Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Τα δεσμά της οικογένειας

Κλαρίσε Λισπέκτορ. Οικογενειακοί δεσμοί. Διηγήματα. Μετάφραση: Μάριος Χατζηπροκοπίου. Αντίποδες, 2019. Σελ. 156.

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Τα δεσμά της οικογένειας

  • A-
  • A+

Την ονόμασαν θηλυκό Κάφκα, alter ego του Προυστ, αδελφή ψυχή της Γουλφ, θηλυκό Τζόις, Κίρκεγκορ της λογοτεχνίας. Είναι αλήθεια πως η Κλαρίσε Λισπέκτορ έγινε αποδεκτή, μελετήθηκε και θαυμάστηκε όσο λίγοι λογοτέχνες όσο ακόμα ήταν εν ζωή. Στη Βραζιλία, τη χώρα όπου μετανάστευσαν οι Ουκρανοί γονείς της το 1922, όταν η ίδια ήταν μόλις δύο χρόνων, τα έργα τής Λισπέκτορ θεωρούνται πολιτιστική κληρονομιά, είναι ευπώλητα και η ίδια θεωρείται η σημαντικότερη γυναίκα συγγραφέας της χώρας. Η ευρεία αποδοχή του έργου της από τη δεκαετία κιόλας του ’60 αποτελεί μια από τις σπάνιες και ευτυχείς συγκυρίες όπου μια ρηξικέλευθη πένα κατορθώνει να επικοινωνήσει με την εποχή της μέσα από νέους και καθόλου ευκολοδιάβατους δρόμους.

Αν και δύσκολα μπορεί κανείς να την κατατάξει σε κάποια «σχολή», η καινοτόμος γραφή της, η μετατόπιση του κέντρου βάρους από την «πλοκή», τα «γεγονότα» ή τους «χαρακτήρες», προς την ίδια τη γλώσσα αλλά και τις υπαρξιακές και φιλοσοφικές προεκτάσεις των τεκταινόμενων, ο πειραματισμός στη δομή και τη μορφή, η εκτενής χρήση του εσωτερικού μονόλογου ως εργαλείου ανίχνευσης των άδυτων της ψυχής, την κατατάσσουν χονδρικά στον χώρο του μοντερνισμού, ενώ δεν λείπουν και αυτοί που χαρακτηρίζουν το έργο της μεταμοντέρνο. Εχουν εκδοθεί συνολικά 32 βιβλία της: μυθιστορήματα, συλλογές διηγημάτων αλλά και απανθίσματα χρονογραφημάτων.

Στην Ελλάδα κυκλοφόρησε το 2008 το μυθιστόρημά της Κοντά στην άγρια καρδιά (εκδ. Τυπωθήτω) ενώ τα τρία τελευταία χρόνια οι εκδόσεις Αντίποδες εξέδωσαν τα μυθιστορήματά της Η ώρα του αστεριού, Τα κατά Α.Γ. πάθη και πλέον πρόσφατα την συλλογή διηγημάτων Οικογενειακοί δεσμοί, κάνοντας έτσι ευρύτερα γνωστή στο ελληνικό κοινό μια εξέχουσα κι ιδιάζουσα λογοτεχνική φωνή.

Στους Οικογενειακούς δεσμούς η Λισπέκτορ εστιάζει τον φακό της ως επί το πλείστον σε γυναίκες. Στο πρώτο διήγημα με τίτλο «Ονειροπόληση και μέθη μιας νεαρής» φιλοτεχνεί το πορτρέτο μιας νέας γυναίκας, παντρεμένης με παιδιά, που ασφυκτιά μέσα στην πλήξη της καθημερινότητας. Μοναδικό στοιχείο πλοκής η μέθη της κοπέλας που οξύνει τις αισθήσεις της και αφυπνίζει μια ευαισθησία που αγγίζει τα όρια της σύγχυσης και της τρέλας: «Και έτσι όπως είχε κλείσει τα σκοτεινιασμένα μάτια, όλα έγιναν πάλι σάρκα, το πόδι του κρεβατιού από σάρκα, το παράθυρο από σάρκα, στην καρέκλα το κοστούμι από σάρκα που είχε ρίξει ο σύζυγος και όλα πονούσαν σχεδόν. […] Τα πράγματα φτιαγμένα από σάρκα με νευραλγία».

Στο επόμενο διήγημα με τίτλο «Αγάπη» η ίδια αφύπνιση λαμβάνει χώρα στον νου της πρωταγωνίστριας όταν βλέπει στο τραμ έναν τυφλό να μασάει τσίχλα. Το θέαμα αναστατώνει τόσο την κοπέλα, που της πέφτει από τα χέρια το διχτάκι της με τα αυγά. Η κοπέλα ξαναπιάνει το δίχτυ με τα σπασμένα αυγά και το τραμ συνεχίζει την πορεία του. «Αλλά το κακό είχε γίνει. Το πλεχτό δίχτυ ήταν τραχύ ανάμεσα στα δάχτυλα, όχι οικείο όπως όταν το είχε πλέξει. Το δίχτυ είχε χάσει το νόημά του και το να βρίσκεσαι σ’ ένα τραμ ήταν μια κομμένη κλωστή –δεν ήξερε τι να κάνει με τα ψώνια στα χέρια. […] Ο κόσμος είχε ξαναγίνει μια δυσφορία. Αμέτρητα χρόνια κατέρρεαν, οι κίτρινοι κρόκοι χύνονταν κάτω.

Εξόριστη από τις ίδιες της τις μέρες, ένιωθε πως οι άνθρωποι στο δρόμο κινδύνευαν, πως μια ελάχιστη ισορροπία τους διατηρούσε στην επιφάνεια του σκοταδιού – και προς στιγμήν η έλλειψη νοήματος τους άφηνε τόσο ελεύθερους που δεν ήξεραν πού να πάνε». Η αίσθηση του ανοίκειου, το διαφεύγον νόημα, οι εσωτερικοί σεισμοί με απρόβλεπτες αφορμές και αποτελέσματα, το χάος που παραμονεύει πίσω από την κουρτίνα της τάξης και της κανονικότητας, η αφύπνιση των αισθήσεων, η επισφαλής οικογενειακή ισορροπία, η θέση της γυναίκας, τα δεσμά των κοινωνικών συμβάσεων, το παράδοξο μέσα στο τετριμμένο, το ζωώδες μέσα στο ανθρώπινο, είναι χαρακτηριστικοί «τόποι» μέσα στην εν λόγω συλλογή, από την οποία ξεχωρίζουν, κατά τη γνώμη μου, «Η μίμηση του ρόδου» και ο «Βούβαλος».

Στο πρώτο, μια γυναίκα που έχει επιστρέψει σπίτι έχοντας νοσηλευτεί σε ψυχιατρική κλινική αντικρίζει ένα βάζο με τριαντάφυλλα, τόσο τέλεια που ο αρχικός της θαυμασμός μετατρέπεται σε αγωνία: Ποτέ δεν θα καταφέρει να μοιάσει στα αψεγάδιαστα αυτά ρόδα. Στον «Βούβαλο» μια παρατημένη από τον εραστή της γυναίκα περιφέρεται στον ζωολογικό κήπο προσπαθώντας να αντλήσει δύναμη από τα αιχμάλωτα αγρίμια. «Πού όμως να βρει το ζώο που θα της δίδασκε να έχει το δικό της μίσος; το μίσος που θα της ανήκε δικαιωματικά αλλά βρισκόταν ακόμη οδυνηρά μακριά της; πού θα μάθαινε να μισεί για να μην πεθάνει από αγάπη; Και από ποιον;».

Η Λισπέκτορ βυθίζεται στην ψυχή των ηρώων της ανασύροντας ευρήματα θαμμένου, σκοτεινού αισθήματος και συμπάσχει μαζί τους χωρίς να χάνει την ειρωνεία της. Η μετάφραση του Μάριου Χατζηπροκοπίου μάς μεταφέρει με γλωσσική ακρίβεια και ευαισθησία στο υποβλητικό σύμπαν των ιστοριών αυτών που σαν μουσικά κομμάτια επιδέχονται πολλαπλών ερμηνειών.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις
Αυτό το Σάββατο το Ανοιχτό Βιβλίο κινητοποιεί το δυναμικό του για την επισκόπηση της χρονιάς. Δέκα σταθεροί συνεργάτες του παρουσιάζουν μια απαιτητική βεντάλια από τίτλους, σχεδόν όλου του βιβλιογραφικού...
Προτάσεις, επισημάνσεις, ταξινομήσεις
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Η αρρώστια είναι ο δημιουργός»
Βάζοντας, λοιπόν, το χέρι του επί τον τύπον των ήλων των ημερών μας έγραψε ο Βέλτσος τα ποιήματά του και γι’ αυτό τον αγνοούμε, την ίδια στιγμή που συμπολίτες μας αρνούνται μακάριοι την ύπαρξη του κορονοϊού...
«Η αρρώστια είναι ο δημιουργός»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο άνθρωπος που καθορίζει τον εαυτό του
Αν κανείς δεν ξέρει τίποτα για τον Υπαρξισμό, ούτε έχει διαβάσει άλλα έργα του Ζαν-Πολ Σαρτρ, ούτε ειδικότερα τη μελέτη του «Το είναι και το μηδέν» (1943), τότε το βιβλιαράκι αυτό, σε εξαιρετική μετάφραση του...
Ο άνθρωπος που καθορίζει τον εαυτό του
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Το νεραϊδοπαίδι: ένα ποιητικό παραμύθι για μεγάλους
Η φρεσκάδα του παράξενου αυτού παιδιού μάς υπενθυμίζει πως στις πιο σκοτεινές στιγμές μας, η λογοτεχνία μάς δίνει τη δυνατότητα να κοιταχτούμε στον καθρέφτη, να ανασύρουμε το αθώο παιδί εντός μας και να...
Το νεραϊδοπαίδι: ένα ποιητικό παραμύθι για μεγάλους
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο συλλογικός φόβος για το αύριο
Η Σιωπή (2020), εμφανώς επηρεασμένη από τον COVID, ανήκει σε έναν DeLillo από το παρελθόν, σε έναν παγκοσμιοποιημένο συλλογικό τρόμο για τον οποίο όμως –σε αντίθεση με τα παλιότερα έργα του– δεν προσφέρεται...
Ο συλλογικός φόβος για το αύριο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Συνάντηση με έναν «μεγάλο άγνωστο» των ελληνικών γραμμάτων
«Ο κόσμος οφείλει να εκρομαντιστεί». Σύμφωνα με τον Friedrich von Hardenberg, ευρύτερα γνωστό με το ποιητικό του ψευδώνυμο Νοβάλις, η αποστολή των ρομαντικών ήταν να δώσουν «στο καθημερινό ένα υψηλό νόημα, στο...
Συνάντηση με έναν «μεγάλο άγνωστο» των ελληνικών γραμμάτων

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας