Ο Αλί Γκουλάμι, 38 ετών, αναγνωρισμένος πρόσφυγας στην Αθήνα, μέλος της σιιτικής μειονότητας των Χαζάρα, οι οποίοι αντιμετωπίζουν κατάφωρες διακρίσεις και διώξεις στο Αφγανιστάν, έμαθε με τεράστια ανησυχία στα μέσα Μαΐου την πρόθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προσκαλέσει στις Βρυξέλλες αντιπροσωπεία των Ταλιμπάν για επίσημες συνομιλίες σχετικά με την προοπτική απέλασης Αφγανών προσφύγων από την Ευρώπη στο Αφγανιστάν.
«Οι Ταλιμπάν λένε ότι έχουν αλλάξει», λέει ο κ. Γκουλάμι, «αλλά πρόκειται για διαφημιστικό ψέμα, η κατάσταση παραμένει πολύ άσχημη. Πράγματι, ορισμένοι τουρίστες, ιδίως γυναίκες, επισκέπτονται το Αφγανιστάν, μετακινούνται από πόλη σε πόλη και δείχνουν στον κόσμο πανέμορφες εικόνες. Αλλά οι Ταλιμπάν γνωρίζουν ότι δεν μπορούν να σκοτώσουν ή να συλλάβουν ξένη τουρίστρια, γιατί αυτό θα δημιουργούσε τεράστιο πολιτικό ζήτημα. Δείχνουν επομένως σεβασμό στις τουρίστριες και τις χρησιμοποιούν σαν διαφήμιση για να δείξουν στον κόσμο τι καλοί που είναι».
Εμφυλο απαρτχάιντ
Περιγράφει με τα πιο μελανά χρώματα την κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι ίδιοι οι Αφγανοί, ιδίως οι θρησκευτικές μειονότητες και οι γυναίκες, που ζουν σε καθεστώς έμφυλου απαρτχάιντ, όπως το χαρακτηρίζουν διεθνείς οργανισμοί και οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένης της Διεθνούς Αμνηστίας και της Human Rights Watch.
Oργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων περιγράφουν με τα πιο μελανά χρώματα την κατάσταση που αντιμετωπίζουν οι πολίτες της χώρας, ιδίως οι θρησκευτικές μειονότητες και οι γυναίκες
«Οι Χαζάρα και οι σιίτες δεν μπορούν να εργαστούν, δεν είναι εύκολο να μπουν στο πανεπιστήμιο, έχουν προβλήματα στις συναλλαγές τους με το κράτος, δεν εξυπηρετούνται. Ως προς τις γυναίκες, οι Ταλιμπάν δεν τις δέχονται ως ανθρώπινα όντα. Ακόμα και τις μανάδες και τις αδελφές τους τις αντιμετωπίζουν σαν κατοικίδια. Δεν επιτρέπεται να βγουν από το σπίτι, να σπουδάσουν, να μιλήσουν σε άνδρα, να πάνε για ψώνια, να πάνε μόνες στον γιατρό. Κάθε Ταλιμπάν είναι σαν δικαστής. Αμα σε δει στον δρόμο με γυναίκα, σε ρωτά ποια είναι, τι σχέση έχετε, αν υπάρχουν χαρτιά. Δεν μπορείς να βρίσκεσαι στον δρόμο με την ξαδέλφη σου ή με τη γυναίκα του αδελφού σου», λέει.
Από τον Αύγουστο του 2021, όταν κατέλαβαν οι Ταλιμπάν την Καμπούλ και όρθωσαν ξανά το θεοκρατικό καθεστώς τους στο Αφγανιστάν, έχουν βγάλει περισσότερα από 100 διατάγματα που στερούν δικαιώματα των γυναικών στην εκπαίδευση, στην ελεύθερη μετακίνηση, στην ελεύθερη έκφραση, στην ιδιωτική και την οικογενειακή ζωή.
Η οργάνωση Legal Centre Lesvos παραθέτει περιπτώσεις παραβίασης δικαιωμάτων ανδρών στο Αφγανιστάν, όπου αναφέρονται συλλήψεις για λόγους ενδυμασίας και εμφάνισης ή αποχής από τη δημόσια προσευχή, ξυλοδαρμοί για κατανάλωση αλκοόλ, διώξεις όσων επισημαίνουν παραβιάσεις δικαιωμάτων, συμπεριλαμβανομένων δημοσιογράφων και ακτιβιστών, ή διώξεις και διακρίσεις εναντίον όσων ανήκουν σε θρησκευτικές μειονότητες.
Διαμαρτυρίες στις Βρυξέλλες
«Τα κορίτσια επιτρέπεται να σπουδάζουν μόνο μέχρι την έκτη τάξη, όταν είναι 10-11 ετών», λέει στην ισπανική El Confidencial η Καντίγια Αμίν, πρώην παρουσιάστρια ειδήσεων στη δημόσια αφγανική τηλεόραση, που με τη βοήθεια της ισπανικής κυβέρνησης έφυγε από το Αφγανιστάν στα τέλη Αυγούστου του 2021.
Σήμερα ζει στην Ισπανία και ετοιμάζεται να συμμετάσχει σε διαδήλωση διαμαρτυρίας έξω από τα γραφεία του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου στη Μαδρίτη ενάντια στην απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να συναντήσει τους Ταλιμπάν.
Σε πολλές ευρωπαϊκές πόλεις διοργανώνονται τέτοιες διαμαρτυρίες από Αφγανούς πρόσφυγες, αλληλέγγυους και ΜΚΟ, όπως, για παράδειγμα, αυτή που θα γίνει σήμερα (17/6) στην πλατεία Τρον των Βρυξελλών. Στις αρχές Μαΐου, εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ανακοίνωσε ότι γίνονται προετοιμασίες για πιθανή επίσκεψη αντιπροσωπείας των Ταλιμπάν στις Βρυξέλλες σε απροσδιόριστο χρονικό διάστημα, προκειμένου να συζητηθεί σε τεχνικό επίπεδο η προοπτική απέλασης Αφγανών στο Αφγανιστάν, παρακάμπτοντας το γεγονός ότι η Ε.Ε. δεν αναγνωρίζει επισήμως το καθεστώς των Ταλιμπάν. Η επίσκεψη θα γινόταν ύστερα από δύο επισκέψεις Ευρωπαίων αξιωματούχων στο Αφγανιστάν με το ίδιο αντικείμενο. Ο εκπρόσωπος της Επιτροπής, Μάρκους Λάμερτ, λέει ότι οι επαφές των Βρυξελλών με τους Ταλιμπάν είναι «τεχνικής» φύσης και τίποτα περισσότερο.
«Είμαι σοκαρισμένη. Είναι ασέβεια προς τις Αφγανές γυναίκες που για τέσσερα χρόνια επέμειναν, πάλεψαν και έχασαν τη ζωή τους», λέει η κ. Αμίν.
H απόφαση προκάλεσε έντονες αντιδράσεις και στο Ευρωκοινοβούλιο. Για «προδοσία των αξιών μας» έκανε λόγο η ευρωομάδα Renew, για «ντροπή» και «συνενοχή» η ευρωομάδα της Αριστεράς. «Η Ε.Ε. στρώνει και επίσημα το χαλί στην ηγεσία του σκοταδιστικού κινήματος των Ταλιμπάν», σχολίασε η ευρωομάδα του ΚΚΕ με ερώτηση που κατέθεσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ο ευρωβουλευτής Κώστας Παπαδάκης.
Είχε προηγηθεί τον Οκτώβριο επιστολή 20 ευρωπαϊκών κρατών, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, που ζητούσαν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να δοθεί προτεραιότητα στις απελάσεις Αφγανών στο Αφγανιστάν, ιδίως όσων χαρακτηρίζονται επικίνδυνοι ή έχουν καταδικαστεί ποινικά (την επιστολή υπέγραφαν η Νορβηγία και 19 κράτη-μέλη της Ε.Ε.: Αυστρία, Βέλγιο, Βουλγαρία, Κύπρος, Τσεχία, Εσθονία, Φινλανδία, Γερμανία, Ελλάδα, Ουγγαρία, Ιρλανδία, Ιταλία, Λιθουανία, Λουξεμβούργο, Μάλτα, Ολλανδία, Πολωνία, Σλοβακία, Σουηδία).
Από τον Αύγουστο του 2021, όταν κατέλαβαν την Καμπούλ και όρθωσαν ξανά το καθεστώς τους, έχουν βγάλει περισσότερα από 100 διατάγματα που στερούν δικαιώματα των γυναικών στην εκπαίδευση, στην ελεύθερη μετακίνηση κ.λπ.
Για τον κ. Γκουλάμι, που ήρθε στην Ελλάδα μαζί με την οικογένειά του το 2024 και στη συνέχεια έζησαν στη Γερμανία για δεκαέξι μήνες, πριν απελαθεί μαζί με τον αδελφό του από τη Γερμανία πίσω στην Ελλάδα (οι γονείς του παρέμειναν στη Γερμανία), οι επαφές της Ευρώπης με τους Ταλιμπάν δείχνουν υποκρισία. «Οι ευρωπαϊκές χώρες λένε ότι υποστηρίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα και ότι είναι ενάντια στην τρομοκρατία, ωστόσο οι Ταλιμπάν παραμένουν τρομοκρατικό καθεστώς», λέει. Την ίδια υποκρισία διακρίνει και στη στάση των Ευρωπαίων απέναντι στους πρόσφυγες. «Στη Γερμανία, ο κόσμος αγνοεί όλες τις καλές πράξεις και τη θετική συμβολή των προσφύγων, αλλά στέκεται στη μία αρνητική πράξη ενός ατόμου και βγάζει συμπέρασμα για όλους, ζητώντας την απέλασή τους. Είναι άδικο», λέει.
Φαίνεται όμως ότι στη σημερινή ηγεσία της Ε.Ε. κυριαρχεί πια για τα καλά η αντιπροσφυγική ατζέντα. Η Πολωνία, που πρωτοστατεί στις αντιπροσφυγικές πολιτικές, αναστέλλοντας μεταξύ άλλων την πρόσβαση στη διαδικασία ασύλου, οργάνωσε τον Απρίλιο την απέλαση εννέα Αφγανών στο Αφγανιστάν. Το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου έβγαλε προσωρινή διαταγή για την αναστολή της απέλασης, ωστόσο τρεις από τους εννέα απελάθηκαν, καθώς η συνοροφυλακή ισχυρίστηκε ότι δεν έφτασαν εγκαίρως τα χαρτιά.
Η πολωνική κυβέρνηση, που κατηγορείται για μαζικές επαναπροωθήσεις προσφύγων στα σύνορα με τη Λευκορωσία, έχει ξεκινήσει ενημερωτική εκστρατεία μεταξύ άλλων και στο Αφγανιστάν για να αποθαρρύνει τον ερχομό Αφγανών προσφύγων, ωστόσο ακτιβιστές της οργάνωσης We Are Monitoring επισημαίνουν ότι πρόκειται για ανθρώπους που διαφεύγουν από διώξεις, βία και συγκρούσεις, ενώ η πολωνική κυβέρνηση δεν προσφέρει εναλλακτικές νόμιμες και ασφαλείς διόδους.
Ο Σαφί Καρίμι, Αφγανός πρόσφυγας στη Γαλλία, δημοσιογράφος, ιδρυτής και διευθυντής του ανεξάρτητου ειδησεογραφικού πρακτορείου με έδρα τη Γαλλία Future Afghanistan, λέει στο Voxeurop ότι, αν απελαυνόταν σήμερα στο Αφγανιστάν, μπορεί να αντιμετώπιζε κράτηση, δίωξη ή φυλάκιση λόγω του δημοσιογραφικού του έργου. «Το μεγαλύτερο όνειρό μου είναι ότι μια μέρα το Αφγανιστάν θα είναι και πάλι ελεύθερο – μια χώρα όπου οι άνθρωποι θα μπορούν να ζουν χωρίς φόβο, οι γυναίκες θα μπορούν να σπουδάζουν και να εργάζονται ελεύθερα και οι δημοσιογράφοι να κάνουν ανεξάρτητη δημοσιογραφία. Αν έρθει αυτή η μέρα, θα επιστρέψω με χαρά στην πατρίδα μου», λέει.
Αυξάνεται η απόρριψη των αιτημάτων ασύλου Αφγανών στην Ελλάδα
Τάση απόρριψης των αιτήσεων ασύλου Αφγανών ανδρών διαπιστώνει η οργάνωση Legal Centre Lesvos στις αρχές Μαΐου. Σημειώνει ότι ενώ το 2025 οι Αφγανοί είχαν το υψηλότερο ποσοστό αναγνώρισης καθεστώτος διεθνούς προστασίας (97%), αυτό έπεσε στο 69% το πρώτο τρίμηνο του 2026 (το ποσοστό αυτό περιλαμβάνει επίσης τις λεγόμενες σιωπηλές ανακλήσεις, τις περιπτώσεις δηλαδή που αρχειοθετήθηκαν επειδή δεν εμφανίστηκε ο δικαιούχος).
Επισημαίνει στην «Εφ.Συν.» η Βίκυ Αγγελίδου, δικηγόρος στο Legal Centre Lesvos:
«Σύμφωνα με τα στατιστικά στοιχεία του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, το 55,22% όλων των αρνητικών αποφάσεων είναι σιωπηρές ανακλήσεις. Αν αυτό εφαρμοστεί ειδικά στους Αφγανούς, το ποσοστό αποδοχής των αιτημάτων ασύλου «επί της ουσίας» παραμένει σχετικά υψηλό, περίπου 86%. Η πτώση από το 97% στο περίπου 86% αποδοχής των αιτημάτων ασύλου των Αφγανών επί της ουσίας υποδηλώνει σκλήρυνση της πολιτικής.
Υποδεικνύει ότι υπάρχουν:
● Αυθαίρετες απορρίψεις: Αφγανοί άνδρες λαμβάνουν όλο και περισσότερες απορρίψεις, ακόμη και όταν μέλη της οικογένειάς τους (σύζυγοι/παιδιά) αποκτούν προσφυγικό καθεστώς βάσει των ίδιων συνθηκών της χώρας καταγωγής.
● Εσωτερική αλλαγή πολιτικής: Δεδομένου ότι η κατάσταση ασφαλείας στο Αφγανιστάν δεν έχει βελτιωθεί, η αλλαγή πιθανότατα πηγάζει από πιο περιοριστικές εσωτερικές οδηγίες εντός της Υπηρεσίας Ασύλου.
● Ελλειψη διαφάνειας: Επειδή το υπουργείο δεν παρέχει ανάλυση των ανακλήσεων ανά εθνικότητα, είναι αδύνατο να επαληθευτεί εάν οι Αφγανοί άνδρες εγκαταλείπουν την Ελλάδα με υψηλότερο ρυθμό ή αν απλώς απορρίπτονται με υψηλότερο ρυθμό επί της ουσίας.
Ο συνδυασμός των υψηλών ποσοστών σιωπηρής ανάκλησης και των χαμηλότερων συνολικών ποσοστών αποδοχής δημιουργεί μια “στατιστική ομίχλη” που μπορεί να συγκαλύπτει μια σκόπιμη αύξηση των απορρίψεων για έναν πληθυσμό που προηγουμένως θεωρούνταν σχεδόν βέβαιο ότι θα λάβει προστασία.
Η Ελληνική Αστυνομία εξακολουθεί να εκδίδει χιλιάδες αποφάσεις επιστροφής και απέλασης. Μάλιστα, το Αφγανιστάν παραμένει σταθερά στις πρώτες εθνικότητες στις αποφάσεις απέλασης και στον αριθμό των ατόμων που βρίσκονται σε διοικητική κράτηση. Ωστόσο, η εκτέλεση αυτών των απελάσεων προς την Καμπούλ έχει παγώσει για τον γενικό πληθυσμό από τότε που οι Ταλιμπάν κατέλαβαν την εξουσία το 2021. Ο λόγος είναι η έλλειψη επίσημων διπλωματικών σχέσεων.
Η Γερμανία, τον Αύγουστο του 2024 και τον Ιούλιο του 2025, και η Αυστρία άρχισαν να πραγματοποιούν πτήσεις απέλασης προς το Αφγανιστάν. Ωστόσο, αυτές οι εξαιρέσεις αφορούν αποκλειστικά άτομα με βεβαρημένο ποινικό μητρώο ή όσους θεωρούνται άμεση απειλή για την εθνική ασφάλεια.
Από τον Μάιο του 2026, η Ευρωπαϊκή Ενωση ξεκίνησε άτυπες επαφές με αξιωματούχους των Ταλιμπάν ακριβώς για να βρεθεί ένας μηχανισμός απέλασης τέτοιων “επικίνδυνων” περιπτώσεων. Αυτό δεν αφορά απλές οικογένειες ή τους τυπικούς αιτούντες άσυλο που απλώς απορρίφθηκαν.
Η Ελλάδα ιστορικά δεν προσπαθούσε να στείλει τους Αφγανούς απευθείας στο Αφγανιστάν, αλλά στην Τουρκία, θεωρώντας την “ασφαλή τρίτη χώρα”. Εδώ όμως υπάρχει ένα διπλό αδιέξοδο:
● Η Τουρκία έχει αναστείλει την αποδοχή επιστροφών από τα ελληνικά νησιά από τον Μάρτιο του 2020.
● Μετά από αποφάσεις του Δικαστηρίου της Ε.Ε. (CJEU) στα τέλη του 2024 και αποφάσεις των ελληνικών διοικητικών δικαστηρίων, η Ελληνική Υπηρεσία Ασύλου δέχεται έντονες νομικές πιέσεις να σταματήσει να απορρίπτει αιτήσεις με τη δικαιολογία της Τουρκίας και να εξετάζει τις υποθέσεις επί της ουσίας, αφού η επιστροφή στη γειτονική χώρα είναι πρακτικά αδύνατη».
● Το άρθρο γράφτηκε στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PULSE, στο οποίο συμμετέχει κατ’ αποκλειστικότητα η «Εφ.Συν.». Συνεργάστηκαν: Voxeurop – Γαλλία, Lola Gracía-Ajofrín (El Confidencial – Iσπανία), Paulina Nodzynska (Gazeta Wyborcza – Πολωνία)
