Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
  • Αθήνα
    Αίθριος καιρός
    8°C 5.6°C / 10.0°C
    2 BF
    49%
  • Θεσσαλονίκη
    Αίθριος καιρός
    7°C 4.0°C / 8.9°C
    2 BF
    65%
  • Πάτρα
    Αίθριος καιρός
    5°C 1.1°C / 8.0°C
    2 BF
    81%
  • Ιωάννινα
    Αίθριος καιρός
    0°C 0.0°C / 0.0°C
    1 BF
    93%
  • Αλεξανδρούπολη
    Αίθριος καιρός
    4°C 4.4°C / 4.4°C
    2 BF
    83%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    7°C 6.7°C / 7.8°C
    1 BF
    51%
  • Κοζάνη
    Αίθριος καιρός
    1°C 1.0°C / 1.0°C
    2 BF
    55%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.0°C / 8.0°C
    2 BF
    81%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    12°C 11.1°C / 13.0°C
    4 BF
    67%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    8°C 7.8°C / 7.8°C
    0 BF
    42%
  • Ερμούπολη
    Αίθριος καιρός
    13°C 13.0°C / 13.3°C
    5 BF
    54%
  • Σκόπελος
    Αίθριος καιρός
    6°C 6.1°C / 6.1°C
    1 BF
    59%
  • Κεφαλονιά
    Αίθριος καιρός
    12°C 12.0°C / 12.0°C
    1 BF
    58%
  • Λάρισα
    Αίθριος καιρός
    1°C 1.0°C / 1.0°C
    0 BF
    86%
  • Λαμία
    Αίθριος καιρός
    7°C 5.6°C / 8.3°C
    0 BF
    40%
  • Ρόδος
    Αίθριος καιρός
    12°C 11.0°C / 13.3°C
    1 BF
    58%
  • Χαλκίδα
    Αίθριος καιρός
    4°C -1.0°C / 9.4°C
    1 BF
    80%
  • Καβάλα
    Αίθριος καιρός
    7°C 4.0°C / 8.9°C
    2 BF
    81%
  • Κατερίνη
    Αίθριος καιρός
    7°C 4.0°C / 8.9°C
    2 BF
    65%
  • Καστοριά
    Αίθριος καιρός
    1°C 1.0°C / 1.0°C
    2 BF
    55%
Ενα μυθιστόρημα χωρίς τέλος

Georgi Gospodinov: «Φυσικό Μυθιστόρημα» Μετάφραση: Αλεξάνδρα Ιωαννίδου, Εκδόσεις: Ικαρος, 2019, Σελ. 184

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ενα μυθιστόρημα χωρίς τέλος

  • A-
  • A+
Ακολουθήστε μας στο Google news

Για ν’ αρχίσεις μια κριτική αποτίμηση ενός μυθιστορήματος σαν το Φυσικό του Γκοσποντίνοφ, είναι αναγκαίο να προβάλεις την ίδια την αντίληψη του συγγραφέα του γι’ αυτό: «Αυτό το Μυθιστόρημα όμως, το αποτελούμενο από αρχές, δεν θα αφηγηθεί τίποτα από αυτά. Θα δώσει μόνο το εναρκτήριο λάκτισμα και θα είναι αρκετά διακριτικό ώστε να χωθεί στη σκιά της επόμενης αρχής και να αφήσει τους ήρωες να γνωριστούν τυχαία. Θα το ονόμαζα Φυσικό Μυθιστόρημα».

Ο Γκοσποντίνοφ, άλλοτε ως συγγραφέας-αφηγητής, άλλοτε εγκιβωτισμένος σε ήρωα του βιβλίου του και άλλοτε ως αφηγητής του κεντρικού αφηγητή, γράφει για την εμπειρία της προσπάθειας να πλάσει μια ιστορία. Το αποτέλεσμα είναι ένα υβριδικό πεζογράφημα που βρίσκεται στα όρια της αυτοβιογραφίας, του δοκιμιακού στοχασμού και της ποιητικής πρόζας. Ταυτόχρονα, πίσω από τις διάσπαρτες ιστορίες, ο αναγνώστης θα ανακαλύψει σχόλια ειρωνικής λεπτότητας και προβληματισμούς για την τέχνη τoυ μυθιστορήματος και τη μετατόπισή του από το τραγικό και υψηλό, που συντελείται μέσω μιας καθαρής πλοκής, στην οριστική απομάγευση και την ανάδειξη της μετριότητας της καθημερινότητας ως ένα πλαίσιο όπου τα συμβάντα διαθλώνται στον χρόνο παράγοντας τις διάφορες εκδοχές της πραγματικότητας.

Η πλοκή εδώ αντικαθίσταται από την αφορμή· ο αφηγητής χωρίζει με τη γυναίκα του την Εμμα, καθώς η τελευταία έμεινε έγκυος από άλλον άντρα. Επισημαίνει βέβαια ότι η σχέση τους διακρινόταν από μια ένταση που οδηγούσε σε θηριώδεις καβγάδες. Το γεγονός αυτό παραμένει χωρίς ηθικολογικό περιεχόμενο, αλλά οπωσδήποτε με συναισθηματικό και ψυχολογικό φορτίο. Παρουσιάζεται σε μικρά κεφάλαια ως συνεκτικό των ιστοριών και των στοχασμών που συγκροτούν το Φυσικό Μυθιστόρημα και διανθίζεται με μικρογεγονότα χωρίς ποτέ να εξελίσσεται. Μένει πάντα στην αρχή του, ενώ αφορά το τέλος μιας σχέσης. Προσπαθεί να το εντάξει σε μια σειρά από αρχές μυθιστορημάτων, ανάγοντας την τεχνική αυτή στην προσωκρατική φιλοσοφία προκειμένου να καταλήξει ότι, παρά την αυταξία τους, η σύνθεση αυτών των αρχών δημιουργεί μια νέα ιστορία συγκρότησης του κόσμου. Είναι η απελευθέρωση του μυθιστορήματος από τις αρχές της έκβασης ή του προορισμού.

Η απελευθέρωση αυτή τού επιτρέπει να παραθέτει δύο κεφάλαια χωρίς αρίθμηση (00) με ιστορίες για την τουαλέτα και ένα ολόκληρο κεφάλαιο, στο οποίο προβαίνει σε μια ιστορική ετυμολογική αναφορά σε σχέση με τη χρήση του καμπινέ. Η αναφορά του στο λατινικό claudo, που παραπέμπει στο κλείσιμο και στην εκτέλεση, δεν γίνεται τυχαία αλλά συνδέεται με την ευχάριστη απομόνωση του αφηγητή στο συγκεκριμένο «δωμάτιο» σε αντιδιαστολή με την παράλογη απομόνωση που βιώνει στη διάρκεια του γάμου του. Μπορεί για τον Γκοσποντίνοφ το «δωμάτιο» αυτό να μη μετασχηματιζόταν «σ’ έναν τόπο υψηλής λεπτότητας», όπως αναφέρει ο Τανιζάκι στο «Εγκώμιο της Σκιάς», αλλά στη ροή του μυθιστορήματός του σημαίνει ακριβώς την αναστολή του επιτηδευμένου και την επικύρωση της συναισθηματικής αμεσότητας με τον αναγνώστη.

Δεν πρέπει βέβαια να θεωρηθεί ότι η αμεσότητα σημαίνει και χαλαρότητα της γραφής. Αντίθετα ο Γκοσποντίνοφ προβληματίζεται έντονα για τη γραφή, την καταγωγή των λέξεων και τη σύνδεση των αρμών των νοημάτων. Τα ευρήματά του για το «βάρος των λέξεων», τον «Θεό-γλώσσα» ή για τη «Γλώσσα των έξι ημερών» αποτελούν το αλληγορικό πλαίσιο για να επισημάνει το πρόβλημα των σημείων και την αυθαίρετη ή συμβατική σύνδεσή τους με το σημαινόμενο. Στο κεφάλαιο επίσης που τιτλοφορείται «Σημείωση του συντάκτη» το επεισόδιο με τον άστεγο συνονόματο του συγγραφέα που του έστειλε το χειρόγραφο μυθιστόρημα και που τελικά εκδόθηκε με την υπογραφή του Γκοσποντίνοφ είναι ένα σχόλιο στην μπαρτική θεώρηση του «θανάτου του συγγραφέα» και στην μπεκετική απόφανση ότι δεν έχει σημασία ποιος μιλάει στο κείμενο.

Το πολύμορφο υλικό του από αποσπάσματα αναγνωρισμένων μυθιστορημάτων, θεωρίες αρχαίων φιλοσόφων για την αρχή του κόσμου, συγγράμματα φυσικής ιστορίας, βιβλία φυτολογίας, αποσπάσματα από τη Βίβλο, έμμεσες αναφορές στον Μπόρχες ή άμεσες στον Σάλιντζερ, συγκροτούν ένα εύθραυστο σύνολο γεμάτο ρωγμές που απηχεί στην προσωρινότητα και στη σχετικότητα του κόσμου· «Τίποτα πια δεν ήταν το ίδιο, τίποτα. Εκείνο το χωριό δεν υπήρχε πια. Ο κόσμος είχε απομαγευτεί. Εκείνοι οι παράξενοι άνθρωποι, οι ιστορίες των οποίων κάποτε με χαροποιούσαν, είχαν πάρει τώρα ένα σκοτεινό και βαρύ ύφος. Το χωριό σιγά σιγά τρελαινόταν».

Το «Φυσικό Μυθιστόρημα» από τις εκδόσεις «Ικαρος» είναι το πρώτο του Γκοσποντίνοφ, αλλά το δεύτερο που κυκλοφορεί στα ελληνικά σε εξαιρετική μετάφραση από τα βουλγαρικά της Αλεξάνδρας Ιωαννίδου. Είχε προηγηθεί το «Περί φυσικής της μελαγχολίας» με το οποίο ο Βούλγαρος συγγραφέας συστήθηκε στο ελληνικό κοινό.

Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου διαβάζουμε ότι ο Γκοσποντίνοφ μοιράζεται μαζί μας ένα μεταμοντέρνο μυθιστόρημα. Ο μεταμοντερνισμός όμως του Γκοσποντίνοφ δεν εξαντλείται σε υφολογικές τεχνικές και παραδοξότητες ή σε αφηγηματικές εξαρθρώσεις. Δεν στοχοποιεί την παράδοση και τη γνώση του παρελθόντος, αλλά αναζητά μέσα από τη γραφή την προσωπική του αίσθηση ελευθερίας. Γι’ αυτό και το μυθιστόρημά του δεν τελειώνει ποτέ, δεν εγκλωβίζεται σε καμία χρονική συνθήκη αλλά ακόμα και στο τελευταίο του κεφάλαιο αρχίζει πάλι.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ενα δυστοπικό μυθιστορηματικό Αλεφ
Οι αγωνίες της φιλοσόφου συναντούν την πένα της μυθιστοριογράφου και η μυθοπλασία γίνεται όχημα για έναν ολιστικό προβληματισμό σε μιαν αυτοαναφορική μυθιστορία με δυστοπικές προβολές.
Ενα δυστοπικό μυθιστορηματικό Αλεφ
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο άνθρωπος που καθορίζει τον εαυτό του
Αν κανείς δεν ξέρει τίποτα για τον Υπαρξισμό, ούτε έχει διαβάσει άλλα έργα του Ζαν-Πολ Σαρτρ, ούτε ειδικότερα τη μελέτη του «Το είναι και το μηδέν» (1943), τότε το βιβλιαράκι αυτό, σε εξαιρετική μετάφραση του...
Ο άνθρωπος που καθορίζει τον εαυτό του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διαλεκτικές εικόνες και οφθαλμαπάτες
Αν υποθέσουμε ότι έχει κάποια αξία η απονομή παράσημων στο πεδίο του στοχασμού, ο Τζόρτζιο Αγκάμπεν θα έθετε ισχυρή υποψηφιότητα για τον χαρακτηρισμό του σημαντικότερου εν ζωή φιλοσόφου.
Διαλεκτικές εικόνες και οφθαλμαπάτες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Rear window
Το Ανοιχτό Βιβλίο, για όγδοη συνεχή χρονιά, θα σας κρατήσει συντροφιά με πρωτότυπες καλοκαιρινές ιστορίες. Φέτος δώδεκα συγγραφείς παιδικής...
Rear window
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σπάζοντας τη σιωπή
Το μυθιστόρημα «Φανή» της Ευγενίας Μπογιάνου ξεκινά με την ομώνυμη ηρωίδα στο νοσοκομείο. Παραζαλισμένη από τον πόνο ανακαλεί σιγά σιγά τα γεγονότα της προηγούμενης βραδιάς: ένας άντρας των ΜΑΤ τής είχε φέρει...
Σπάζοντας τη σιωπή
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πτυχές νεωτερικότητας στο ιστορικό μυθιστόρημα
Η μελέτη του Bart Soe-thaert (Μπαρτ Σούτχαρτ), Η στροφή προς το παρ‹ελθ›όν. Ορίζοντες του ιστορικού μυθιστορήματος (1935-1950) στην Ελλάδα, αποτελεί την αναθεωρημένη μορφή της διδακτορικής διατριβής ενός...
Πτυχές νεωτερικότητας στο ιστορικό μυθιστόρημα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας