• Αθήνα
    Αραιές νεφώσεις
    15°C 10.9°C / 16.8°C
    1 BF
    91%
  • Θεσσαλονίκη
    Αραιές νεφώσεις
    13°C 11.6°C / 13.9°C
    1 BF
    91%
  • Πάτρα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 12.0°C / 13.8°C
    2 BF
    85%
  • Ιωάννινα
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 10.9°C / 11.6°C
    1 BF
    95%
  • Αλεξανδρούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    0 BF
    100%
  • Βέροια
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 9.4°C / 11.2°C
    1 BF
    89%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 6.4°C / 6.8°C
    1 BF
    100%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 12.1°C / 12.1°C
    1 BF
    85%
  • Ηράκλειο
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 14.3°C / 18.6°C
    2 BF
    75%
  • Μυτιλήνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 15.7°C
    2 BF
    77%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    17°C 17.4°C / 17.7°C
    4 BF
    88%
  • Σκόπελος
    Σποραδικές νεφώσεις
    15°C 14.6°C / 14.6°C
    2 BF
    80%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 16.3°C / 16.3°C
    3 BF
    88%
  • Λάρισα
    Ομίχλη
    7°C 6.9°C / 10.0°C
    0 BF
    100%
  • Λαμία
    Αραιές νεφώσεις
    12°C 8.5°C / 15.1°C
    0 BF
    89%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    19°C 17.8°C / 18.8°C
    2 BF
    72%
  • Χαλκίδα
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 16.5°C
    2 BF
    90%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    13°C 9.3°C / 12.7°C
    0 BF
    90%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 13.9°C
    1 BF
    91%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    7°C 6.7°C / 6.7°C
    1 BF
    97%

SIGMUND FREUD. O πρόεδρος Σρέμπερ. Ψυχαναλυτικές παρατηρήσεις για την αυτοβιογραφική εξιστόρηση μιας περίπτωσης παράνοιας. Μετάφραση: Βασίλης Πατσογιάννης.  Πλέθρον, 2020  Σελ. 82

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ο Φρόιντ απέναντι στους επικριτές του

  • A-
  • A+

Η σημερινή εποχή φαντάζει για την ψυχανάλυση δύσκολη όσο όλες, ίσως, με τη νευροφυσιολογία, τη γνωσιακή επιστήμη και τον συμπεριφορισμό να προβάλλουν ως οι σύγχρονες εκφάνσεις παραδοσιακών εχθρών αυτής της «θεωρίας της ψυχής που την πέρασαν για επιστήμη», όπως έγραφε κάποτε ο Καστοριάδης.

Ειδικά ωστόσο για τη φροϊδική ψυχανάλυση, οι δυσκολίες σήμερα ενδέχεται να είναι μεγαλύτερες από τις συνήθεις, καθώς η σκέψη του Φρόιντ, εδώ και αρκετές δεκαετίες, βάλλεται όχι μόνο από τη θετικιστική Δεξιά, αν μας επιτρέπεται η έκφραση, αλλά και από τη διανοητική και πολιτική Αριστερά, η οποία, ιδίως όταν είναι ψυχαναλυτικά ενημερωμένη, βλέπει στο πρόσωπο του ιδρυτή πατέρα την επιμονή ή την αναθύμηση δεινών που θα έπρεπε πια να είχαν ξεπεραστεί οριστικά. Η περίφημη περίπτωση του Προέδρου Σρέμπερ, μια ανάλυση χωρίς πραγματικό αναλυόμενο, με αντικείμενο των παρατηρήσεων του Φρόιντ τα απομνημονεύματα του ανώτερου δικαστικού Ντάνιελ Πάουλ Σρέμπερ για τη «νευρασθένειά» του, παραμένει εμβληματική και από αυτή την άποψη.

Εχοντας μείνει στην Ιστορία ως το φροϊδικό εκείνο κείμενο που αποδίδει την ψύχωση στην απωθημένη ομοφυλοφιλία του ασθενούς, ο Πρόεδρος Σρέμπερ μοιάζει σήμερα να σκανδαλίζει όσο πριν από εκατό και πλέον χρόνια, τον καιρό που γράφτηκε, αν και για τον αντίθετο πλέον λόγο: ενώ στις αρχές του προηγούμενου αιώνα η υπόθεση ότι ένας καθ’ όλα ευυπόληπτος δημόσιος λειτουργός μπορεί να έπασχε από απωθημένη ομοφυλοφιλία είχε να αντιμετωπίσει τον περιβάλλοντα συντηρητισμό που έκρινε απαράδεκτη τη σύνδεση ομοφυλοφιλίας και κοινωνικού γοήτρου, στα νεότερα χρόνια είναι η σύνδεση ομοφυλοφιλίας και δριμείας ψυχικής νόσου που κρίνεται ευλόγως ανυπόφορη.

Αναγνώσεις όπως του Κανέτι ή των Ντελέζ και Γκουαταρί, εστιασμένες στο αυτοβιογραφικό βιβλίο του Σρέμπερ, συνέβαλαν σημαντικά στο να επικρατήσει η εντύπωση ότι, αναλύοντας τον Πρόεδρο, ο Φρόιντ συγκάλυπτε πίσω από την αντιομοφυλοφιλική του προκατάληψη το «εξουσιαστικό» ή και «πρωτοφασιστικό» παραλήρημα ενός εθνικιστική και αντισημίτη Γερμανού μεγαλοαστού, κανονικού και ειδεχθούς τέκνου ενός αυταρχικού πατέρα που έμεινε γνωστός ως εμπνευστής μιας οριακά κακοποιητικής «γυμναστικής» για την καταπολέμηση του παιδικού αυνανισμού και άλλων κοινωνικών μιασμάτων. Ομως η, τρόπον τινά, θετική ματιά του Φρόιντ στον Σρέμπερ προσφέρεται ευτυχώς και για πιο γόνιμα συμπεράσματα.

Οφείλουμε στον Λακάν, ο οποίος θεωρούσε τον Πρόεδρο Σρέμπερ ένα γραπτό πιο σημαντικό και πιο πρωτότυπο ακόμα και από την ίδια την Ερμηνεία των ονείρων, ότι ανέδειξε δύο στοιχεία τα οποία ο Φρόιντ δεν παύει να τονίζει αλλά, μοιραία σχεδόν, επισκιάζονται από τη φαντασμαγορία του υποτιθέμενου ομοφυλοφιλικού αιτίου: τον ρόλο που παίζει στον ιδιάζοντα μηχανισμό της ψύχωσης η πατρική φιγούρα (όχι ως βιολογικός ή πολιτισμικός κληροδότης, αλλά υπό ακύρωση ή «διάκλειση», κατά Λακάν, όνομα-του-πατέρα) και την κατανόηση του ψυχωτικού παραληρήματος όχι ως «παραγωγής ασθενείας», αλλά ως «προσπάθειας θεραπείας», «ανοικοδόμησης», όπως γράφει ο Φρόιντ (σελ. 87-88). Και μολονότι ο Λακάν προσάπτει στον Φρόιντ ότι ανάγει ουσιαστικά την ψύχωση στον λιβιδινικό μηχανισμό της νεύρωσης –εξ ου και η έμφαση στην ομοφυλοφιλία–, ο μη ειδικός αναγνώστης μπορεί να παρακάμψει την ένσταση περί αναγωγισμού και να εστιάσει, για παράδειγμα, στη μνημειώδη ενότητα «Για τον παρανοϊκό μηχανισμό», όπου ο Φρόιντ συμπυκνώνει μέσα σε λίγες σελίδες τη θεωρία του για τον ναρκισσισμό, την απώθηση και τον σχηματισμό συμπτωμάτων, αυτοσχεδιάζοντας πάνω στα μη δεσμευτικά μοτίβα μιας απλής ψυχωτικής «εξιστόρησης» και προσθέτοντας όλες τις αναγκαίες επιφυλάξεις ώστε να μην απολιθωθεί η ψυχο-λογία του σε άκαμπτο επιστημονισμό, όπως, αλίμονο, ίσως και να συνέβη τελικά, αν πιστέψουμε τον Καστοριάδη.

Απέναντι σε ευμενείς ή λιγότερο ευμενείς επικριτές, μαθητές ή αρνητές, ο Φρόιντ βρίσκεται σήμερα εκτεθειμένος και άλλο τόσο συναρπαστικός: η φρεσκάδα των απαρχών μιας ολόκληρης διανοητικής και κλινικής παράδοσης δεν ζωογονεί μόνο τα φροϊδικά κείμενα, κάνοντάς μας να ξεχνάμε με προθυμία συνεχιστές και αμφισβητίες τους, αλλά και το επέκεινά τους, τη μεταφροϊδική ψυχαναλυτική όσο και φιλοσοφική ή πολιτική σκέψη, γεννώντας διαρκώς ερωτήματα, αφήνοντας ανοιχτές δυνατότητες που μπορεί να μοιάζουν ακόμα τόσο απίθανες όσο έμοιαζε και η ίδια η γεννώμενη ψυχανάλυση στη Βιέννη του τέλους του 19ου αιώνα.

Είναι έντονη η αίσθηση –που δεν αργεί να γίνει βεβαιότητα όσο διαβάζει κανείς φροϊδικά κείμενα εν γένει, και όλως ιδιαιτέρως τον Πρόεδρο Σρέμπερ– ότι ο μεγαλύτερος επικριτής του Φρόιντ είναι ο ίδιος ο Φρόιντ, ο οποίος, προπάντων στα κλινικά του γραπτά, υιοθετεί την προσωρινότητα της πράξης και της έμπνευσης ως χρονικότητά του και την παρέκκλιση ως κανόνα του, με την προσφυγή στην αυθεντία να γίνεται η (εξωκειμενική, συνήθως) εξαίρεση. Δεν θα μπορούσαμε να ζητήσουμε περισσότερα από μια θεωρία, ούτε καν στις μέρες μας.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Χριστιανισμός: αφανίζοντας Αθήνα και Ρώμη
Η Nixey μεθοδικά παρουσιάζει όχι μόνο περιθωριακούς ασκητές και αγίους, αλλά κεντρικά πρόσωπα της Εκκλησίας να δημιουργούν το νέο κλίμα φανατισμού και μισαλλοδοξίας της εποχής.
Χριστιανισμός: αφανίζοντας Αθήνα και Ρώμη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η περιπλάνηση ως καταγραφή και θεραπεία
Παρά τη φαινομενική απλότητα στην κατασκευή, η αφήγηση του Τζούλιους παρασέρνει τον αναγνώστη σε μια περιπλάνηση, πετυχαίνοντας αργά και σταθερά να τον χαλαρώσει και να του ξυπνήσει τη διάθεση για λίγη άσκοπη...
Η περιπλάνηση ως καταγραφή και θεραπεία
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μνημολόγιο για μία πόλη
Για όλους, αστούς και μη, η Σμύρνη, όπου η Ανατολή και η Δύση βρίσκονται σε συνεχή δημιουργικό διάλογο, είναι ο τόπος καταγωγής, με την έννοια της πατρίδας, πατρίδας κοινής.
Μνημολόγιο για μία πόλη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η καρτεσιανή μετα-ηθική
Ο Ντεκάρτ είχε πριν απ’ όλα ως αρχή του το Larvatus prodeo («προχωρώ μεταμφιεσμένος») – συνθήκη επιβίωσης σε έναν διανοητικά και πολιτικά ταραγμένο κόσμο.
Η καρτεσιανή μετα-ηθική
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
Λάθος είναι και να θεωρήσουμε ότι διαβάζουμε το βιβλίο ενός ρομαντικού. Στην πραγματικότητα, μιλώντας για το παρελθόν, ο συγγραφέας μιλάει για το παρόν του – αναζητά τα στοιχεία που τον καθόρισαν, γράφει ένα...
Αυτογνωσία συλλογικής μνήμης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταμορφώσεις του βιώματος
Η Βογιατζόγλου, ακολουθώντας το μοντερνιστικό παράδειγμα, δίνει μια παραδειγματικά θετική απάντηση στο διαρκώς επανερχόμενο ερώτημα αν και κατά πόσο η αυθεντικότητα του βιώματος μπορεί να γίνει ποίηση και πώς...
Μεταμορφώσεις του βιώματος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας