• Αθήνα
    Ελαφρές νεφώσεις
    9°C 6.2°C / 11.7°C
    0 BF
    84%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    7°C 5.2°C / 9.6°C
    0 BF
    52%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 10.0°C / 12.0°C
    3 BF
    85%
  • Ιωάννινα
    Αραιές νεφώσεις
    3°C 2.9°C / 4.7°C
    1 BF
    100%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ασθενείς βροχοπτώσεις
    4°C 3.9°C / 3.9°C
    0 BF
    93%
  • Βέροια
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 4.0°C / 9.0°C
    2 BF
    61%
  • Κοζάνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    1°C 0.4°C / 4.5°C
    3 BF
    69%
  • Αγρίνιο
    Σποραδικές νεφώσεις
    8°C 7.9°C / 10.6°C
    2 BF
    92%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.8°C / 13.1°C
    2 BF
    76%
  • Μυτιλήνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    5°C 4.9°C / 4.9°C
    2 BF
    75%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.4°C / 15.0°C
    3 BF
    71%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    10°C 10.1°C / 10.1°C
    4 BF
    60%
  • Κεφαλονιά
    Ελαφρές νεφώσεις
    13°C 12.9°C / 12.9°C
    3 BF
    76%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    3°C 1.5°C / 2.7°C
    0 BF
    83%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    7°C 1.5°C / 7.8°C
    2 BF
    84%
  • Ρόδος
    Σποραδικές νεφώσεις
    10°C 4.8°C / 10.4°C
    2 BF
    64%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    9°C 6.4°C / 11.9°C
    2 BF
    88%
  • Καβάλα
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.5°C / 6.5°C
    2 BF
    64%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.7°C / 9.7°C
    1 BF
    66%
  • Καστοριά
    Αραιές νεφώσεις
    1°C 0.8°C / 0.8°C
    2 BF
    86%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σε αναζήτηση της ουτοπίας

  • A-
  • A+
Εξι μυθιστορήματα φυγής του Μιχάλη Μοδινού.

Απέναντι σε μια τελματωμένη Ελλάδα οι αχανείς εκτάσεις της Αφρικής ή οι ποτάμιες χώρες της Αμερικής φαίνονται μαγευτικές. Απέναντι σε μια ασφυκτική στασιμότητα στα πάτρια εδάφη, το ταξίδι και η φυγή μοιάζουν με την επανανακάλυψη του εαυτού. Απέναντι στα προσωπικά αδιέξοδα οι περιπέτειες και οι εξωχώριες αναζητήσεις φαντάζουν λύση που δίνουν νόημα στη ζωή και στόχο στα όνειρα των ηρώων του.

Κάπως έτσι μπορεί κανείς να δει συνολικά πολλά από τα έργα του Μιχάλη Μοδινού, που δραπετεύουν από το ελληνικό κοινωνικό και πολιτικό συγκείμενο και ανακαλύπτουν, εξερευνούν ή επινοούν ουτοπικούς κόσμους. Ο ίδιος ο συγγραφέας, περιβαλλοντολόγος, γεωγράφος και μηχανικός, θεωρητικός και ακτιβιστής του οικολογικού κινήματος, ενθυλάκωσε μέσα στη δεκαπενταετή λογοτεχνία του στοιχεία οικοκριτικής, παγκοσμιοποίησης και μετααποικιακών σπουδών.

Οι χρονότοποί του έχουν νοερά κέντρα μια Ελλάδα που βαλτώνει και Ελληνες οι οποίοι θέλουν να ξεφύγουν από το αδιέξοδο περιβάλλον τους και γι’ αυτό η ζούγκλα της Αφρικής ή οι πάμπες της Λατινικής και οι έρημοι της Βόρειας Αμερικής ορθώνονται ως ιδανικά σκηνικά περιπέτειας, νέων ερωτικών γνωριμιών και μεγαλεπήβολων κατακτήσεων.

Η αρχή γίνεται το 2005 στη «Χρυσή ακτή» (Καστανιώτης), όπου ο Νίκος αποφασίζει να εγκαταλείψει την περίοπτη θέση που έχει στην καρδιά της Ευρώπης, στις Βρυξέλλες, και την πετυχημένη ζωή του σε επαγγελματικό και οικογενειακό επίπεδο και να αποδράσει στην επαρχιακή Κρήτη. Η τελευταία φαντάζει εδεμική διαφυγή, αλλά τελικά αποκαλύπτεται πεδίο νεοπλουτισμού, αναπτυξιακής κακογουστιάς και βιασμού της φύσης. Στο μυαλό του ήρωα αχνοφαίνεται η Χρυσή Ακτή της Αφρικής, προπτωτικός παράδεισος και μαζί κέντρο του δουλεμπορίου από τον 17ο έως και τον 19ο αιώνα.

Η λογοτεχνική καταξίωση ωστόσο έρχεται με τον «Μεγάλο Αμπάι» (Καστανιώτης, 2007), όπου η δράση πλέον μεταφέρεται (εξ ολοκλήρου) στην Αφρική και στην αναζήτηση των πηγών του Νείλου. Ο Ελληνας Ευστράτιος (Στρατής) Ταταράκης συνοδεύει τον Σκοτσέζο εξερευνητή Τζέιμς Μπρους στην ανακάλυψη των απαρχών του Νείλου, Μεγάλου δηλαδή Αμπάι, μέσα στον 18ο αιώνα κι έτσι ο πεζογράφος φέρνει σε αντιπαράθεση τον λογοκρατισμό και την αποικιοκρατική νοοτροπία της Δύσης, τον ευρωκεντρισμό και τον πολιτικό και πολιτισμικό ιμπεριαλισμό της με τη γόνιμη αναρχία, τη φυσική ελευθερία, τον «απολίτιστο» ηδονισμό και την άνομη ζωή της Αφρικής. Ο Ελληνας είναι πιο κοντά στο ανατολίτικο πρότυπο και γι’ αυτό μπορεί πιο εύκολα να κοινωνικοποιηθεί στην αφρικανική κοσμοαντίληψη, δίνοντας προτεραιότητα στη φύση και στην ντόπια πολιτισμική πολυφωνία.

Προσπερνώ γρήγορα δύο έργα που ναι μεν σκηνοθετούνται εκτός Ελλάδας και Ευρώπης, αλλά δεν εμπίπτουν ακριβώς στο σχήμα φυγής που διερευνώ. Εχουμε από τη μια τη «Σχεδία» (Καστανιώτης, 2011), το καλύτερο έργο του Μ. Μοδινού, όπου η πλοκή αναδίδει μια έξοχη τραγικότητα.

Σ’ αυτό το μυθιστόρημα το ταξίδι προς τη Δυτική Αφρική συνδέεται με την αποτυχία των αποικιοκρατικών επιδιώξεων της Ευρώπης, που θυσιάζουν τον άνθρωπο προς όφελος ενός ταξικού και οικονομικού συντηρητισμού. Μένω εξίσου λίγο στην «Αγρια Δύση» (Καστανιώτης, 2013), ένα ταξίδι στη Βόρεια Αμερική όπου η τεχνολογική και οικιστική ανάπτυξη είναι αμφίβολο αν σεβάστηκε τη φύση και αν δρομολογήθηκε με όρους μακροπρόθεσμης αειφόρου ανάπτυξης. Το ίδιο συμβαίνει και στο Μεξικό, όπου εικάζεται ότι ο προηγμένος οικολογικός πολιτισμός των Μάγιας μπορεί να καταστράφηκε από την υπερβολική εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος.

Ξαναγυρίζω στην Αφρική με το μυθιστόρημα «Εκουατόρια» (Καστανιώτης, 2016). Εκεί ο ήρωας Μιχαήλ Μοδινός ακολουθεί τα βήματα του πρόγονού του Στρατή Ταταράκη του «Μεγάλου Αμπάι» και του εξερευνητή του 19ου αιώνα Σάμουελ Μπέηκερ μέχρι τα βάθη της κεντρικής Αφρικής. Εκεί συστήνεται μια ιδανική Πολιτεία, η Εκουατόρια, μια πολιτική και πολιτισμική κοινότητα, ένα κράτος εν ηπείρω, στο οποίο καταργείται το δουλεμπόριο, συμβιώνουν αρμονικά Ευρωπαίοι, Αφρικανοί και Αραβες, συνυπάρχουν θρησκείες και κουλτούρες. Αυτή η ουτοπία βέβαια θα αποδειχθεί θνησιγενής, καθώς οι μεγάλες εξωτερικές δυνάμεις θα την αφανίσουν δίνοντας προτεραιότητα στα συμφέροντά τους μέσα στην οικονομικά εκμεταλλεύσιμη Μαύρη ήπειρο.

Μια ανάλογη ουτοπία ανασυστήνει ο συγγραφέας στην Παραγουάη του 18ου αιώνα στο ομώνυμο μυθιστόρημα που εξέδωσε μέσα στο 2020 (Καστανιώτης). Εκεί, σ’ αυτό το αφανές κράτος της Νότιας Αμερικής, καταφεύγει τον 21ο αιώνα ο Γαβριήλ, για να ξεφύγει από την τελμάτωση της προσωπικής του ζωής και της μνημονιακής Ελλάδας, όπου συναντά τον συμπατριώτη του Χόρχε Σούρλα Μπάστος, ο οποίος τρεις αιώνες νωρίτερα είχε αποδράσει στην ίδια περιοχή.

Ο τελευταίος γνώρισε τις ιεραποστολικές κοινότητες, ονόματι Ρεντουσιόνες, στις οποίες ο χριστιανικός ανθρωπισμός συναντά και σέβεται τις ντόπιες φυλές, τις κουλτούρες και τις θρησκευτικές δοξασίες τους έξω από το δουλεμπορικό σύστημα που κυριαρχούσε στη Νέα ήπειρο. Εκεί ταυτόχρονα συναντά τον έρωτα και τον πολιτισμό των ιθαγενών Γκουαρανί, όπως πολύ αργότερα ο Γαβριήλ απολαμβάνει την ευτυχία στο πρόσωπο μιας Γκουαρανί καλλονής.

Οι σκέψεις που γεννούν τα μυθιστορήματα φυγής του Μιχάλη Μοδινού περιστρέφονται γύρω από το δίπολο Ελλάδα - «εξωτικοί» προορισμοί μέσα στο ιστορικό γίγνεσθαι. Από τη μία η χώρα μας παρουσιάζεται να μαστίζεται από φαινόμενα διαφθοράς, γρήγορου πλουτισμού, που οδήγησαν στον ευδαιμονισμό, καταναλωτισμού και εις βάρος του περιβάλλοντος ανάπτυξης, επαρχιωτισμού που ντύνεται ωστόσο με δυτικότροπα ρούχα, επιφανειακότητας που θέλει να περνιέται για πρόοδος.

Σ’ αυτό το κλίμα οι ήρωες ασφυκτιούν και εξαιτίας της δικής τους ζωής βουλιάζουν σε ένα είδος στασιμότητας, βαλτώνουν στην οικογενειακή πνιγηρότητα ή στις ρηχές διαφυλικές σχέσεις τους, δεν βρίσκουν πλέον κίνητρο στις επαγγελματικές τους δραστηριότητες ή έχουν απαυδήσει από τον ρυθμό της ευρωπαϊκής ταχύτητας.

Από την άλλη, η φυγή σε μακρινούς ανεξερεύνητους προορισμούς, σε χώρες που ακούγονται παρθένες στο αυτί ενός Δυτικοευρωπαίου, σε περιπέτειες που συνδέουν το άτομο με τη μοίρα της ανθρωπότητας, σε μια πολιτισμική εξερεύνηση που πρώτα εξυπηρετεί τις ατομικές ανάγκες του καθενός, φαίνεται διέξοδος και λύση. Εκεί ο εκάστοτε ήρωας απομακρύνεται από έναν ή πολλούς σκοτωμένους έρωτες και βρίσκει -σε μια παραδείσια μακαριότητα- τη δική του Εύα, έναν έρωτα που δίνει νέα πνοή στο σκονισμένο σαρκίο του.

Κι αυτή η ατομική πορεία συνδέεται με το ιστορικό άνυσμα της αποικιοκρατίας στην Αφρική ή στη Λατινική Αμερική, αλλά συνάμα διαφοροποιείται από αυτήν, καθώς διακρίνεται από λεβιστρωσικές ανθρωπολογικές απόψεις, σεβασμό στην πολυπολιτισμικότητα, αναγνώριση της ισότητας των λαών, απόρριψη της δυτικής υπεροψίας και αναζήτηση μιας νέας κουλτούρας και νοοτροπίας. Γι’ αυτό άλλωστε η ουτοπία, είτε αυτή πραγματοποιείται στην Εκουατόρια στα βάθη της Αφρικής είτε στις κοινοβιακές Ρεντουσιόνες της Παραγουάης, είναι η ενσάρκωση των προσδοκιών του ίδιου του συγγραφέα, για μια νέα κοινωνία, όπου η αποανάπτυξη, η οικολογία, η πολιτισμική πολυφωνία κυριαρχούν.

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
Το βιβλίο της Τιτίνας Κορνέζου πραγματεύεται τη ζωγραφική παραγωγή στη Γαλλία κατά την περίοδο των δύο αιώνων που προηγήθηκαν της Γαλλικής Επανάστασης.
Συμβολή στην ιστορία της τέχνης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ηχώ της απόστασης
Ο θάνατος είναι η φιλοσοφία της ζωής, η αναθεώρηση όσων βιώθηκαν και η αναστόχευση όσων έρχονται. Στο πρόσφατο ολιγοσέλιδο βιβλίο (μικρή νουβέλα ή εξομολόγηση) του Θανάση Σταμούλη, ο αφηγητής μαθαίνει για τον...
Η ηχώ της απόστασης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι πήδοι του βατράχου
Η Ρούλα Γεωργακοπούλου βολτάρει άνετα σε αυτή την υβριδική ζώνη μεταξύ ύπνου και ξύπνου και μας στέλνει καλειδοσκοπικές ανταποκρίσεις από το συναπάντημα του ιψενικού Γιον Γκάμπριελ Μπόρκμαν με τα Λόγια της...
Οι πήδοι του βατράχου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
Η Βίνσεντ μεγαλώνει στοιχειωμένη από τον πνιγμό της μητέρας της. Εργάζεται ως μπαργούμαν στο ξενοδοχείο Κάιετ «ένα παλάτι από γυαλί και κέδρο», στη νήσο Βανκβούβερ της Βρετανικής Κολομβίας.
Οψεις ενός γυάλινου κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
Η ματιά του ακροατή που υιοθετεί ο Πλέσνερ πηγάζει από την «έκκεντρη τοποθετικότητα» του ανθρώπου, όπως ονομάζει το ίδιόν μας να είμαστε και να έχουμε συγχρόνως σώμα, να αντιλαμβανόμαστε χωρίς δεύτερη σκέψη...
Η ματιά του ακροατή και το «μουσικό μυστικό»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Iστορία της πολιτικής φιλοσοφίας της νεωτερικότητας
Ο Τζον Ρολς (1921-2002) σημάδεψε την πολιτική και ηθική φιλοσοφία, ενώ δίδαξε πλήθος φοιτητών, πολλοί από τους οποίους άφησαν το δικό τους στίγμα στη σκέψη.
Iστορία της πολιτικής φιλοσοφίας της νεωτερικότητας

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας