• Αθήνα
    Σποραδικές νεφώσεις
    16°C 14.2°C / 17.9°C
    3 BF
    54%
  • Θεσσαλονίκη
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 13.8°C / 17.5°C
    1 BF
    46%
  • Πάτρα
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 14.8°C / 18.4°C
    6 BF
    63%
  • Ιωάννινα
    Ελαφρές νεφώσεις
    16°C 10.3°C / 15.9°C
    4 BF
    48%
  • Αλεξανδρούπολη
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.9°C / 14.9°C
    5 BF
    38%
  • Βέροια
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 13.1°C / 16.4°C
    2 BF
    67%
  • Κοζάνη
    Αραιές νεφώσεις
    10°C 8.4°C / 10.4°C
    0 BF
    54%
  • Αγρίνιο
    Αυξημένες νεφώσεις
    14°C 11.8°C / 19.6°C
    3 BF
    58%
  • Ηράκλειο
    Σποραδικές νεφώσεις
    20°C 19.8°C / 22.5°C
    4 BF
    68%
  • Μυτιλήνη
    Αίθριος καιρός
    17°C 16.9°C / 16.9°C
    3 BF
    55%
  • Ερμούπολη
    Σποραδικές νεφώσεις
    18°C 16.6°C / 19.1°C
    5 BF
    59%
  • Σκόπελος
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 14.0°C / 14.6°C
    6 BF
    61%
  • Κεφαλονιά
    Αραιές νεφώσεις
    20°C 17.9°C / 19.9°C
    2 BF
    68%
  • Λάρισα
    Αραιές νεφώσεις
    14°C 13.9°C / 14.5°C
    4 BF
    58%
  • Λαμία
    Αυξημένες νεφώσεις
    10°C 10.1°C / 14.5°C
    2 BF
    100%
  • Ρόδος
    Ελαφρές νεφώσεις
    22°C 21.8°C / 23.8°C
    2 BF
    57%
  • Χαλκίδα
    Αραιές νεφώσεις
    16°C 14.3°C / 18.1°C
    5 BF
    47%
  • Καβάλα
    Ελαφρές νεφώσεις
    15°C 14.3°C / 15.4°C
    1 BF
    47%
  • Κατερίνη
    Αυξημένες νεφώσεις
    16°C 13.9°C / 17.6°C
    3 BF
    57%
  • Καστοριά
    Αυξημένες νεφώσεις
    11°C 10.8°C / 10.8°C
    3 BF
    89%

«Ο ερωτικός Παλαμάς» Εισαγωγή, ανθολόγηση, σχόλια: Παντελής Βουτουρής Μελάνι, 2018 Σελ. 256

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Η αρμονική σύμπλεξη ιδανισμού και ηδονισμού

  • A-
  • A+

Οσο δύσκολο -αν όχι αδύνατο- κι αν είναι να αλλάξει η επί έναν αιώνα και βάλε παγιωμένη και αδιάβρωτη εικόνα του Κωστή Παλαμά ως εθνικού ποιητή, που το έργο του δεν έχει παρά «δυο επίκεντρα, τη γλώσσα και το έθνος», εγχειρήματα όπως αυτά, του Παντελή Βουτουρή, να καταδειχτεί και να φωτιστεί μια, αν όχι ακριβώς αγνοημένη, πάντως, παραμελημένη και κάθε άλλο παρά επαρκώς αξιολογημένη πτυχή του παλαμικού έργου, εν προκειμένω η ερωτική, είναι ευπρόσδεκτα και αξιέπαινα.

Κι αυτό γιατί, εκτός των άλλων, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για μια επαναπροσέγγιση και επανεκτίμηση ενός πολυσήμαντου ποιητικού και κριτικού έργου, προσθέτοντας και συνάμα κατοχυρώνοντας μία προϋπάρχουσα, πλην όμως σιωπηρώς περιθωριοποιημένη -αν όχι καταργημένη- οπτική γωνία∙ περιθωριοποιημένη, σκονισμένη και θαμπή από την κυρίαρχη στις σχολικές αίθουσες τάση να τονίζεται και να στίλβεται η μουσειακή εικόνα του ποιητή, ο οποίος, ανταποκρινόμενος στο μάλλον ξεθωριασμένο, στα χρόνια μας, πρότυπο του εθνικού πνευματικού ταγού, δεν είχε άλλο μέλημα παρά να εκφράσει, με κάθε τρόπο, την ακλόνητη πίστη του στην επιστήμη και να συνδράμει, με το έργο του, στην τόνωση του εθνικού φρονήματος, στην αναζωπύρωση του οράματος για εθνική αποκατάσταση, αλλά και στην επούλωση των ανοιχτών πληγών, της πικρίας και της απογοήτευσης που είχε προκαλέσει η ήττα του 1897∙ αυτό έκανε με τα δυο εκτεταμένα, φιλόδοξα συνθετικά έργα του, τον Δωδεκάλογο του Γύφτου (1907) και τη Φλογέρα του Βασιλιά (1910).

Κάτω από τον βαρύ ίσκιο αυτών των δυο συνθέσεων, που κοινό τους γνώρισμα είχαν τον μεγαλόπνοο στοχασμό, το πάθος και την αγωνία για το μέλλον του Εθνους, μάλλον θα πρέπει να θεωρηθεί ως κάτι το απολύτως φυσικό η παράκαμψη και ο υποβιβασμός της σημασίας και της βαρύτητας της ερωτικής ποίησης του Παλαμά, παρά το γεγονός ότι τα ερωτικά του ποιήματα υπερτερούν ποσοτικά από οποιαδήποτε άλλη θεματική κατηγορία κι ακόμα, παρά το γεγονός ότι όχι μόνο δεν διέλαθε∙ απεναντίας, επισημάνθηκε με ιδιαίτερη έμφαση, στο παρελθόν, από αρκετούς μελετητές (κυρίως από τον Αγγελο Δόξα, αλλά και από τον Κωνσταντίνο Τσάτσο), η ερωτική διάσταση της παλαμικής ποίησης.

Παρά το γεγονός ότι, από πολύ νωρίς, εντοπίζονται στο έργο του διάσπαρτα ψήγματα φροϋδικών επιρροών, λανθάνουσες θεωρίες σχετικές με τις ερωτικές ενορμήσεις και τη λίμπιντο που, όπως και να το κάνουμε, θα μπορούσαν, αν μη τι άλλο, να σκιάσουν κάπως τη στερεότυπη εικόνα ενός αμετακίνητα προσηλωμένου στα ιστορικά-εθνικά ιδεώδη συντηρητικού ποιητή.

Ο Παντελής Βουτουρής επιλέγει ποιήματα και, παραλλήλως, επικαλείται υποστηρικτικές των προθέσεών του καταθέσεις και συναφείς εκμυστηρεύσεις του Παλαμά∙ συστηματοποιεί και συνδυάζει ένα ενδεχομένως γνωστό, πλην όμως όχι όσο θα έπρεπε αξιολογημένο, διάσπαρτο υλικό, με στόχο την ανάδειξη της ερωτικής πτυχής της παλαμικής ποίησης, έτσι όπως αυτή εκδηλώνεται με ποικίλους τρόπους και αναπτύσσεται σε ένα ευρύτατο πεδίο, στις διαστάσεις του οποίου θάλλουν ερωτικές φαντασιώσεις και βρίσκουν πρόσφορο έδαφος να καλλιεργηθούν συστηματικά συνακόλουθοι μύχιοι πόθοι και εμμονές.

Και καταλήγει άσφαλτα στο συμπέρασμα ότι ο περιβεβλημένος τον τίτλο του εθνικού ποιητή Παλαμάς, από τη δεύτερη κιόλας δεκαετία του εικοστού αιώνα, ενδίδει, υποτάσσεται μάλλον, συχνότερα και, όλο και περισσότερο, στις σαγηνευτικές, ενίοτε εκμαυλιστικές επιταγές των ερωτικών επιθυμιών του∙ ενδίδει και αφήνεται στα κυματοειδή καλέσματα της ενδιάθετης ροπής του προς τη λαγνεία.

Ροπή που, στην αρχή, αποδίδει στην ποιητική του φύση, αναρωτώμενος αν «είμουν ποιητής γιατί είμουν ερωτόπαθος, ή ερωτοχτυπημένος βρισκόμουνα σαν ποιητής που γεννήθηκα;», γρήγορα όμως επικαλείται φροϋδικά αξιώματα, που ορίζουν την καλλιτεχνική δημιουργία -άρα και την ποίηση- σαν μία περίπλοκη διαδικασία διοχέτευσης των ερωτικών ενστίκτων από τη μια περιοχή στην άλλη. Αξιώματα, με τη βοήθεια των οποίων επιχειρεί να αυτοπροσδιοριστεί ως ποιητής και, μάλιστα, ως ερωτικός ποιητής, που καταφεύγει στην ποίηση ενστικτωδώς αποσκοπώντας στη μετουσίωση της «πρωτόγονης λαγνείας» σε μυστηριακό πάθος.

Εν κατακλείδι, όπως επισημαίνεται, ο έρωτας, στις δυο επικρατέστερες εκδοχές του∙ η σύζευξη, μάλλον του εξιδανικευμένου έρωτα με τον ηδονόπαθο, τον «αμαρτωλό» και διεστραμμένο που -συμβολισμένος από τη γυναίκα-Λάμια- σπρώχνει τον ποιητή στα βάραθρα των ηδονικών φαντασιώσεων, στον «σεξουαλικό ερεθισμό», τον οποίο θεωρεί σκοτεινό έναυσμα και πηγή της γνήσιας ποίησης∙ προϋπόθεση της πολυπόθητης ενεργοποίησης του μηχανισμού εξύψωσης, μετουσίωσης του ερωτικού ενστίκτου, με απώτερο στόχο την αρμονική σύμπλεξη ιδανισμού και ηδονισμού ή, αλλιώς, την επίτευξη ενός αισθητικά δικαιωμένου συγκερασμού του ερωτικού ενστίκτου και της ελληνοκεντρικής ιδεολογικής στάσης του, όπως χαρακτηριστικά διατυπώνεται στον στίχο: «Εγώ είμ’ ερωτοπλάνταχτος κι ελληνολάτρης είμαι» (1912).

Η χρονολογική σειρά, εξάλλου, με την οποία ο Παντελής Βουτουρής ανθολογεί, ανά συλλογή, τα, άμεσα ή έμμεσα, ανταποκρινόμενα στις προθέσεις του ποιήματα, συμβάλλει στην όσο το δυνατόν ανετότερη παρακολούθηση της εξέλιξης του ερωτικού λόγου και επιβεβαιώνει τη διαπίστωση ότι, προϊόντος του χρόνου, ο έρωτας, σε όλες τις εκφάνσεις του, κυριαρχεί στην παλαμική ποίηση, όπου «η ηδονή, η παραφροσύνη, ο θάνατος, οι τύψεις, η αίσθηση της αμαρτίας, η αυτοκαταστροφική υποταγή στην εξουσία του γυμνού σώματος, ο φετιχισμός, ορίζουν μια σκοτεινή παραμεθόριο εφαπτόμενη με την μποντλερική περιοχή του κακού, μοναδική στην ελληνική ποίηση».

Ακολουθήστε μας στο Google news
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Σκοτεινός τόπος
Ενα ειδεχθές έγκλημα λαμβάνει χώρα εν μέσω σφοδρής χιονοθύελλας. Το θύμα, ένας αναπληρωτής δάσκαλος που δουλεύει για πρώτη φορά σ’ ένα χωριό της Κρήτης, ο Μάνος.
Σκοτεινός τόπος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Ο Λαπαθιώτης «με τις χίλιες δυο του διακυμάνσεις»
Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης είχε την τύχη να συναντηθεί στον χρόνο με εκείνον τον ερασιτέχνη (με τη θετική σημασία της λέξης) μελετητή που ήταν σε θέση να αναδείξει με πολλούς τρόπους το πολύπλευρο έργο και την...
Ο Λαπαθιώτης «με τις χίλιες δυο του διακυμάνσεις»
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Παραμύθι με τέλος
Κοντά σαράντα χρόνια μυθιστορηματική παραγωγή, ισχυρό αποτύπωμα στην πεζογραφία μας. Ο μαγικός, συχνά ανορθολογικός μυθιστορηματικός κόσμος της Ευγενίας Φακίνου (1945) χτίστηκε με σπάνια επιμονή και υπομονή,...
Παραμύθι με τέλος
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Μια ανθρώπινη ιστορία του ισπανικού εμφυλίου
Διασταυρώθηκα για πρώτη φορά με τον Γιάννη Παντελάκη όταν επισκέφτηκε τα ΑΣΚΙ (Αρχεία Σύγχρονης Κοινωνικής Ιστορίας) με στόχο να εξερευνήσει τις συλλογές μας σχετικά με τον ισπανικό εμφύλιο. Στη συνάντησή μας...
Μια ανθρώπινη ιστορία του ισπανικού εμφυλίου
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Πολυεδρική ανάγνωση του νεωτεριστή τραγικού
Ως γνωστόν, στις ακαδημαϊκές υπογραφές που συγκεντρώνονται γύρω από την έκδοση ενός συλλογικού τόμου επικεντρωμένου σε έναν συγγραφέα, φανερώνεται η δυναμική που ο ίδιος ο συγγραφέας διατηρεί στον χώρο της...
Πολυεδρική ανάγνωση του νεωτεριστή τραγικού
ΑΝΟΙΧΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
Στις ρίζες του φιλοσοφικού μοντερνισμού
Προλογίζοντας τη Φαινομενολογία του πνεύματος (1807) ο Χέγκελ δηλώνει από τις πρώτες κιόλας γραμμές πως «ό,τι κι αν άρμοζε να πούμε για τη φιλοσοφία σε έναν πρόλογο, και όπως κι αν το λέγαμε, δεν μπορεί να...
Στις ρίζες του φιλοσοφικού μοντερνισμού

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας