Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Μνήμη Χριστόφορου Λιοντάκη (1945-2019)
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Μνήμη Χριστόφορου Λιοντάκη (1945-2019)

  • A-
  • A+

Γεννημένοι την ίδια χρονιά, θα πρέπει να υπήρξαμε συμφοιτητές, άλλο αν δεν έτυχε ποτέ να γνωριστούμε στους διαδρόμους ή στις αίθουσες της Νομικής Σχολής της Αθήνας τα ταραγμένα προδικτατορικά χρόνια, όπως δεν έτυχε λίγο αργότερα να διασταυρωθούμε ως νεοσύλλεκτοι στην Κόρινθο, όπου επίσης συνυπήρξαμε.

Πρώτη φορά μου μίλησε γι’ αυτόν ο Γιάννης Κοντός γύρω στα 1973∙ θυμάμαι σχολιάζαμε θετικά την πρώτη ποιητική συλλογή του, Το τέλος του τοπίου, όταν ο Γιάννης (που είχε υπηρετήσει την ίδια περίοδο και μάλιστα στον ίδιο λόχο με τον Χριστόφορο) άρχισε να μου διηγείται μια ιστορία, ένα συμβάν ενδεικτικό μιας ιδιάζουσας, όπως την έκρινα τότε, σχεδόν καρυωτακικής ευαισθησίας, που με έκανε να τον συμπαθήσω προτού τον γνωρίσω προσωπικά.

Γινόταν λέει επιθεώρηση των όπλων όταν, σε μια στιγμή απόλυτης ησυχίας, εντελώς αναπάντεχα, το προφανώς όχι καλά συναρμολογημένο όπλο του Χριστόφορου άρχισε να διαλύεται, τα εξαρτήματά του να πέφτουν ένα ένα, με ξερό, εκκωφαντικό θόρυβο, μπροστά στα πόδια του, ώσπου στα χέρια του έμεινε μόνο η λαβή.

Συναντηθήκαμε και συστηθήκαμε στο βιβλιοπωλείο «Ηνίοχος», που διατηρούσαν στη διασταύρωση των οδών Σόλωνος και Ομήρου ο Γιάννης Κοντός και ο Θανάσης Νιάρχος, γύρω στα 1974∙ έκτοτε βρισκόμαστε αραιά και πού σε κοινές, αποκλειστικά ποιητικές συντροφιές, χωρίς καμιά εξομολογητική διάθεση, συζητώντας μόνο για ζητήματα λογοτεχνικού ενδιαφέροντος, ώς το 1976, οπότε ο ίδιος μου πρότεινε να συναντηθούμε κατ’ ιδίαν προκειμένου να μου δώσει τη δεύτερη ποιητική συλλογή του με τον τίτλο Μετάθεση, που μόλις είχε κυκλοφορήσει.

Από τότε είναι που άρχισε να γεννιέται και να μεγαλώνει μια στενή, αδελφική φιλία, από τις στενότερες που αξιώθηκα να έχω στη λογοτεχνική -και όχι μόνο- ζωή μου. Φιλία που διατηρήθηκε ανέφελη για πολλά χρόνια. Ακόμα και όταν οι περιστάσεις του βίου κάπως μας απομάκρυναν, ποτέ δεν πάψαμε να βρισκόμαστε σε μια «φιλική ετοιμότητα».

Οταν είχε έτοιμη για έκδοση την τρίτη ποιητική συλλογή του, το Υπόγειο γκαράζ -την οποία σημειωτέον είχα δακτυλογραφήσει εγώ, μια και ο ίδιος ποτέ δεν τα είχε καλά με κάθε μορφής «μηχανικό μέσο»-, τον συνέστησα στη Νανά Καλλιανέση προκειμένου να εκδοθεί στον «Κέδρο», όπως και έγινε το 1978∙ φιλοτέχνησα μάλιστα και το εξώφυλλο του βιβλίου, χωρίς βεβαίως να αναφερθεί πουθενά το όνομά μου.

Σχεδόν ταυτόχρονα με την έκδοση της συλλογής δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Αντί και μια κριτική μου, στην οποία επισήμαινα την εντυπωσιακά πρώιμη κατάβασή του στους υπόγειους χώρους του υποσυνείδητου, εκεί όπου κυοφορούνται και διαστέλλονται ακατάσχετα ο εφιάλτης και ο πανικός ενός ευάλωτου στην κοινωνική επιθετικότητα ψυχισμού.

Από Το τέλος του τοπίου (1973) στο Τέρμα της πλάνης (2010)∙ στο πρώτο κλείνει ο στενός ορίζοντας του γενέθλιου τόπου. Απομακρύνεται απ’ αυτόν αποκομίζοντας ανεξίτηλες εικόνες, οσμές, ήχους, μικρά και μεγάλα, ομολογημένα και ανομολόγητα τραύματα και πάθη – το προζύμι της μετέπειτα ποίησής του.

Ο αμφίσημος τίτλος του δεύτερου είναι δηλωτικός της υπέρογκης αίσθησης που μοιάζει μονίμως να τον διακατέχει ότι το πλανερό παιχνίδι της ποίησης φτάνει στο τέλος του. Οτι η πορεία που ξεκίνησε με το τρυφερό κλείσιμο ενός σκληρού τοπίου, που διανύθηκε με σημαίνοντες σταθμούς, δημιουργικές κορυφώσεις, προσωπικά και συλλογικά επιτεύγματα, έφτασε στο τέρμα της.

Κι ακόμα, είναι δηλωτικός της επώδυνης, βασανιστικής διαπίστωσης ότι η ποίηση είναι το «φθονερό καταφύγιο», στις επίφοβες διαστάσεις του οποίου αποφασίζει κανείς τη δοκιμασία, τη διακύβευση της ψυχικής, της πνευματικής και της σωματικής του συνοχής και αρτιμέλειας, ότι ενώ είναι μια εκμαυλιστικά ψιμυθιωμένη φρεναπάτη, δεν παύει να αξιώνει την αυταπάρνηση και την ολοκληρωτική υποταγή.

Τυχαία αγγίγματα, αμήχανες κινήσεις, φανερές και κρυφές προθέσεις και επιθυμίες, φράσεις που η κάθε λέξη τους μοιάζει σταματημένη χειρονομία, η αχανής μοναξιά της πόλης και της νύχτας, όλα στην ποίηση του Χριστόφορου συμβάλλουν στη δημιουργία μιας ατμόσφαιρας μάλλον σκληρής, διεμβολισμένης όμως από αισθήματα μιας άφατης τρυφερότητας.

Συνθέτουν ένα αμυδρά φωτισμένο κι όμως ιδιαίτερα ζωντανό, μονίμως μετακινούμενο σκηνικό, στις ολισθηρές διαστάσεις του οποίου παίζεται το ανελέητο παιχνίδι του έρωτα και του θανάτου∙ το σώμα μετατρέπεται σε σχεδία, που στην επιφάνειά της δοκιμάζονται πνευματικές, σωματικές και υπαρξιακές αντοχές. Λειτουργεί ως πρόσχημα ψυχής αλλά και ως μέσο επικοινωνίας με τον άλλο, προκειμένου να γευτεί το «ηδύ της αβύσσου», την ηδύτητα «ενός καρπού που χωρίς ανθό δένει».

Με ανέπαφους τους μώλωπες της εφηβείας, με τελειοποιημένη στο έπακρο μια απολύτως προσωπική μνημοτεχνική, ξετυλίγει το κουβάρι που τον οδηγεί σε μακρινές εποχές και σε πάτριους τόπους. Ερμαιο και συνάμα ρυθμιστής της μνήμης, εναγωνίως προσπαθεί να εντοπίσει και να ψαύσει τα απώτερα και τα βαθύτερα αίτια του παρόντος του, με την απόλυτη βεβαιότητα ότι η μνήμη, «Το άυπνο σκουλήκι, μυστικοσύμβουλος των ενοχών / αφαιρεί και προσθέτει ψηφίδες στο παρελθόν / χρωματίζει αναδρομικά τις πράξεις. / Τα ενεστώτα και τα μέλλοντα προγραμματίζει».


Τα βιβλία του Χρ. Λιοντάκη (ποιητικά, μεταφράσεις, δοκίμια, ανθολογίες) κυκλοφορούν από τις Εκδόσεις Κέδρος, Καστανιώτης, Γαβριηλίδης, Πατάκης, Μπάστας, κ.ά.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Αλλος ένας ξένος
Δώδεκα διηγήματα που μετεωρίζονται από την αγωνία της πλοκής στην αγωνία της ύπαρξης, από το σκοτεινό απόθεμα του ήρωα στο σκοτεινό απόθεμα της τρέχουσας πραγματικότητας, το «μαύρο» νήμα ξετυλίγει ο Βασίλης...
Αλλος ένας ξένος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ντελίβερι
Δώδεκα διηγήματα που μετεωρίζονται από την αγωνία της πλοκής στην αγωνία της ύπαρξης, από το σκοτεινό απόθεμα του ήρωα στο σκοτεινό απόθεμα της τρέχουσας πραγματικότητας. Το «μαύρο» νήμα ξετυλίγει ο Βαγγέλης...
Ντελίβερι
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Περιδιάβαση σε ένα άχρονο αμερικανικό τοπίο
Στη σπουδαία, διάρκειας μισού αιώνα καριέρα του, ο Αμερικανός Σαμ Σέπαρντ άφησε βαθύ το στίγμα του και διέπρεψε ως ηθοποιός, σκηνοθέτης, θεατρικός συγγραφέας και πεζογράφος, κερδίζοντας πολλές τιμές και...
Περιδιάβαση σε ένα άχρονο αμερικανικό τοπίο
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Διελκυστίνδα πάνω από το κενό
Η διάλεξη του Μαξ Βέμπερ για την «πολιτική ως επάγγελμα», μαζί με την (επίσης υπό επανέκδοση από τις εκδόσεις Δώμα) διάλεξή του για την «επιστήμη ως επάγγελμα», είναι τα κείμενα στα οποία ο ώριμος Βέμπερ...
Διελκυστίνδα πάνω από το κενό
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Οψεις του συνομιλείν
Δύο βιβλία που κυκλοφόρησαν πρόσφατα επιβεβαιώνουν με τον πιο αποστομωτικό τρόπο ότι οι συνεντεύξεις μπορεί να είναι διαχρονική, σπουδαία υπόθεση. Και απολαυστική. Τόσο για τον δημοσιογράφο που τις παίρνει,...
Οψεις του συνομιλείν
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Ποιος κολυμπά, ρε Τάκη;»
Δώδεκα διηγήματα που μετεωρίζονται από την αγωνία της πλοκής στην αγωνία της ύπαρξης, από το σκοτεινό απόθεμα του ήρωα στο σκοτεινό απόθεμα της τρέχουσας πραγματικότητας. Το «μαύρο» νήμα ξετυλίγει ο Δημήτρης...
«Ποιος κολυμπά, ρε Τάκη;»

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας