερ Μπένγιαμιν.

Αξίζει ωστόσο να λάβουμε υπόψη τι έχει να πει, ειδικά στις μέρες μας, αυτό το τόσο ευπαθές και τόσο ξένο σώμα, αν υιοθετήσουμε τη δική του οπτική και όχι τη «δική μας», που υπό κανονικές συνθήκες –εκτός αν, για παράδειγμα, νοσούμε βαριά, είμαστε βιοτεχνολογικά cyborg, βεβαιωμένα μολυσματικοί ή, ακόμα χειρότερα, μετανάστες σε καθεστώς «υποδοχής και ταυτοποίησης»– αντιμετωπίζει με τη συγκατάβαση του γηγενούς, του ίδιου, αυτό το άφωνο άλλο. Είναι πιθανό τότε να ακούσουμε το ξένο σώμα, το φαινομενικά αδιάφορο για τις εγκόσμιες έγνοιες μας, να δηλώνει με κάθε διακριτικότητα, με νεύματα, χειρονομίες και ψελλίσματα την ανάγκη του, και τη «δική μας», για έναν άλλον τρόπο σχέσης μαζί του, έναν τρόπο εφικτό όσο και αδιανόητο ακόμα.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
Το βιβλίο της Τιτίνας Κορνέζου πραγματεύεται τη ζωγραφική παραγωγή στη Γαλλία κατά την περίοδο των δύο αιώνων που προηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης.
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της απόστασης
Ο θάνατος είναι η φιλοσοφία της ζωής, η αναθεώρηση όσων βιώθηκαν και η αναστόχευση όσων έρχονται. Στο πρόσφατο ολιγοσέλιδο βιβλίο (μικρή νουβέλα ή εξομολόγηση) του Θανάση Σταμούλη, ο αφηγητής μαθαίνει για τον...
Η ηχώ της απόστασης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι πήδοι του βατράχου
Η Ρούλα Γεωργακοπούλου βολτάρει άνετα σε αυτή την υβριδική ζώνη μεταξύ ύπνου και ξύπνου και μας στέλνει καλειδοσκοπικές ανταποκρίσεις από το συναπάντημα του ιψενικού Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν με τα Λόγια της...
Οι πήδοι του βατράχου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
Η Βίνσεντ μεγαλώνει στοιχειωμένη από τον πνιγμό της μητέρας της. Εργάζεται ως μπαργούμαν στο ξενοδοχείο Κάιετ «ένα παλάτι από γυαλί και κέδρο», στη νήσο Βανκβούβερ της Βρετανικής Κολομβίας.
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
Η ματιά του ακροατή που υιοθετεί ο Πλέσνερ πηγάζει από την «έκκεντρη τοποθετικότητα» του ανθρώπου, όπως ονομάζει το ίδιόν μας να είμαστε και να έχουμε συγχρόνως σώμα, να αντιλαμβανόμαστε χωρίς δεύτερη σκέψη...
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Iστορία της πολιτικής φιλοσοφίας της νεωτερικότητας
Ο Τζον Ρολς (1921-2002) σημάδεψε την πολιτική και ηθική φιλοσοφία, ενώ δίδαξε πλήθος φοιτητών, πολλοί από τους οποίους άφησαν το δικό τους στίγμα στη σκέψη.
Iστορία της πολιτικής φιλοσοφίας της νεωτερικότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας