Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Το σκισμένο σεντόνι του ουρανού
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Το σκισμένο σεντόνι του ουρανού

  • A-
  • A+

Το μυθιστόρημα «Τσάι στη Σαχάρα» (1949) γνώρισε μεγάλη επιτυχία και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από τον Μπερνάρντο Μπερτολούτσι (1990). Την επιτυχία αυτού του βιβλίου δεν μπόρεσε να διαβλέψει ο πρώτος εκδοτικός οίκος στον οποίο έγινε κρούση, αλλά ούτε και πολλοί επόμενοι. «Επί έναν ολόκληρο φριχτό χρόνο», εξομολογείται ο συγγραφέας, «το απέρριπταν όλοι οι εκδότες που το διάβαζαν».

Επρόκειτο για το πρώτο μυθιστόρημα του Αμερικανού συγγραφέα, μεταφραστή και μουσικοσυνθέτη Πολ Μπόουλς και χαρακτηρίστηκε από πολλούς ως ημι-αυτοβιογραφικό, καθώς η πλοκή του βασίζεται σε προσωπικά βιώματα. Ο Μπόουλς, όπως αρκετοί Αμερικανοί νέοι της γενιάς του, άρχισε να ταξιδεύει εκτός Αμερικής τόσο λόγω περιφρόνησης προς τη γενέθλια ήπειρο και ό,τι αυτή συμβόλιζε προπολεμικά, όσο και λόγω έλξης προς την Ευρώπη και τον πολιτισμό της.

PAUL BOWLES. Τσάι στη Σαχάρα. Μυθιστόρημα. Μεταίχμιο, 2019. Μετάφραση: Νίκος Α. Μάντης. Σελ. 448

Ο ίδιος, σε ένα ταξίδι του στο Παρίσι τη δεκαετία του ’30, συναναστρεφόμενος τους καλλιτέχνες και διανοούμενους της εποχής, ήρθε σε επαφή με τη Γερτρούδη Στάιν, την ηγερία του μοντερνισμού, η οποία τον προέτρεψε να πάει στο Μαρόκο. Η Ταγγέρη, που από τη δεκαετία του ’40 μέχρι το 1956 είχε ανακηρυχθεί διεθνής ζώνη, αποτελούσε τότε πόλο έλξης για πολλούς καλλιτέχνες και συγγραφείς. Ο Μπόουλς κατέπλευσε το 1947 εκεί όπου και έμελλε να ζήσει σχεδόν πενήντα χρόνια, ταξιδεύοντας με κάθε ευκαιρία και σε άλλες χώρες της Αφρικής, άλλοτε στα βόρεια κι άλλοτε στην καρδιά της Μαύρης Ηπείρου.

Ενα τέτοιο ταξίδι αφηγείται ο Μπόουλς στο «Τσάι στη Σαχάρα», όπως είναι ο ελληνικός τίτλος που έχει δανειστεί τον τίτλο του πρώτου από τα τρία κεφάλαια του βιβλίου. Ο Πορτ και η Κιτ, ένα ζευγάρι Αμερικανών που η σχέση τους περνάει κρίση, συνταξιδεύουν με τον Τάνερ, έναν φίλο που έχει κληθεί πιθανόν για να διαλύει μάλλον την ένταση ανάμεσα στο ζεύγος, και βρίσκονται στο λιμάνι του Οράν (ή Ουαχράν, όπως αναφέρεται στο βιβλίο) της Αλγερίας.

Η πρώτη σκηνή διαδραματίζεται στο δωμάτιο του Πορτ, όπου ο ήρωας είναι βυθισμένος στη χαύνωση που ακολουθεί τον μεσημεριανό ύπνο, αποπροσανατολισμένος σε σχέση με τον τόπο και τον χρόνο, χαμένος ακόμα στους δαιδαλώδεις διαδρόμους ενός ονείρου. Η αίσθηση της σύγχυσης, του εγκλωβισμού και της ασφυξίας θα συνοδεύσει τον Πορτ σε ένα ταξίδι από πόλη σε πόλη, όλο και πιο βαθιά στο άγνωστο. Αλλωστε ο ίδιος «δεν θεωρούσε τον εαυτό του τουρίστα∙ ήταν ταξιδιώτης. Η διαφορά έχει να κάνει εν μέρει με τον χρόνο, εξηγούσε. Ενώ ο τουρίστας λαχταρά να γυρίσει σπίτι του έπειτα από μερικές εβδομάδες ή μήνες.

Ο ταξιδιώτης, καθώς δεν ανήκει σε ένα μέρος περισσότερο απ’ ό,τι σε κάποιο άλλο, κινείται αργά, για χρόνια, από το ένα σημείο της Γης στο άλλο». Ετσι, ο Πορτ θα αφήνει πίσω του τον έναν προορισμό μετά τον άλλο, κόβοντας τον μίτο που τον ενώνει με οτιδήποτε οικείο, απομακρυνόμενος όλο και περισσότερο από τον πολιτισμό, παραδίδοντας τον εαυτό του εν τέλει στον υπέρτατο κίνδυνο. Η γυναίκα του τον ακολουθεί με όλο και μεγαλύτερη αντίσταση σε αυτό το δυσοίωνο ταξίδι, ενδίδοντας προσωρινά στην ερωτική επιθυμία του Τάνερ, παραγκωνίζοντάς τον στη συνέχεια για να ακολουθήσει με αυξανόμενο φόβο τον σύζυγό της και στη συνέχεια να συνθλιβεί και αυτή με τον δικό της τρόπο από τη δύναμη της Μαύρης Ηπείρου.

Γίνεται αρκετά σύντομα κατανοητό πως εδώ το ταξίδι έχει απεκδυθεί τη συνήθη λογοτεχνική του σημειολογία. Δεν περιβάλλεται με καμία αύρα γνώσης ή έστω αυτογνωσίας, δεν συμβάλλει στην κατανόηση του «ξένου» ή του «άλλου», δεν το δροσίζει η ανέμελη ή άγρια ηδονική χαρά της άσκοπης περιπλάνησης της μπιτ γενιάς, οι εκπρόσωποι της οποίας τόσο λάτρεψαν τον Μπόουλς. Οχι.

Στο «Τσάι στη Σαχάρα« ο ταξιδευτής, προσπαθώντας να βγει από τα όρια καθετί οικείου, διαρρηγνύει στο τέλος τα όρια του εαυτού, σκίζει τις ραφές που συγκρατούν την ακεραιότητα της ύπαρξης κι η έρημος εδώ γίνεται μια άνυδρη θάλασσα που εισχωρεί από παντού στο ραγισμένο σκάφος της ύπαρξης αφήνοντάς την να πλέει χωρίς έρμα, χωρίς προστασία κάτω απ’ τον ουρανό.

Πριν ξεκινήσουν ακόμα το ταξίδι προς την καρδιά του άγνωστου, ο Πορτ και η Κιτ ανεβασμένοι σε έναν βράχο στη μέση της ερήμου συνομιλούν, σε ένα διάλειμμα σύμπνοιας: «“Ξέρεις”, είπε ο Πορτ, και η φωνή του ακούστηκε εξωπραγματική, όπως συμβαίνει με τις ανθρώπινες φωνές έπειτα από μια μακριά παύση σε μια απόλυτα ήσυχη τοποθεσία, “ο ουρανός εδώ είναι πολύ παράξενος. Εχω την αίσθηση όταν τον κοιτάζω ότι είναι ένα συμπαγές πράγμα εκεί πάνω που μας προστατεύει από ό,τι βρίσκεται πίσω του”».

Ο αυθεντικός τίτλος «The Sheltering Sky» βασίζεται σε ακριβώς αυτή την ιδέα: ο ουρανός, σαν προστατευτικό σεντόνι, καλύπτει το άγνωστο που βρίσκεται πέρα από αυτόν, προστατεύοντάς μας από τη θέα της απόλυτης νύχτας που καραδοκεί από πίσω. Στο τρίτο μέρος του μυθιστορήματος, που τιτλοφορείται «Ουρανός», το σεντόνι αυτό σκίζεται και οι ήρωες αντικρίζουν την πίσω πλευρά του.

Η γοητεία του βιβλίου έγκειται στον εξαιρετικά δεξιοτεχνικό τρόπο με τον οποίο ο συγγραφέας βυθίζει σιγά σιγά τους ήρωές του στο σκοτάδι, κάτω από τον ανελέητο ήλιο της ερήμου, με όχημα μια γλώσσα που σαν μουσικό όργανο γίνεται ικανή να αποδώσει κάθε λεπτή απόχρωση του αισθήματος, κάθε περιδινισμό της σκέψης, κλιμακώνοντας την ένταση μέχρι τη διφορούμενη «έξοδο» του τέλους.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ψηφιδωτό από μικροσκοπικούς καθρέφτες
Τα βιβλία του καλύπτουν ένα ευρύ ειδολογικό, θεματικό αλλά και υφολογικό φάσμα, κυμαινόμενα από την πεζογραφία έως το θέατρο και το σενάριο για κινηματογράφο, από την παραβολή έως τον κοινωνικό ρεαλισμό, από...
Ψηφιδωτό από μικροσκοπικούς καθρέφτες
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
Η Γιάννα Μπούκοβα, δίγλωσση ποιήτρια με σπουδές Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Σόφιας και Ορφέας Απέργης, ποιητής, μεταφραστής και θεωρητικός της λογοτεχνίας.
Εκδοχές στοχαστικής ποίησης
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
O ελληνικός 20ός αιώνας του Αντώνη Λιάκου
Πότε αρχίζει και πότε τελειώνει ο 20ός αιώνας; Δεν πρόκειται για ευφυολόγημα του τύπου «Τα παιδιά του Ζεβεδαίου ποιον είχαν πατέρα;», αφού, ιστορικά, τις εποχές δεν τις ορίζουν τα στρογγυλά νούμερα, αλλά...
O ελληνικός 20ός αιώνας του Αντώνη Λιάκου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αισθηματικό μυστήριο σε βικτοριανό φόντο
Δεν είναι εύκολο να γραφεί έστω και ένα σύντομο σημείωμα για το «Μυστικό της Λαίδης Οντλεϊ» και να αποφευχθεί η αποκάλυψη σημείων της πλοκής, ωστόσο η πλοκή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα για την απόλαυση που αντλεί...
Αισθηματικό μυστήριο σε βικτοριανό φόντο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μεταμορφώσεις του μικρού καμπούρη
Με την ελληνική έκδοση επίλεκτων κειμένων του Βάλτερ Μπένγιαμιν από την περίοδο 1934-1940 αρχίζει να παίρνει μορφή και στα καθ’ ημάς το σχέδιο για ένα απάνθισμα των σημαντικότερων μπενγιαμινικών γραπτών, όπως...
Μεταμορφώσεις του μικρού καμπούρη
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η πραγματικότητα εφιάλτης, το όνειρο πραγματικότητα
Ο Στάθης Ιντζές, γεννημένος στη Λάρισα το 1986, εκτός της συγγραφικής και μεταφραστικής του ιδιότητας, είναι γνωστός και από τις Εκδόσεις Ενύπνιο, τις οποίες διευθύνει, όπως και από τον ενεργό ρόλο του στις...
Η πραγματικότητα εφιάλτης, το όνειρο πραγματικότητα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας