Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Αίμα από φράουλες

JOSEPH ROTH, Φράουλες, Αφήγημα, Μετάφραση: Μαρία Αγγελίδου, Αγρα, 2020, Σελ. 104

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Αίμα από φράουλες

  • A-
  • A+

Κυκλοφόρησε πρόσφατα το ημιτελές αφήγημα Φράουλες του Γιόζεφ Ροτ από τις εκδόσεις Αγρα, οι οποίες μας έχουν φέρει σε επαφή με το μεγαλύτερο μέρος του εκτεταμένου έργου του: Το εμβατήριο του Ραντέτσκυ, Hotel Savoy, Ιώβ, Το κάλπικο ζύγι, Ο θρύλος του Αγιου Πότη, Η κρύπτη των καπουτσίνων, Τα χρόνια των ξενοδοχείων κ.ά. Ο πρώτος βιογράφος του Ροτ, ο Αμερικανός Ντέιβιντ Μπρόνσεν, ήταν αυτός που ανακάλυψε και δημοσίευσε κατά τη δεκαετία του ’70 το εικοσασέλιδο χειρόγραφο, που είχε πέσει σε αφάνεια επειδή είχε ελλείψεις και δεν ήταν ολοκληρωμένο. Από την εισαγωγή του Alexis Tautou που συνοδεύει την έκδοση (και προέρχεται από την αντίστοιχη γαλλική), μαθαίνουμε ότι ο Ροτ συνήθιζε να κρατάει τα ανέκδοτα κείμενά του σε ένα απλό ξύλινο κουτί μαζί με ελάχιστα προσωπικά αντικείμενα, πολύτιμους θησαυρούς των παιδικών του χρόνων στη Γαλικία, το οποίο ως αιώνιος πλάνητας κουβαλούσε πάντα μαζί του.

Γεννημένος το 1894 από Εβραίους γονείς στο Μπρόντι της Γαλικίας, στο ανατολικό άκρο της τότε Αυτοκρατορίας των Αψβούργων, και αφού υπηρέτησε στον αυστρο-ουγγρικό στρατό στη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου, εργάστηκε ως δημοσιογράφος αρχικά στη Βιέννη, στη συνέχεια στο Βερολίνο κι έπειτα ως ανταποκριτής σε πολλά μέρη της Ευρώπης. Εναν χρόνο πριν ο Χίτλερ ανέβει στην εξουσία, ο Ροτ γράφει σ’ έναν φίλο του: «Πρέπει να φύγουμε. Θα κάψουν τα βιβλία μας και θα είμαστε εμείς ο στόχος… Πρέπει να φύγουμε ώστε μόνο τα βιβλία μας να παραδοθούν στην πυρά». Οταν το 1933 οι ναζί ανέλαβαν τα ηνία, ο Ροτ έκοψε όλους τους δεσμούς με την πατρίδα του. Εζησε έκτοτε στο Αμστερνταμ, στην Οστάνδη, στον Νότο της Γαλλίας, αλλά κυρίως στο Παρίσι όπου και πέθανε από κίρρωση του ήπατος, παραδομένος χρόνια στο αλκοόλ. Κάποτε έγραψε: «Η πιο δυνατή εμπειρία μου ήταν ο πόλεμος και η καταστροφή της πατρίδας μου, της μόνης που είχα ποτέ, της Διπλής Αυστρο-Ουγγρικής Μοναρχίας».

Στο αχρονολόγητο κείμενο που σε δύο εκδοχές συνοδεύει ως «Προσθήκη Ι» και «Προσθήκη ΙΙ» τις Φράουλες, διαβάζουμε το παρακάτω απόσπασμα: «Ο πόλεμος και η πείνα την ξεκλήρισαν τη μικρή μας πόλη. Και σήμερα βόσκουν γελάδια εκεί που πριν έπαιζαν παιδιά. Είναι παράξενο να χάνεις την πόλη όπου γεννήθηκες. Νιώθεις σαν να ’σαι εκατό φορές εκατό χρόνων, σαν να ξαναγυρίζεις απ’ τον τάφο. Οταν με ρωτούν πού γεννήθηκα δεν ξέρω τι να απαντήσω. Κι επειδή ο τόπος μου δεν υπάρχει πια, δεν έχω πατρίδα πουθενά, πουθενά δεν είμαι σπίτι μου».

Γι' αυτόν τον μη τόπο, την ουτοπία της γενέθλιας πόλης του, γράφει ο Ροτ στις Φράουλες, ξεκινώντας την πρωτοπρόσωπη αφήγησή του με τον τόνο της παραδοσιακής αυτοβιογραφικής μαρτυρίας. Ο αφηγητής, ένας άντρας ονόματι Νάφταλι Κρόι, μιλάει για τον τόπο του καθώς και για το ανάμεικτο και αλλόκοτο ασκέρι ανθρώπων που τον κατοικεί: «Στην ιδιαίτερη πατρίδα μου ζούσαν περίπου δέκα χιλιάδες άνθρωποι. Οι τρεις χιλιάδες απ’ αυτούς ήταν τρελοί. Οχι επικίνδυνοι, βέβαια –αλλά τρελοί. Μια γλυκιά τρέλα τους τύλιγε σαν χρυσό σύννεφο». Η συρραφή από μικρές αφηγήσεις που ακολουθούν, ενώ περιστρέφονται γύρω από το πρόσωπο του αφηγητή, συνεχώς ανοίγουν τον κύκλο τους, όπως βότσαλο που πέφτει σε λίμνη, αγγίζοντας τις ζωές αυτών των «τρελών» συγχωριανών, συγκροτώντας το εγώ μέσα από το εμείς.

Στις σελίδες του βιβλίου παρελαύνουν φτωχοί, μικροαπατεώνες, κτηματίες κι ευγενείς, φιλοτεχνημένοι από το πινέλο του συγγραφέα που βουτάει πότε στο χρώμα του ρεαλισμού που επιβάλλει η αυτοβιογραφία και πότε σε αυτό της γκροτέσκας υπερβολής που επιτρέπει η μυθοπλασία. Στο βάθος του πίνακα δεσπόζει η φύση: τα κίτρινα χωράφια, η μυρωδιά της φωτιάς, η μεταξένια βροχή, το δάσος με τους βάλτους και τα βατράχια, τα χρώματα που αλλάζουν με τις εποχές, ο ήχος από τους δρυοκολάπτες, τα σύννεφα που στέκουν ακίνητα σαν άστρα στον ουρανό, οι ρόδινες, ευφορικές φράουλες. «Εδώ έβγαιναν», αναπολεί ο αφηγητής, «οι ωραιότερες φράουλες. Δεν κοίταζαν να κρυφτούν διακριτικά, όπως το συνηθίζουν αλλού. Εκοβαν τον δρόμο αυτών που τις έψαχναν. Ετρεμαν βαριές απ’ τα λεπτά αλλά ανθεκτικά κοτσανάκια τους. Ηταν μεγάλες και φύτρωναν τόσο χαμηλά, τόσο κοντά στο χώμα, όχι από ταπεινοφροσύνη αλλά από περηφάνια. Επρεπε να σκύψεις να τις μαζέψεις».

Τον Μάιο του 1936 -τρία χρόνια πριν τον βρει ο θάνατος- σε γράμμα προς τον φίλο του Στέφαν Τσβάιχ, διαπιστώνουμε πως ο Ροτ δεν έχει εγκαταλείψει το μεγαλεπήβολο σχέδιο για τις Φράουλες: «…νιώθω ακόμα την έντονη, τη ζωτική ανάγκη να γράψω, θέλω να γράψω τις Φράουλες, δεν μπορώ να πεθάνω με τόσο θλιβερό κι αξιολύπητο τρόπο». Ομως το μεγαλεπήβολο έργο για την ανασύσταση της γενέθλιας χώρας θα μείνει ημιτελές, η μυθική πλέον πατρίδα ανεπανόρθωτα κατακερματισμένη, οριστικά απολεσθείσα όπως κι η παιδική ηλικία, έχοντας όμως μπολιάσει τη λογοτεχνία με το πάντα φρέσκο άρωμα από φράουλες. Γιατί όσο κι αν ο χρόνος -σαν τον δασοφύλακα του αφηγήματος- αδειάζει τα καλάθια των περιπατητών και ποδοπατάει τις φράουλες, τόσο αυτές μοσχοβολούν. Το ρόδινο ζουμί τους ποτίζει σαν αίμα το χώμα της μνήμης και οι αναγνώστες δρέπουμε τους καρπούς.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εδώ αλλά όχι εδώ
Πρωτότυπες καλοκαιρινές ιστορίες ● Δώδεκα συγγραφείς παιδικής λογοτεχνίας γράφουν, αποκλειστικά για την «Εφ.Συν.» ένα διήγημα. Το αφηγηματικό νήμα πιάνει ο Κωνσταντίνος Πατσαρός.
Εδώ αλλά όχι εδώ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα κατεστραμμένα σου έντερα, η τσακισμένη σου μέση
Ο Εντουάρ Λουί τάραξε τα λογοτεχνικά νερά άμα τη εμφανίσει του και δεν έπαψε έκτοτε να συζητιέται. Εδραίωσε τη φήμη του με την Ιστορία της βίας (2016), για να επανέλθει πρόπερσι με το Ποιος σκότωσε τον πατέρα...
Τα κατεστραμμένα σου έντερα, η τσακισμένη σου μέση
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολιτικές του εμφυλίου
Η πολιτική θεωρία του εμφυλίου πολέμου γνωρίζει μια διακριτική άνθηση τα τελευταία χρόνια, συγκροτώντας ένα περιορισμένο αλλά πολύ ζωντανό πεδίο αντιπαράθεσης στο οποίο συμμετέχουν σημαντικοί φιλόσοφοι και...
Πολιτικές του εμφυλίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
Το «Εκεί», το ένατο βιβλίο του Γιώργου Βέη στην κατηγορία των ταξιδιωτικών μαρτυριών του, έρχεται να ενισχύσει ένα διακριτό πλέον συγγραφικό στίγμα του που, παράλληλα, κρινόμενο από αισθητική σκοπιά, είναι...
Τα αποστάγματα ενός ταξιδιού διαρκείας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το ανθρώπινο κέλυφος
Η Νοτιοκορεάτισσα Χαν Γκανγκ (Han Kang) έγραψε τη «Χορτοφάγο» από το χειμώνα του 2002 μέχρι το καλοκαίρι του 2005. Το έργο δημοσιεύθηκε στην πατρίδα της το 2007.
Το ανθρώπινο κέλυφος

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας