Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Σάκο και Βαντσέτι: «ονειροπόλοι της αδελφοποίησης των ανθρώπων»

ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΦΑΣΤ (1914-2003)

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Σάκο και Βαντσέτι: «ονειροπόλοι της αδελφοποίησης των ανθρώπων»

  • A-
  • A+
Ριζοσπαστικές Αναγνώσεις

Ο Αμερικανοεβραίος αντιδογματικός αριστερός συγγραφέας Χάουαρντ Φαστ (11 Νοεμβρίου 1914 - 12 Μαρτίου 2003) πέθανε περίπου έναν μήνα προτού εισβάλουν στη Βαγδάτη οι στρατοκράτες ομοεθνείς του με το πρόσχημα ότι ο πρόεδρος Σαντάμ Χουσεΐν σκόπευε να επαναφέρει πρόγραμμα παραγωγής όπλων μαζικής καταστροφής -κάτι που αποδείχθηκε εκ των υστέρων έωλο και ψευδές.

Πλήρης αντίθεση με τη βιογραφία του «κόκκινου» πεζογράφου, ο οποίος μέσα από το έργο του μίλησε για τις χαμένες αξίες της Αμερικανικής Επανάστασης, τη σφαγή των ερυθρόδερμων από τους λευκούς, το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση των μαύρων σκλάβων, την αποτίναξη της δουλείας υπό ρωμαϊκή κυριαρχία, τις διώξεις των «κόκκινων» πολιτών από την Επιτροπή κατά των Αντιαμερικανικών Ενεργειών: «Ο πολίτης Τόμας Πέιν», «Ο δρόμος προς την ελευθερία», «Το τελευταίο μέτωπο», «Σάιλας Τίμπερμαν», «Σπάρτακος».

ΧΑΟΥΑΡΝΤ ΦΑΣΤ. Σάκκο και Βαντσέττι. Μτφρ.: Γιάννης Βογιατζής. Πρόλογος: Στέφανος Ροζάνης, Η απειλούσα ετερότητα των Sacco και Vanzetti. Εκδόσεις Ηριδανός. Σελ. 253

Η ελληνική πρόσληψη του έργου του Χάουαρντ Φαστ κατά κύριο λόγο πραγματοποιήθηκε στη δεκαετία του ’50 -και μετά σχεδόν ξεχάστηκε-, από εκδοτικά με αριστερό πρόσημο και πωλήθηκαν από πόρτα σε πόρτα από τους πλανόδιους βιβλιοπώλες -οι περισσότεροι πρώην εξόριστοι- μαζί με τους Ελία Ερενμπουργκ, Χόρχε Αμάντο και Τζον Στάινμπεκ.

Πρώτη φορά στα ελληνικά

Ωστόσο από την ελληνική βιβλιογραφία του αιρετικού κομμουνιστή ακτιβιστή απουσίαζε το ιστορικό μυθιστόρημα «Σάκκο και Βαντσέττι» (πρωτότυπος τίτλος: «The Passion of Sacco and Vanzetti», 1953), μια αναφορά στις τελευταίες μέρες και την εκτέλεσή τους στην ηλεκτρική καρέκλα των αναρχικών Νικόλα Σάκο, υποδηματοποιού, και Μπαρτολομέο Βαντσέτι, αρτοποιού, εργάτη σε υψικάμινο και προτού συλληφθεί ιχθυοπώλη.

Κατηγορήθηκαν για τη δολοφονία ενός ταμία και ενός φρουρού κατά τη διάρκεια ληστείας, στις 15 Απριλίου 1920, στην πόλη Σάουθ Μπρέιντρι της Μασαχουσέτης. Παρά τις ενστάσεις και ενώ η δίκη κράτησε επτά χρόνια, ο πρόεδρος του δικαστηρίου τούς καταδίκασε σε θάνατο στις 9 Απριλίου 1927.

Η εκτέλεση της ποινής καθυστέρησε, αν κι είχε οριστεί να γίνει στις 10 Ιουλίου. Το ημερολόγιο έγραφε 22 Αυγούστου όταν τα σώματα των δύο καταδικασμένων πέφταν ξέπνοα από ισχυρή δόση ηλεκτρισμού, σαν δύο κούκλες θεάτρου μαριονέτας.

Το «κακό» στην υπηρεσία του «καλού»

Ο Χάουαρντ Φαστ δοκιμάζει να ψυχογραφήσει τους δύο αναρχικούς χωρίς όμως να μεθοδεύει το λογοτεχνικό αποτέλεσμα κηρυγματικά, αφού πρόθεσή του είναι να εκθέσει το πρόβλημα της κακοδικίας και να το εντάξει στην εποχή του, μεσούντος του Μεσοπολέμου, όταν τα κράτη-έθνη κυνηγούν και δολοφονούν τους πολίτες που δεν συντάσσονται με το εθνικό φαντασιακό, όπως π.χ. με τη δήλωση του 28ου προέδρου Γούντροου Ουίλσον «το έθνος συνταράσσεται από την αναγνώριση του κακού από παράνομες ιδεολογίες».

Σχολιάζει λοιπόν στον πρόλογό του ο συγγραφέας και καθηγητής Φιλοσοφίας Στέφανος Ροζάνης: «[...] Οι αναρχικοί Sacco και Vanzetti ταυτίζοναι από τη δικαιική τάξη με την αναγκαιότητα του κακού, την οποία επινοεί ένα αδύναμο να σταθεί στα πόδια του σύστημα και το οποίο έχει ανάγκη να υποδύεται το δίκαιο και το αληθινό. [...] Η εξόντωση του θεωρούμενου κακού είναι μια αναγκαία πράξη, προκειμένου το σύστημα να διαψεύσει τη φυσική του αδυναμία».

Ο Μπαρτολομέο Βαντσέτι, ο οποίος παίρνει πάνω του όλη την ευθύνη, δεν μιλάει ως κομισάριος, ούτε ως διαφωτιστής. Είναι ένας λόγος εκ βάθους καρδίας, ειλικρινής, συναισθηματικός και καθόλου ιδεολογικά φορτισμένος. Μα έτσι δεν ήταν σ' όλη τη ζωή του ο Χάουαρντ Φαστ, ο οποίος επέλεξε να είναι μέλος του Αμερικανικού Κομμουνιστικού Κόμματος από το 1943 έως το 1956, οπότε διαφώνησε με την κεντρική πολιτική της ΕΣΣΔ, όταν ήρθαν στο φως οι εκκαθαρίσεις των αντιφρονούντων και όταν ήταν γεγονός η Ουγγρική Επανάσταση -αν και του είχε απονεμηθεί το Βραβείο Ειρήνης Στάλιν (1953).

Ταινία ο «Σπάρτακος» από τον Κιούμπρικ

Η φυλάκιση επί τρεις μήνες με το αιτιολογικό της περιφρόνησης του Κογκρέσου του έδωσε την ευκαιρία να εξιστορήσει την εξέγερση των σκλάβων στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία και να γράψει τον «Σπάρτακο» (1951), που γυρίστηκε ταινία από τον Στάνλεϊ Κιούμπρικ (1960). Συγγραφέας της Μαύρης Λίστας, δεν έβρισκε εκδότη για να εκδώσει το έργο του, εξ ου και ίδρυσε τον δικό του οίκο «Blue Heron» από τον οποίο κυκλοφόρησε και το «Σάιλας Τίμπερμαν», με θέμα τις διώξεις των Αμερικανών κομμουνιστών.

Από τη δεκαετία του '60 διαμορφώνει έναν άλλο συγγραφικό εαυτό, φορώντας το προσωπείο του E. V. Cunningham. Μ’ αυτό έγραψε δεκαεννέα βιβλία κι ανάμεσά τους επτά μυθιστορήματα, με πρωταγωνιστή τον επιθεωρητή Μασάο Μασούτο. Το 1977 κατάφερε με τους «Μετανάστες» ν' ανέβει στους καταλόγους των ευπώλητων από τις σελίδες της εφημερίδας «New York Times», ενώ στην αυτοβιογραφία του δεν έκρυψε ότι μια ζωή παρέμεινε ο «κόκκινος» Χάουαρντ («Beeing Red», 1990). Το πρώτο του μυθιστόρημα, «Δύο κοιλάδες», το είχε εκδώσει το 1933, σε ηλικία μόλις δεκαεννέα ετών.

Ελληνική έκδοση με πρόλογο του Φαστ

Στην κρίσμη ελληνική δεκαετία μετά τον πόλεμο, πρωτοκυκλοφόρησαν τα έργα του που αδίκως μονότροπα ερμηνεύτηκαν ως σοβιετικό προπαγανδιστικό λογοτεχνικό υλικό («Μέλος του Κ.Κ. Η.Π.Α. μέχρι το 1956, οπότε και διαφοροποιήθηκε και ασχολήθηκε μόνο με τη συγγραφή βιβλίων μπεστ σέλερ. [...]

Στις καλύτερες στιγμές του ανέδειξε την ταξική ιστορία της χώρας του», τον νεκρολόγησε ο «Ριζοσπάστης»): «Ο πολίτης Τόμας Παίην» (με πρόλογο του ίδιου του Χάουαρντ Φαστ, μτφρ. Γ. Απλός, Εκδόσεις «Κόσμος» των Κώστα και Αλέξανδρου Κοτζιά, 1953), «Σπάρτακος» (μτφρ. Μανώλης Κορνήλιος, «Λαϊκή Στέγη Γραμμάτων», 1953), «Το τελευταίο μέτωπο» (μτφρ. Κωνστ. Παπακωνσταντίνου, Αυτοέκδοση, 1956), «Ο δρόμος προς την ελευθερία» (μτφρ. Αγλαΐας Αννινου, «Ενωμένοι Εκδότες», 1959), «Σάιλας Τίμπερμαν» (χ. μτφρ., «Πολιτικές και Ιστορικές Εκδόσεις», χ.χ.).

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τα χίλια πρόσωπα του αστυνομικού αφηγήματος
Το αστυνοµικό αφήγηµα συνεχίζει να εξελίσσεται και οι διάφορες εκδοχές του να αλληλοπλέκονται ή να αλληλοτροφοδοτούνται, καθώς οι ιστορίες µυστηρίου και εγκλήµατος γνωρίζουν παγκόσµια επιτυχία. Από την...
Τα χίλια πρόσωπα του αστυνομικού αφηγήματος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τραγικός ήρωας βικτοριανής πνοής
Ο Τόμας Χάρντι (1840-1928) υπήρξε πολυγραφότατος μυθιστοριογράφος, σπουδαίος ποιητής, διηγηματογράφος αλλά και σχολιαστής του έργου του, κρατούσε ημερολόγια με σκέψεις, σημειώσεις, αποκόμματα από παλιές...
Τραγικός ήρωας βικτοριανής πνοής
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η κωμική Οδύσσεια ενός ερωτευμένου
Εκπληξη προκάλεσε η περσινή απονομή του βραβείου Πούλιτζερ στο «Πλην» του Αντριου Σον Γκρίερ, καθώς σπανίως απονέμεται το εν λόγω βραβείο σε κωμικό μυθιστόρημα.
Η κωμική Οδύσσεια ενός ερωτευμένου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σύντομες καλειδοσκοπικές ιστορίες… να σκεφτείς
Το πολύπτυχο πεζογραφικό έργο της ψυχολόγου Φωτεινής Τσαλίκογλου, το οποίο περιλαμβάνει μυθιστορήματα, νουβέλες, αλλά και αφηγήματα, παραμύθια ή μαγικές ιστορίες, αναπτύσσεται χρόνια τώρα, συνομιλώντας με τα...
Σύντομες καλειδοσκοπικές ιστορίες… να σκεφτείς
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανθολογία νεωτερικών ποιητών
Οι ποιητές κατά κανόνα ανθολογούνται, κάποτε ανθολογούν και οι ίδιοι ή ακόμα αυτοανθολογούνται. Η περίπτωση δεν είναι συχνή, αλλά δεν είναι ούτε σπάνια. Ο Μανόλης Αναγνωστάκης επιχείρησε δύο φορές να...
Ανθολογία νεωτερικών ποιητών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η κυριαρχία του 20ού αιώνα
Διακρίνουμε ορισμένες κοινές μέριμνες στους σύγχρονους ιστορικούς, όπως και ότι ο 20ός αιώνας κυριαρχεί στη φετινή βιβλιοπαραγωγή. Αυτό είναι εξηγήσιμο και ευπρόσδεκτο. Ας μη μας κάνει να λησμονούμε ότι έχουμε...
Η κυριαρχία του 20ού αιώνα

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας