Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ποίηση στις ρωγμές του κόσμου
ΧΑΡΗΣ ΠΑΠΑΔΗΜΗΤΡΑΚΟΠΟΥΛΟΣ
ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ποίηση στις ρωγμές του κόσμου

  • A-
  • A+

Θα ’μαι εξαρχής σαφής σαν κατακλυσμός. Το «Γεωγραφίες των Φριτς και των Λανγκ» του Θωμά Τσαλαπάτη (γ. 1984, Αθήνα) είναι το «Πεθαίνω σαν χώρα» (βλ. Δημήτρης Δημητριάδης, 1978) μιας νέας «γενιάς», μιας δεύτερης, ας την ονομάσουμε, μεταπολίτευσης.

Πέρα από την ενιαία και υποβλητική πνοή που συγκρατεί ως ένα ενιαίο κομμάτι-αφήγημα −στον απόηχο αλλά και εν μέσω μιας καταστροφής− όλο το έργο, τον ρυθμό και τον βηματισμό, το συμπαγές και το αδιάπτωτο της εικονοποιίας του, αυτό που κάνει το έργο αυτό πραγματικά να ξεχωρίζει είναι η ιδιότυπη σκηνική δραματοποίηση και η απόσταση που συντηρεί και διαρκώς φορτίζει ο εμφανώς υπονοημένος αφηγητής.

Θωμάς Τσαλαπάτης. Γεωγραφίες των Φριτς και των Λανγκ. Εκάτη 2018, σελ. 112

Γεγονός που δεν εξηγεί απλώς τα δοθέντα ώς τώρα βραβεία στον ποιητή [Κρατικό Βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα (2012)]και τη διεθνή απήχηση του έργου του (Πρώτο βραβείο Ποίησης Premio InediTO-Colline di Torino, εκδόσεις στη Γαλλία και την Ιταλία), αλλά που καλεί προς ένα θεατρικό ανέβασμα, το οποίο ζητά μια δική του σκηνοθεσία.

Ρέποντας προς μια μορφή σύνθεσης, λοιπόν, ο Τσαλαπάτης ψηλαφεί το ωμό κρέας της πραγματικότητας −ως ιστορικό, πολιτικό και κοσμολογικό γεγονός και αδιέξοδο− την ώρα που σχηματίζεται και που ισοπεδωτικά ρέει από πάνω μας, σχηματίζοντας και αποσχηματίζοντάς μας επαναληπτικά. Σε μια ουράνια πλατφόρμα, με τη σεξπιρική πρόσληψη του κόσμου ως σκηνή παρούσα.

Διασχίζοντας και σχίζοντάς μας ο κόσμος και η ιστορία σε Φριτς και σε Λανγκ, σε «lead» και «lag» (σε «ηγούμαι» και «καθυστερώ»), σε δύο πρόσωπα-προσωπεία, καταστάσεις και σχάσεις, κ.λπ., διχασμένα και ετεροχρονισμένα, ως ζώσα και ως εύπλαστη ύλη, ως αντι-κείμενα και ενίοτε ως υπο-κείμενα, πλάθουμε και πλαθόμαστε ως το μη νόημα στον τόπο της ρευστότητας και ίσως της δυνατότητας του νοήματος μεταξύ άλλων συμβάντων.

Με τον πλατωνισμό δοσμένο («ένας ίσκιος χαράζει τις πόρτες των πραγμάτων», «μισός Φριτς και τρεις Λανγκ / συνέχισαν την κατάβαση», «τι είναι αυτά τα βήματα / που αντηχούν στα βήματά μου», «Ο ίσκιος. Σε κρατά καρφωμένο στη γη»), την έξωθεν ιστορική «κανονικοποίηση» επίσης δοσμένη («Τα αντικείμενα σύντομα θα βρουν από μόνα τους τη σειρά τους», «ό,τι εξέχει / κόβεται»), και τέλος με τη φορά της δυστοπίας του Γερμανού εξπρεσιονιστή Φριτς Λανγκ, ο Τσαλαπάτης απογειώνεται όταν γράφει, π.χ.: «Εδώ ο θάνατος ζυγίζει. Περίπου όσο το σώμα σου. // Ολα. // Πεινούν» («[τοίχοι]»), «Από τότε που άρχισε το σώμα / Το χρέος πληρώνεται σε σώμα» («Ο Βασιλιάς στα κίτρινα»), «Το σώμα αλλάζει πάντοτε σε ό,τι θα συναντήσει», «Το αντικείμενο / ένα ορυκτό γεγονός», «Στέκονταν εκεί προσπαθώντας την απουσία τους».

Ὴ εκτενέστερα: «Η ηλικία. / Αυτή αλλάζει ανάλογα με το υψόμετρο. / Είναι γιατί ο θάνατος που εκκρεμεί / προσαρμόζεται / στο ενδεχόμενο της εκάστοτε πτώσης. […] Το παρόν σου. / Πιο ψηλά / ενώ οι ήλιοι βουλιάζουνε μέσα στον ήλιο».

Παναγιώτης Μηλιώτης. Το σκίτσο στην ντουλάπα. Θράκα, 2018, σελ. 40

Ο Παναγιώτης Μηλιώτης (γ. 1983, Αθήνα), έχοντας στη βαλλίστρα του το βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου ποιητή «Γιάννης Βαρβέρης», για την πρώτη του ποιητική συλλογή «Μια ανάσα δρόμο», και έχοντας παρακολουθήσει το διετές ποιητικό εργαστήρι του ιδρύματος Τάκης Σινόπουλος, συνεχίζει ευθύβολα και αποφασισμένα με «Το σκίτσο στην ντουλάπα».

«Συνεχίζοντας» την προβληματική του Τσαλαπάτη γράφει εξαρχής στο ποίημα «Κι άντε μάθε το σώμα σου ξανά να κουμαντάρεις»: «οι παλιοί μου εαυτοί −κουλούρα στον κατήφορο / με σπρώχνουν− άμορφη να σβήνω μάζα».

Με πιο έντονο και χαρακτηριστικό το παρόν της πόλης, μιλά για σκουπιδιάρικα, αστικά τζάμια, αστικά κουφάρια, ταράτσες, εργοστάσια, εμπορικά και σχολεία, στοχεύοντας σε μια ποιητική μετάπλαση, εκεί όπου η αστική «σκόνη έπλαθε τον Αγγελο».

Ο άγγελος στον Μηλιώτη, επιστρέφοντας στον Σεφέρη της «Στροφής», εμφανίζεται ως ένας ενδιάμεσος της παιδικής μνήμης και της αδυναμίας του ποιητή να οικειοποιηθεί το παρόν, το οποίο του εμφανίζεται άλλοτε ως ξένο κι άλλοτε ως εχθρικό, ως ένα υγρό εντός της αστικής και της ιστορικής μήτρας, το οποίο αντί να τον φιλοξενεί και να τον αναπτύσσει, τον αποβάλει ως έκτρωμα που δεν πληροί τα ιστορικο-κοινωνικά κριτήρια κι ως not fit for life. Γυρνώντας μας ίσως σε έναν «μεσοπόλεμο».

Ο ποιητής, νιώθοντας όπως μας λέει «διαμελισμένος», επιλέγει να σταθεί στην άκρη ενός τόπου, εκεί όπου «μαύρος άνοιγε ανάμεσα στα πόδια μας ο γκρεμός». Μετα-σεφερικός και μεταγράφοντας τη σεφερική «Αρνηση», στο ποίημα «Το σχολείο», καταλήγει χαρακτηριστικά: «όχι! – είπα, δίχως να φαίνομαι θα σκαρφαλώνω / και θα φτάνω σ’ όλα τα στάδια της ωρίμανσής μου / θα φτάνω και θα στέκομαι σ’ ό,τι απόμεινε / από τούτο τ’ απόμερο τοπίο».

Με ένα μελαγχολικό υπόστρωμα παρόν λοιπόν, που διαπερνά το σύνολο των διαδοχικών σκίτσων-ποιημάτων που κρύβει στην ντουλάπα του μπαλκονιού, ανάμεσα σε εργαλεία και σκύλους που κουτσαίνουν με πρησμένη κοιλιά, περνά σε μια ανθρωπογεωγραφία που καταγράφει ένα αλλιώτικο αθηναϊκό παρόν και που υπόσχεται μια εξίσου ενδιαφέρουσα συνέχεια.

ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ανθολογία νεωτερικών ποιητών
Οι ποιητές κατά κανόνα ανθολογούνται, κάποτε ανθολογούν και οι ίδιοι ή ακόμα αυτοανθολογούνται. Η περίπτωση δεν είναι συχνή, αλλά δεν είναι ούτε σπάνια. Ο Μανόλης Αναγνωστάκης επιχείρησε δύο φορές να...
Ανθολογία νεωτερικών ποιητών
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο κριτικός Παλαμάς: η ποιητικοποίηση των πάντων
Με την κυκλοφορία του πρώτου τόμου των Απάντων του Παλαμά (2018) και με αρκετούς άλλους τόμους να βρίσκονται στο τυπογραφείο ή να οδεύουν προς αυτό άρχισε να υλοποιείται με ταχείς ρυθμούς το πιο μεγαλεπήβολο...
Ο κριτικός Παλαμάς: η ποιητικοποίηση των πάντων
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Η σκοτεινή ζώνη του εαυτού και του κόσμου
O Πάτρικ Χάμιλτον στην «Πλατεία Χανγκόβερ» αφηγείται την ιστορία ενός τριανταπεντάχρονου ψυχικά διαταραγμένου άντρα, λίγο πριν από το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου.
Η σκοτεινή ζώνη του εαυτού και του κόσμου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
«Στη δημιουργική σκιά του Πύργου της Βαβέλ»
Υποδειγματικός» οδηγός στη λογοτεχνία και τον πολιτισμό για τους φίλους, «ελιτιστής» για τους ακαδημαϊκούς εχθρούς, ο Τζορτζ Στάινερ, που αυτοχαρακτηριζόταν «πλατωνιστής αναρχικός», παραμένει ένας ακατάτακτος...
«Στη δημιουργική σκιά του Πύργου της Βαβέλ»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Τρεις ξεχωριστές νέες φωνές
Στο πρώτο του βιβλίο με τίτλο «Patriot», ο εικοσιτριάχρονος Μιχάλης Μαλανδράκης. «Αντανάκλαση», η συλλογή μικροδιηγημάτων του πρωτοεμφανιζόμενου Κώστα Σιάφακα. Στον χώρο της μικρής φόρμας κινείται και η...
Τρεις ξεχωριστές νέες φωνές
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Παρέα με τα βιβλία
Ο τόμος συγκεντρώνει 55 βιβλιοκρισίες και βιβλιοπαρουσιάσεις του συγγραφέα, που δημοσιεύτηκαν σε διάφορα περιοδικά και εφημερίδες, από τον Πολίτη ώς το Books’ Journal, και καλύπτουν μια περίοδο 35 χρόνων.
Παρέα με τα βιβλία

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας