• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    6°C 2.5°C / 7.9°C
    4 BF
    63%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.0°C / 7.8°C
    3 BF
    30%
  • Πάτρα
    Σποραδικές νεφώσεις
    7°C 6.0°C / 9.0°C
    4 BF
    59%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 4.9°C / 5.5°C
    3 BF
    30%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 3.9°C / 4.6°C
    4 BF
    41%
  • Βέροια
    Αίθριος καιρός
    5°C 2.3°C / 4.8°C
    2 BF
    39%
  • Κοζάνη
    Σποραδικές νεφώσεις
    0°C 0.4°C / 1.2°C
    3 BF
    32%
  • Αγρίνιο
    Αίθριος καιρός
    3°C 2.9°C / 2.9°C
    3 BF
    37%
  • Ηράκλειο
    Αραιές νεφώσεις
    8°C 6.1°C / 9.3°C
    4 BF
    59%
  • Μυτιλήνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    6°C 3.5°C / 5.9°C
    4 BF
    56%
  • Ερμούπολη
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 3.4°C / 6.8°C
    4 BF
    73%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    6°C 5.7°C / 5.7°C
    4 BF
    52%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    9°C 8.9°C / 8.9°C
    3 BF
    46%
  • Λάρισα
    Σποραδικές νεφώσεις
    4°C 2.9°C / 3.9°C
    1 BF
    41%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    4°C 1.5°C / 4.9°C
    2 BF
    64%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    10°C 9.8°C / 9.8°C
    3 BF
    37%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    4°C 2.7°C / 7.1°C
    4 BF
    81%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    4°C 4.3°C / 4.4°C
    4 BF
    44%
  • Κατερίνη
    Ελαφρές νεφώσεις
    3°C 3.1°C / 5.7°C
    2 BF
    50%
  • Καστοριά
    Ελαφρές νεφώσεις
    2°C 1.6°C / 1.6°C
    3 BF
    41%
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η φιλοσοφία προοδεύει

  • A-
  • A+

Το 2019 αχνοσβήνει. Ανατέλλει το αριθµητικά διπλό, στρογγυλό 2020. Η χρονιά που αποχαιρετούµε ήταν πολύ γόνιµη από εκδοτική άποψη ως προς τον στοχασµό και τη φιλοσοφία. Αισιόδοξα λοιπόν τα µηνύµατα σε αυτό το κρίσιµο µέτωπο για την ποιοτική πνευµατική µας συγκρότηση. Τέτοια απαιτητικά βιβλία είναι ιδιαίτερα ωφέλιµα σήµερα, εάν επιθυµούµε να σκεφτούµε εις βάθος την κατάσταση στην οποία ζούµε, πέρα από ευκολίες, κοινοτοπίες και αυταπάτες.

Ξεκινώντας από την ντόπια παραγωγή, επισηµαίνουµε το εξαιρετικό πόνηµα του Γιάννη Σταυρακάκη «Λαϊκισµός. Μύθοι, στερεότυπα και αναπροσανατολισµοί» (Ελληνικό Ανοιχτό Πανεπιστηµίο). Ο Σταυρακάκης, καθηγητής στο Τµήµα Πολιτικών Επιστηµών του ΑΠΘ, είναι διεθνώς γνωστός για την πρωτότυπη έρευνά του σχετικά µε τον λαϊκισµό. Εδώ καταφέρνει µέσα σε εκατό σελίδες να εξηγήσει τι ακριβώς είναι και τι δεν είναι ο λαϊκισµός, παρουσιάζοντας τις κριτικές επιστηµονικές θεωρήσεις που επιχειρούν να υπερβούν τα αντιλαϊκιστικά στερεότυπα της φιλελεύθερης, εκσυγχρονιστικής ορθοδοξίας. Ιδού µια απόδειξη της επικαιρότητας και της χρησιµότητας της πολιτικής θεωρίας.

Περνούµε στην ωραία µελέτη του Γιώργου Σαγκριώτη «Η δυνατότητα της ελευθερίας. Εισαγωγικές µελέτες για το πρόβληµα της αγωγής στον Καντ» (εκδ. Εστία). Το βασικό ερώτηµα που θέτει ο συγγραφέας αφορά το εάν είναι δυνατή η κατάκτηση της αυτονοµίας µέσω ετερόνοµων διαδικασιών αγωγής και εκπαίδευσης. Το ζήτηµα είναι καθοριστικής σηµασίας για το σύνολο της καντιανής πρακτικής φιλοσοφίας. Πρόκειται για ένα παιδαγωγικό παράδοξο, που µπορούµε να το υπερβούµε στρεφόµενοι προς την αναστοχαστική δύναµη της κρίσης. Ο Σαγκριώτης, επίκουρος καθηγητής στο Τµήµα Φιλοσοφίας του Πανεπιστηµίου Πατρών, δείχνει πως ο Καντ παρέχει τα µέσα ώστε να ξανασκεφτούµε τη σχέση µεταξύ φύσης και ελευθερίας, ετερονοµίας και αυτονοµίας, εµπειρίας και νόησης.

Πάµε τώρα έναν αιώνα πριν από τον Καντ, στον αγαπηµένο Σπινόζα. Από τις εκδόσεις Πατάκη κυκλοφορεί το βιβλίο του Φρεντερίκ Λενουάρ «Το θαύµα Σπινόζα». Για τον Γάλλο συγγραφέα, ο Σπινόζα υπήρξε πολιτικός και θρησκευτικός επαναστάτης, καθώς και δάσκαλος της σοφίας. Η κοµψή µετάφραση της Μήνας Πατεράκη-Γαρέφη αναδεικνύει γλαφυρά το αισιόδοξο µήνυµα του βιβλίου, που συνοψίζεται στο ότι η φιλοσοφία του Σπινόζα µπορεί να αλλάξει τη ζωή µας προς το καλύτερο. Οπερ έδει δείξαι!

Πιο πίσω στον χρόνο, συναντούµε το κλασικό έργο του Ετιέν Ζιλσόν «Το πνεύµα της µεσαιωνικής φιλοσοφίας», που εκδόθηκε επιτέλους στα ελληνικά από τις Πανεπιστηµιακές Εκδόσεις Κρήτης. Μιλούµε για µεταφραστικό άθλο του Χρήστου Μαρσέλλου, που επιτρέπει στον φιλοµαθή αναγνώστη να αποκτήσει µια σφαιρική γνώση της µεσαιωνικής φιλοσοφίας, η οποία παραµένει σε µεγάλο βαθµό άγνωστη στο ευρύ κοινό της χώρας µας. Παρά το µέγεθος του τόµου, διαβάζεται άνετα και από τον µη ειδικό αναγνώστη.

Κάνοντας άλµα στον εικοστό αιώνα, υπογραµµίζουµε τη σηµασία του βιβλίου του Χανς Κέλσεν «Τι είναι δικαιοσύνη;» (µετάφραση Θοδωρής Δρίτσας, εκδ. Αντίποδες). Ο Κέλσεν, ένας από τους σπουδαιότερους θεωρητικούς του δικαίου και κορυφαίος εκπρόσωπος του νοµικού θετικισµού, συµπυκνώνει εδώ τη ριζοσπαστική κριτική του στις βασικές θεωρίες περί δικαιοσύνης, δείχνοντας τις αντιφάσεις και τα προβλήµατα της θεµελίωσής τους.

Το βιβλίο του Ρίτσαρντ Γουόλιν «Τα παιδιά του Χάιντεγκερ» (µετάφραση: Μάνος Βασιλάκης, εκδ. ΠΕΚ) ανατέµνει διεξοδικά το καυτό ζήτηµα της πολιτικής προσχώρησης του Χάιντεγκερ στον ναζισµό σε συσχέτιση µε τη διάσηµη φιλοσοφία του, καθώς και τις σχέσεις του δασκάλου µε τους εβραϊκής καταγωγής µαθητές του (Αρεντ, Λέβιτ, Γιόνας, Μαρκούζε), οι οποίοι εξελίχθηκαν σε σηµαντικούς στοχαστές του εικοστού αιώνα.

Την ίδια εποχή, παράλληλα µε τον Κέλσεν και τον Χάιντεγκερ, άλλος ένας σπουδαίος γερµανόφωνος φιλόσοφος, ο µαρξιστής Γκέοργκ Λούκατς, έγραφε τα «Κείµενα της δεκαετίας του 1920» (µτφρ. Χρήστος Κεφαλής, εκδ. Τόπος). Το ενδιαφέρον για το έργο του Λούκατς επανέρχεται σήµερα διεθνώς και η ανάγνωση αυτών των κειµένων είναι απαραίτητη για την κατανόηση της εξέλιξης της σκέψης του.

Πάντως, το εκδοτικό γεγονός της χρονιάς είναι η κυκλοφορία του θεµελιώδους βιβλίου του Ζιλ Ντελέζ, «Διαφορά και επανάληψη», από τις πάντα ποιοτικές εκδόσεις Εκκρεµές. Ο καθηγητής Κωνσταντίνος Μπουντάς, ειδικός στη σκέψη του Ντελέζ, µετέφρασε µε επιστηµοσύνη το δύσκολο αυτό έργο, γραµµένο πριν από πενήντα χρόνια, στο οποίο ο Γάλλος φιλόσοφος αναµετράται µε το ζήτηµα της ταυτότητας και της διαλεκτικής, εννοιολογώντας µια καθαρή διαφορά και µια βαθιά επανάληψη, οι οποίες τείνουν να ταυτιστούν. Αξίζει να αναφερθεί κι ένα άλλο βιβλίο του Ντελέζ: «Ο Μπερξονισµός» (εισαγωγή-µετάφραση-σηµειώσεις-επίµετρο του καθηγητή Γιάννη Πρελορέντζου (επανέκδοση από τις εκδόσεις Gutenberg).

Ακολουθεί ο Μισέλ Φουκό, µε την περίφηµη «Ιστορία της σεξουαλικότητας, 4. Οι οµολογίες της σάρκας» (µετάφραση Θανάση Λάγιου, εκδ. Πλέθρον). Πρόκειται για τον τέταρτο τόµο του έργου, ανέκδοτο µέχρι πρόσφατα, που εστιάζει στη µετάβαση από τον παγανισµό προς τον χριστιανισµό, µε επίκεντρο τη σαρκική επιθυµία. Παράλληλα, κυκλοφορεί µια χρήσιµη «Εισαγωγή στον Μισέλ Φουκώ», του Todd May (µετάφραση Αλέξανδρου Ματσάγγου, εκδόσεις oposito).

Θα ήταν παράλειψη να µην αναφερθούµε στο βιβλίο του Ζακ Ντεριντά «Ιστορία του ψεύδους. Προλεγόµενα», σε άψογη µετάφραση του Βαγγέλη Μπιτσώρη (Εκδόσεις angelus novus). Πρόκειται για µια αποδοµητική ανάγνωση των θεωριών που διατύπωσαν περί ψεύδους οι Πλάτων, Αριστοτέλης, Αυγουστίνος, Ρουσό, Καντ, Νίτσε, Φρόιντ, Χάιντεγκερ, Αρεντ, µεταξύ άλλων. Επισηµαίνουµε επίσης το βιβλίο: Τζέφρι Μπένινγκτον και Ζακ Ντεριντά, «Ντερριντά» (µετάφραση Απόστολου Λαµπρόπουλου - Ευτύχη Πυροβολάκη, εκδ. Νήσος).

Κλείνουµε µε δύο εξαιρετικά επίκαιρα βιβλία των ακάµατων εκδόσεων Πόλις: Πρώτον, της Corine Pelluchon «Ηθική της υπόληψης», σε µετάφραση του καθηγητή Γιώργου Φαράκλα. Εδώ, η συγγραφέας, προτείνοντας µια νέα ηθική, θέλει να αφυπνίσει τη συνείδηση των ανθρώπων µπροστά σε επείγοντα ζητήµατα: το περιβάλλον, την υπόθεση των ζώων, τη δηµοκρατία. Και δεύτερον, του Marc Fleurbaey «Μανιφέστο για την κοινωνική πρόοδο. Ιδέες για µια καλύτερη κοινωνία» (µετάφραση Γιώργου Χρηστίδη). Μανιφέστο που σταθµίζει τους κινδύνους και τις ευκαιρίες της σηµερινής παγκόσµιας κατάστασης, σκιαγραφώντας νέες προοπτικές για έναν µελλοντικό κόσµο, πιο δίκαιο, πιο δηµοκρατικό και πιο βιώσιµο.

Εν κατακλείδι, η φιλοσοφία αντέχει εκδοτικά και προοδεύει.

Ακολουθήστε μας στο Google news
Google News
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις (μέρος α')
Για τρία συνεχόμενα ένθετα του «Ανοιχτού Βιβλίου», κριτικοί λογοτεχνίας, φιλόλογοι, δοκιμιογράφοι, πανεπιστημιακοί, πεζογράφοι, ποιητές θα διακρίνουν από την εποπτεία τους τα σημαντικότερα βιβλία της...
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις (μέρος α')
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Περί βιβλίων και ιδεών
Παρά τα πολλά και πιεστικά του προβλήματα, ο εκδοτικός χώρος επιδεικνύει μια αξιοθαύμαστη αντοχή και επιμένει να τροφοδοτεί το αναγνωστικό κοινό με βιβλία και κείμενα και να το διασυνδέει με την εγχώρια και...
Περί βιβλίων και ιδεών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το καρπερό δέντρο της νεοελληνικής πεζογραφίας
Κλασικότροπες ή υβριδικές προσπάθειες σε κάθε πεζογραφικό είδος, στοχαστικές και απολαυστικές µυθιστορηµατικές αναζητήσεις, τολµηρές και συγκροτηµένες διηγηµατικές συλλογές, αλλά και εντυπωσιακές πρώτες...
Το καρπερό δέντρο της νεοελληνικής πεζογραφίας
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πατημασιές της Ιστορίας στο χιόνι
Ο Χατζημωυσιάδης ούτε για μια στιγμή δεν χάνει τον στόχο του. Βάζει τον άνθρωπο στο κέντρο της ιστορικής δίνης, τον άνθρωπο εν πολέμω και το πεπρωμένο του, ανθρώπους κάποτε αγέρωχους και τώρα αθύρματα,...
Πατημασιές της Ιστορίας στο χιόνι
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις
Αυτό το Σάββατο το Ανοιχτό Βιβλίο κινητοποιεί το δυναμικό του για την επισκόπηση της χρονιάς. Δέκα σταθεροί συνεργάτες του παρουσιάζουν μια απαιτητική βεντάλια από τίτλους, σχεδόν όλου του βιβλιογραφικού...
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας