Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το παράδοξο του Ντίρενματ
Φρήντριχ Ντύρενματ. «Η βλάβη, Το τούνελ, Ο σκύλος». Μετάφραση: Γιάννης Καλλιφατίδης. «Αντίποδες», 2020 Σελ. 144
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το παράδοξο του Ντίρενματ

  • A-
  • A+

Οι εκδόσεις «Αντίποδες» φέρνουν στο λογοτεχνικό προσκήνιο τον μεγάλο γερμανόφωνο Ελβετό θεατρικό συγγραφέα Φρίντριχ Ντίρενματ. Κυκλοφορεί σε εξαιρετική μετάφραση του Γιάννη Καλλιφατίδη ο μικρός τόμος που περιέχει τη νουβέλα «Η βλάβη» και ακόμη δύο μικρότερα διηγήματα με τίτλους «Το τούνελ» και «Ο σκύλος».

Με το συγγραφικό μέγεθος του Ντίρενματ ασχολήθηκαν στην Ελλάδα κυρίως άνθρωποι του θεάτρου. Ο Αγγελος Τερζάκης στο πρόγραμμα του Εθνικού Θεάτρου το έτος 1963, όταν ανέβηκε στην Ελλάδα για πρώτη φορά το πασίγνωστο έργο του «Οι φυσικοί», παρέθετε τις απόψεις του Ελβετού συγγραφέα: «Εγώ δεν γράφω έργα με θέση. Η φιλοσοφία μου δεν προηγείται του έργου, καθώς στον Σαρτρ. Η φιλοσοφία μου περιέχεται στο έργο, είναι μέσα του (…). Το έργο στέκεται μπροστά στον θεατή καθώς ο κόσμος μπροστά στον φυσιοδίφη (…). Εγώ, περισσότερο από το καθαρά παράλογο, αγαπώ το παράδοξο».

Ο Αλέξης Μινωτής έγραψε εκείνη την εποχή στην εφημερίδα «Ελευθερία»: «Το εκκεντρικό, το εξωφρενικό ανοίγει τον δρόμο στο “παράδοξο” και στη “σύμπτωση”, που είναι για τον Ντύρενματ κάτι ανάλογο με το “ενεργόν μοιραίον” των αρχαίων και είναι ο θεμέλιος λίθος και ο άξονας της θεατρικής δομής όλων του σχεδόν των έργων».

Το παράδοξο του Ντίρενμαντ είναι αισθητική στάση. Είναι ο αποκαλυπτικός δρόμος για το τραγικό χωρίς την τραγωδία. Οι γκροτέσκο φάρσες, το πικρό και μαύρο χιούμορ, οι ιδιοσυγκρασίες των ηρώων που αποδίδονται με βάση τα σωματοτυπικά τους χαρακτηριστικά, ο ανελέητος ρυθμός των διαλόγων, η σχεδόν βουλιμική στάση των πρωταγωνιστών για την υποστήριξη μιας ιδέας και κυρίως η πανταχού σατιρική διάσταση ακόμη και των μεγάλων ηθικών ζητημάτων είναι τα βασικά στοιχεία των ιστοριών του Ντίρενματ.

Στην εισαγωγή της «Βλάβης» γράφει: «…δεν απειλούμαστε πλέον από κανέναν Θεό, από καμιά δικαιοσύνη, κανένα χτύπημα της μοίρας, όπως στην Πέμπτη Συμφωνία, αλλά από τροχαία ατυχήματα, από καταρρεύσεις φραγμάτων εξαιτίας ελαττωματικής κατασκευής, από την αφηρημάδα κάποιου εργατοτεχνίτη, με αποτέλεσμα να προκληθεί έκρηξη σ’ ένα εργοστάσιο που κατασκευάζει ατομικές βόμβες…». Η Σύμπτωση του Ντίρενματ προσλαμβάνει την ισχύ ενός γενικού νόμου. Από μία φαινομενικά αθώα βλάβη ενός μηχανικού συστήματος, ο άνθρωπος εισέρχεται σε μια κατάσταση αναίρεσης των βεβαιοτήτων του, με ακριβό βεβαίως τίμημα.

Ενας ταξιδιώτης, ο Αλφρέντο Τραπς, υφασματέμπορος, σαρανταπεντάρης και ευπαρουσίαστος, παθαίνει ξαφνικά μια βλάβη με το αυτοκίνητό του, μία κόκκινη και αστραφτερή Studebaker. Αναγκάζεται να αναζητήσει κατάλυμα σε μια βίλα όπου τον υποδέχεται ο ιδιοκτήτης της, συνταξιούχος δικαστής.

Μαζί με την παρέα του, έναν δικηγόρο και έναν εισαγγελέα, όλοι τους συνταξιούχοι, του αποκαλύπτουν ότι περνάνε τα βράδια παίζοντας τα παλιά τους επαγγέλματα. Τον προσκαλούν λοιπόν σε μία δίκη, όπου αυτός θα έχει τον ρόλο του κατηγορούμενου και ο δικηγόρος της παρέας θα αναλάβει την υπεράσπισή του. Ο Τραπς, σχεδόν γοητευμένος, δηλώνει τη συμμετοχή του σ’ αυτήν την ιδιόμορφη δίκη, όπου οι συνταξιούχοι νομικοί έχουν αποτινάξει τους γραφειοκρατικούς τύπους και «δικάζουν χωρίς να λογαριάζουν κουρελιασμένους νομικούς κώδικες, άρθρα και παραγράφους».

Μάλιστα έχουν επαναφέρει και τη θανατική ποινή, καθώς είναι το στοιχείο που κάνει το παιχνίδι τους απείρως συναρπαστικό. Μάλιστα, πρώην συνταξιούχος δήμιος συμπληρώνει αυτό το δικαιικό σύμπλεγμα. Απολαμβάνοντας πλήθος γευστικών ορεκτικών και ευφραινόμενοι από ποικιλίες κρασιών, ξεκινούν την ανάκριση του Τραπς, με σκοπό να εντοπίσουν τα σημεία εκείνα για να του αποδοθεί κατηγορία. Η διάθεση είναι πανηγυρική, η ατμόσφαιρα σχεδόν γιορτινή, ο Τραπς με ειλικρίνεια παραδέχεται τη σχέση με τη γυναίκα του πρώην διευθυντή του, που πέθανε ωστόσο από έμφραγμα. Το πτώμα και η εξέλιξη του Τραπς στη θέση του μακαρίτη είναι αρκετά για να ανακαλύψει ο εισαγγελέας την απαιτούμενη σύνδεση, ενώ ο ίδιος ο Τραπς, σταδιακά, αυτοενοχοποιείται, ξεσηκώνοντας διθυράμβους για την τόσο ηρωική και «ηθική» στάση του.

Σε μία έξαρση της αγόρευσής του και σε ένα από τα καλύτερα γκροτέσκο σκηνικά, ο εισαγγελέας αναφωνεί: «Βλέπεις, αγαπητέ φίλε Αλφρέντο, όλοι εμείς σ’ αυτό το τραπέζι έχουμε αποβάλει προ πολλού την προκατάληψη να αντιμετωπίζουμε το έγκλημα ως κάτι άσχημο και τρομερό, να θεωρούμε πως η ομορφιά είναι αποκλειστικό προνόμιο της δικαιοσύνης...».

Ο Ντίρενματ στήνει ένα σκηνικό ανάκρισης, ένα πεζογραφικό μονόπρακτο για τη δικαιοσύνη και την ηθική, για την εξουσία και την τυχαιότητα. Στην ιδιότυπη αυτή ανάκριση, οι κατήγοροι και ο κατηγορούμενος αγκαλιάζονται μεθυσμένοι, τρικλίζοντας από την απόλαυση της ενοχής. Είναι μέλη μιας συλλογικότητας που δεν θα μπορούσε να υπάρξει παρά μόνο υπό τις συνθήκες μιας γκροτέσκο σύλληψης. Η ατομική ενοχή δεν γεννάται από τις στροφές μιας ώριμης αυτοσυνειδησίας, αλλά από την τυχαία βλάβη του κινητήρα μιας καλογυαλισμένης Studebaker.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στο παράλληλο σύμπαν του λόγου
Στα μέσα της δεκαετίας του 1960, ο Ρολάν Μπαρτ δίνει στο Παρίσι ένα πρωτοποριακό σεμινάριο για την αρχαία ρητορική, το οποίο προστίθεται στην πρόσφατη ακόμα τότε ανάκαμψη του ενδιαφέροντος για ένα παλαιόθεν...
Στο παράλληλο σύμπαν του λόγου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα πολύτροπο πρόσωπο της γραφής
Σε μια χρονιά που αποχαιρετήσαμε τους φίλτατους και τόσο οικείους ποιητές Γιάννη Δάλλα (1924-2020) και Ντίνο Χριστιανόπουλο (1931-2020) δεν φανταζόμουν πως θα αποχαιρετούσα και πως θα έγραφα εις μνήμην του...
Ενα πολύτροπο πρόσωπο της γραφής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα βραχιόλια και οι χειροπέδες των γυναικών
Σήμερα που η προσωπική έκθεση και η αναγνωρισιμότητα είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με την επιτυχία, η περίπτωση της Ιταλίδας συγγραφέως με το ψευδώνυμο Ελενα Φεράντε αποτελεί κυριολεκτικά φαινόμενο, καθώς...
Τα βραχιόλια και οι χειροπέδες των γυναικών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οι πολύ όμορφες ώρες του Μίμη Φατούρου (1928-2020)
Είμαστε καλεσμένοι σε βαφτίσια φίλων στα Μεσόγεια. Ομορφη μέρα, γεμάτη ήλιο. Αφθονο το κέφι στα στημένα μακριά τραπέζια στο πλάτωμα όπου κάτσαμε μετά να φάμε.
Οι πολύ όμορφες ώρες του Μίμη Φατούρου (1928-2020)
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η εξοικείωση με το Κακό
Στο επίκεντρο, μια «παράλογη αδελφοδιαμάχη» (σαφώς χρονολογικά αγκιστρωμένη, με ντοκουμέντα, στα χρόνια ανόδου της Χρυσής Αυγής), μια «εμφύλια έριδα», με ασήμαντη έως ανύπαρκτη αφορμή που, όμως, γιγαντώνεται...
Η εξοικείωση με το Κακό

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας