Άρης Αλεξάνδρου: Ποιητής, πεζογράφος, μεταφραστής

Το  όνομα του ήταν Αριστοτέλης Βασιλειάδης.

«Το κιβώτιο»  ανοίγει όσο το σκέφτεσαι.

Δεσμώτης τήδε ίσταμαι τοις ένδον ρήμασι πειθόμενος.

Τέσσερα αποφθεγματικά ποιήματα κτισμένα με γήινα και ανθρωπογενή υλικά.

Ποιητική.  Από τη συλλογή “Άγονος Γραμμή” ,1952.
Η κάθε μου λέξη
αν την αγγίξεις με τη γλώσσα
θυμίζει πικραμύγδαλο.
Απ΄ την κάθε μου λέξη
λείπει ένα μεσημέρι με τα χέρια της μητέρας δίπλα στο ψωμί
και το φως που έσταζε απ΄ το παιδικό κουτάλι στην πετσέτα.

Άννα. Από τη συλλογή “Άγονος Γραμμή” ,1952.
Θα σε βρω.
Όπου πατάς
πέφτουν πράσινα φύλλα.

Γύμνασμα. Από τη συλλογή, “Ευθύτης οδών”, 1959.
Δοκίμαζε, συνέχιζε τα γυμνάσματά σου.
Κοίτα που κʼ η θάλασσα ανακατεύει συνεχώς
ουρανό και φύκια
πασχίζοντας να βρει το σωστό της χρώμα.

Υποσημείωση. Από τη συλλογή, “Ευθύτης οδών”, 1959.

Φίλε ή αντίπαλε μην τʼ αναγγείλεις πουθενά.
Δεσμώτης τήδε ίσταμαι τοις ένδον ρήμασι πειθόμενος.

Ο Άρης Αλεξάνδρου θεωρείται  ένας από τους σημαντικότερους μεταπολεμικούς Έλληνες  λογοτέχνες και μεταφραστές κυρίως ρώσικης λογοτεχνίας. Το μοναδικό μυθιστόρημά του, «Το Κιβώτιο»  του 1974, είναι έργο σταθμός για τα ελληνικά γράμματα και το χαρακτηρίζει μια ιδιαίτερη αφηγηματική φόρμα.  Στο έργο αυτό ο Άρης Αλεξάνδρου συνδυάζει μια απλή, γεωμετρική, υπαρξιακή, αλληγορική αφήγηση με  φιλοσοφική και πολιτική διερεύνηση. Δεν είναι απλώς μια ιστορία εμφυλίου. Είναι ένα έργο που αποδομεί την ιδεολογία και την τυφλή πίστη, δείχνει πώς οι άνθρωποι εγκλωβίζονται σε  αποστολές χωρίς να καταλαβαίνουν το νόημά τους. Αναδεικνύει την αβεβαιότητα της αλήθειας. Ο αφηγητής προσπαθεί να εξηγήσει τι συνέβη, αλλά όσο μιλάει, τόσο πιο αναξιόπιστος γίνεται. Μιλά  πολιτικά για την ανθρώπινη μοναξιά και ενοχή.

Το κιβώτιο θεωρείται πρώιμο μεταμοντέρνο έργο στην Ελλάδα  και έχει συγγένειες με έργα του Φραντς Κάφκα και του Αλμπέρ Καμύ, κυρίως λόγω της αίσθησης του παραλόγου και της υπαρξιακής αγωνίας. Η πραγματικότητα μοιάζει να «γλιστράει» μέσα από ένα κιβώτιο που είναι άδειο όπως και το νόημα της αποστολής. Το κιβώτιο είναι κενό νοήματος και οι  άνθρωποι του δίνουν νόημα με τη σκέψη και τον φόβο τους.  Το «νόημα» δεν υπάρχει αντικειμενικά, το επινοούμε. Αγωνιζόμαστε  να δώσουμε νόημα και περιεχόμενο στο άδειο κιβώτιο αλλά υπάρχει αδυναμία να προσεγγίσουμε την αλήθεια.

Το κιβώτιο είναι κενό νοήματος αλλά πλήρες ανθρώπινης ανάγκης για απόκτηση νοήματος. Το μυθολογικό κιβώτιο( κουτί, πίθος) της Πανδώρας είναι γεμάτο δεινά αλλά όταν ανοίγει διασκορπίζονται τα δεινά στους άμοιρους ανθρώπους και μένει μέσα στο κιβώτιο μόνο η Ελπίδα. Το κιβώτιο του Άρη Αλεξάνδρου είναι άδειο αλλά από αυτήν την κενή ερημιά διασκορπίζονται τα δεινά της  αμφιβολίας,  της ματαιότητας και μένει μέσα η άυλη ανθρώπινη ανάγκη για νόημα .

Η Πανδώρα δείχνει ότι ο κόσμος είναι γεμάτος κακό ενώ ο Άρης Αλεξάνδρου δείχνει ότι  είναι άδειος από νόημα. Έχουμε την ικανότητα να βρούμε νόημα σε φόντο μη νοήματος;

1*. Αρχιτέκτων. Ιστορικός Αρχιτεκτονικής. Ιστορικός Τέχνης.
2*. Στους αγαπημένους Ιωάννα – Μαρίνα, Ειρήνη, Κωνσταντίνο, Νίκο, Μπάμπη.