«Ο θαυμαστός (;) καινούργιος κόσμος» και η παρέμβαση του Αλέξη Τσίπρα

Α. Το πλαίσιο. Εμβληματική μορφή εργαζόμενου τον προηγούμενο αιώνα θα ήταν ένας μπρατσωμένος εργάτης, με τραγιάσκα και σφυρί. Εμβληματική μορφή στον τωρινό αιώνα ίσως είναι ένας ντελιβεράς με το μηχανάκι του και κράνος ή ένας εργαζόμενος σε τηλεργασία με το λάπτοπ του.

Μεγάλο μέρος της εργασίας έχει μεταφερθεί από την πραγματική παραγωγή σε δίκτυα στο μάρκετινγκ και γενικά στις υπηρεσίες. Η ρομποτική μπήκε στην παραγωγή επιφέροντας δομικές αλλαγές. Η τεχνητή νοημοσύνη αμφισβητεί εκατομμύρια θέσεις εργασίας. Ολες αυτές οι ανατροπές δεν έχουν επιπτώσεις μόνο στα εισοδηματικά. Επιδρούν καθοριστικά και διαμορφώνουν τόσο την ταξική δομή της κοινωνίας όσο και το πολιτιστικό και αξιακό εποικοδόμημα.

Οι όροι του ύστερου καπιταλισμού μετατρέπουν τον εργαζόμενο σε φοβισμένο, αγχωμένο και υποταγμένο. Εχει περιοριστεί η ταυτόχρονη παρουσία σε μεγάλους εργασιακούς χώρους και η τηλεργασία διευρύνεται. Επικρατεί στον χώρο των υπηρεσιών, καθώς και η παρτ τάιμ εργασία. Ποια θα είναι άραγε η δομή του συνδικαλιστικού κινήματος στο μέλλον;

Β. Η καθ’ ημάς Αριστερά

Στα χρόνια της μεταπολίτευσης, μόνο δύο φορές η ισχυρή κοινωνική αντιπολίτευση βρήκε πολιτική έκφραση. Το ’77-’81 με ΠΑΣΟΚ και τον Ανδρέα Παπανδρέου και το ’12-’15 με τον ΣΥΡΙΖΑ και τον Αλέξη Τσίπρα. Η Αριστερά είχε προσανατολιστεί από το ’74 στον ταξισμό και τον οικονομισμό. Το ΚΚΕ, έχοντας ισχυρή παρέμβαση στις ομοσπονδίες και στα εργατικά κέντρα, δεν άφηνε χώρο στο ανταγωνιστικό του ΚΚΕ εσωτερικού. Ετσι η ανανεωτική Αριστερά προσανατολίστηκε σε θεματικές πολιτικές. Δικαιώματα, ελευθερίες, περιβάλλον, πολιτισμός κ.λπ.

Κάπως έτσι διαμορφώθηκε η πολιτική κουλτούρα του χώρου. Το ΠΑΣΟΚ τις περιόδους ’74-’85 είχε έντονα ριζοσπαστικά χαρακτηριστικά και λειτούργησε ως κίνημα με μαζικούς όρους. Η γιγάντωση του ΣΥΡΙΖΑ το ’12-’15 οφείλεται κατά κύριο λόγο στα μνημόνια, αλλά και στο γεγονός ότι η ηγετική του ομάδα και ο Αλέξης Τσίπρας έθεσαν έγκαιρα ζήτημα ανάληψης κυβερνητικών ευθυνών. Το ΚΚΕ, με ιστορία και αγώνες, περιορίστηκε στο δόγμα «πέντε κόμματα, δύο πολιτικές», περιμένοντας σε ένα απροσδιόριστο μέλλον να υπάρξουν ευνοϊκοί επαναστατικοί όροι.

Ολη αυτή την περίοδο, υπήρξε ισχυρή κινητικότητα στην εκλογική βάση των κομμάτων. Η διαλεκτική σχέση ανάμεσα στον πολιτικό φορέα και την κοινωνία λειτούργησε. Το μέλος του ΠΑΣΟΚ το ’77 ήταν ένας αριστερός ριζοσπάστης που δεν είχε κάτι να χάσει. Το ’85 όμως άρχισε να γίνεται βολεμένος μικροαστός.

Γ. Η παρέμβαση του Αλέξη Τσίπρα

Εάν κάποιο από τα κόμματα του αριστερού-προοδευτικού χώρου είχε ποσοστά 20%+ ο χώρος θα είχε καλυφθεί. Αναφέρθηκε επανειλημμένα στον δημόσιο διάλογο τα τελευταία χρόνια ότι υπάρχει ισχυρή κοινωνική αντιπολίτευση. Τονίστηκε η ανάγκη να βρει πολιτική έκφραση. Ομως οι ηγετικές ομάδες του χώρου είχαν μικρό ορίζοντα.

Η παρέμβαση λοιπόν του Αλέξη είναι αποτέλεσμα της αδυναμίας των άλλων κομμάτων να αναλύσουν τα χαρακτηριστικά της συγκυρίας. Στο μικρό χρονικό διάστημα που υφίσταται η ΕΛΑΣ, έχει διανύσει σημαντική απόσταση. Υπό προϋποθέσεις, το εγχείρημα μπορεί να είναι επιτυχές. Βασική προϋπόθεση είναι τα εναλλακτικά χαρακτηριστικά. Δομές, λειτουργίες, αντιλήψεις και στερεότυπα του παρελθόντος πρέπει να περιοριστούν. Πρέπει να είναι κάτι άλλο και όχι μία από τα ίδια.

Το σημαντικό επιστημονικό προσωπικό που έχει συγκεντρωθεί μπορεί να επεξεργαστεί θεματικές πολιτικές. Σε αυτές πρέπει να γίνει σύνθεση και σύνδεση. Αυτό μπορεί να γίνει μόνο με τη συμμετοχή στελεχών που δρουν στο πεδίο της κάθε θεματικής. Ο,τι έχει διαμορφωθεί μέχρι σήμερα -και είναι πολλά- αφορά κυρίως την κορυφή. Είναι προφανές ότι απαιτείται η σύνδεσή του με διεργασίες βάσης.

Ο Αλέξης και η ΕΛΑΣ δεν πρέπει να είναι μόνο λύση για τη συγκυρία. Χρειάζεται το όραμα και η ελπίδα για το μέλλον. Δεν μπορεί να περιοριστεί σε καλή διαχείριση της κρίσης, πρέπει να επικεντρωθεί σε εναλλακτική διακυβέρνηση.

Τα σημεία των καιρών δημιουργούν ελπίδες. Ο Μαμντάνι, ο Σάντερς και η Οκάσιο στις ΗΠΑ διαμορφώνουν μια εναλλακτική Αριστερά. Στην Ευρώπη και στον κόσμο είναι ορατές οι ρωγμές του συστήματος. Ο βουλιμικός νεοφιλελεύθερος καπιταλισμός, των πολυεθνικών διαμορφώνει θετικούς όρους για τους από τα κάτω… Αξίζει να το παλέψουμε για το όραμα και την ελπίδα των επόμενων γενεών.

*Πρώην υπουργός