Αθήνα, 12°C
Αθήνα
Αίθριος καιρός
12°C
14.6° 8.6°
2 BF
86%
Θεσσαλονίκη
Αίθριος καιρός
11°C
13.0° 8.1°
1 BF
77%
Πάτρα
Σποραδικές νεφώσεις
12°C
12.1° 11.5°
1 BF
84%
Ιωάννινα
Αυξημένες νεφώσεις
5°C
4.9° 4.9°
0 BF
100%
Αλεξανδρούπολη
Αραιές νεφώσεις
10°C
11.3° 9.9°
0 BF
93%
Βέροια
Αίθριος καιρός
10°C
10.4° 7.0°
1 BF
73%
Κοζάνη
Αίθριος καιρός
3°C
6.8° 3.4°
2 BF
87%
Αγρίνιο
Σποραδικές νεφώσεις
10°C
9.6° 9.6°
1 BF
93%
Ηράκλειο
Ελαφρές νεφώσεις
12°C
12.5° 11.6°
2 BF
76%
Μυτιλήνη
Αίθριος καιρός
10°C
10.1° 10.1°
2 BF
82%
Ερμούπολη
Αίθριος καιρός
13°C
13.4° 13.3°
1 BF
82%
Σκόπελος
Αίθριος καιρός
13°C
13.5° 13.5°
2 BF
67%
Κεφαλονιά
Σποραδικές νεφώσεις
11°C
11.4° 11.4°
2 BF
67%
Λάρισα
Ομίχλη
5°C
7.9° 4.9°
0 BF
100%
Λαμία
Αίθριος καιρός
11°C
11.6° 8.5°
0 BF
81%
Ρόδος
Σποραδικές νεφώσεις
15°C
14.9° 12.8°
2 BF
80%
Χαλκίδα
Ελαφρές νεφώσεις
9°C
12.7° 8.3°
2 BF
87%
Καβάλα
Ελαφρές νεφώσεις
11°C
11.0° 11.0°
1 BF
91%
Κατερίνη
Αίθριος καιρός
10°C
11.1° 7.7°
2 BF
97%
Καστοριά
Αίθριος καιρός
6°C
6.0° 6.0°
1 BF
82%
ΜΕΝΟΥ
Κυριακή, 03 Μαρτίου, 2024
Σπάνια γκραβούρα: Απαγχονισμοί μετά την καταστολή της κομμούνας της Ταυρίδας. Στην κομμούνα της Ταυρίδας συνεργάστηκαν φιλελεύθεροι, σοσιαλιστές και κληρικοί | Φωτό: Γιώργος Λιερός

Για δες, ακόμα και οι μουσουλμάνοι μπορούν να εξεγείρονται!

Βιβλιοκριτική στο Michel Foucault, Maxime Rodinson, Είναι ανώφελο να εξεγείρεσαι; Κείμενα για την Ιρανική Επανάσταση και το πολιτικό Ισλάμ, μτφρ.-επιλ.-επίμ. Παναγιώτης Τριτσιμπίδας, Ακυβέρνητες Πολιτείες, Θεσσαλονίκη 2022.

Το θέμα του βιβλίου είναι το «σκάνδαλο» που προκάλεσε ο Φουκώ, ένας από τους πιο επιδραστικούς φιλοσόφους της εποχής μας, επισκεπτόμενος το εξεγερμένο Ιράν και συνηγορώντας θερμά υπέρ της Ιρανικής Επανάστασης. Το εν λόγω «σκάνδαλο» δεν έχει καθόλου περιθωριακή θέση στο συνολικό έργο του φιλοσόφου. Ο επιμελητής της έκδοσης Π. Τριτσιμπίδας τονίζει εύστοχα: «Οι περσικές ανταποκρίσεις αποτελούν τα μόνα γραπτά στα οποία ο Φουκώ ασχολείται εκτενώς με την ανάλυση ενός πολιτικού συμβάντος, μιας διαδικασίας κοινωνικού και πολιτικού ανταγωνισμού εντός μιας συγκεκριμένης συγκυρίας και όχι με την καταγραφή των μακροχρόνιων μετασχηματισμών των τεχνικών εξουσίας και των επιστημονικών λόγων. Από αυτή την οπτική, μόνο ως ιδιαίτερα σημαντική μπορεί να χαρακτηριστεί η θέση τους. Βάση αυτού, θα μπορούσε μάλιστα κανείς να πει ότι οι ιρανικές ανταποκρίσεις έχουν στη σκέψη του Φουκώ αντίστοιχη θέση με εκείνη που κατέχουν στη σκέψη του Μαρξ –όσον αφορά την πιο «ανοικτή» προσέγγιση του πολιτικού στοιχείου– τα ιστορικά και πολιτικά του έργα όπως Η 18η Μπρυμαίρ του Λουδοβίκου Βοναπάρτη ή Ο εμφύλιος πόλεμος στη Γαλλία» (σ. 346)1.

Η θεωρητική αποσκευή του Φουκώ του επέτρεψε να συνταχθεί με την Ιρανική Επανάσταση αλλά και να κατανοήσει πολλές πτυχές της καλύτερα από άλλους Ευρωπαίους αναλυτές δημοσιογράφους και στοχαστές. Έχοντας δουλέψει εξαντλητικά πάνω στη «μικροφυσική της εξουσίας» ήταν καλά προετοιμασμένος να πραγματευτεί τη μικροφυσική της εξέγερσης και να την τοποθετήσει στην καρδιά της ανθρώπινης υποκειμενικότητας. Γράφει: «Το γεγονός είναι ότι οι άνθρωποι εξεγείρονται. Και είναι μέσω της εξέγερσης που υπεισέρχεται η υποκειμενικότητα –όχι εκείνη των μεγάλων ανδρών, αλλά του καθενός και της καθεμιάς– μέσα στην ιστορία και της δίνει πνοή… Ο λόγος που το χρονικό των ανθρώπων δεν έχει τη μορφή της εξέλιξης αλλά της “ιστορίας”, είναι ακριβώς επειδή υπάρχουν αυτές οι φωνές [ενός κατάδικου, ενός τρελού, ενός λαού που απορρίπτει το καθεστώς που τον καταπιέζει]» (σ. 216).

Δια της εξέγερσης συντελείται, λοιπόν, η ανάδειξη της υποκειμενικότητας σε φορέα πρακτικών ελευθερίας. Ο Φουκώ συνδέει αυτόν τον μετασχηματισμό της υποκειμενικότητας με μία διάθεση για θυσία, την οποία αντιπαραθέτει στη θανατοπολιτική της εξουσίας. Υφίσταται, υποστηρίζει, «ένα παιχνίδι μεταξύ θυσίας και ελπίδας, για το οποίο ο καθένας, αλλά και ένα συλλογικό σώμα, ένας λαός, είναι υπεύθυνος. Ορίζει τον βαθμό της ελπίδας και της αποδοχής της θυσίας που θα του επιτρέψει να αναμετρηθεί με έναν στρατό, μια αστυνομία» (σ.240). Το υποκείμενο, σύμφωνα με τον Φουκώ, «οριοθετείται και καθορίζεται από μια πράξη βούλησης». Η βούληση λέει «προτιμώ να είμαι δούλος». Η βούληση λέει «προτιμώ να πεθάνω σήμερα την στιγμή που εξεγείρομαι από το να φυτοζωώ όντας υποταγμένος στον κύριο του οποίου είμαι σκλάβος». Το ότι ο σκλάβος αποδέχεται την σκλαβιά για να συνεχίσει να ζει, δεν έχει τίποτα το αινιγματικό. Ό,τι διαφεύγει κάθε εξήγησης είναι το να πει κανείς «προτιμώ να πεθάνω από το να φυτοζωώ». Αυτή είναι η απόφαση που εισάγει μια ρήξη στις ιστορικές συνέχειες και φυσικά μπορεί να πάρει μια πλειάδα μορφών στα πλαίσια αυτού που ο Φουκώ ονομάζει «δραματουργία του επαναστατικού βιώματος» (σ. 242, 244, 254, 255).

Ο Χάιντεγκερ, με τον οποίο συνομιλεί ο Φουκώ, όρισε την «αυθεντική ύπαρξη» ως «είναι προς θάνατο» – την περιέγραψε ως «γυμνό ότι ριγμένο στο μηδέν του κόσμου». Όμως αυτή η προβληματική της θυσίας που θέτει ο Φουκώ, ανοίγει προπάντων το ζήτημα της σχέσης της εξέγερσης με τη θρησκεία. Ως προς αυτό, ο Φουκώ δεν είναι καθόλου ανυποψίαστος. Η αναγνώριση του κομβικού ρόλου της θρησκείας και του σιιτικού κλήρου κατά την Ιρανική Επανάσταση, δεν αποτελεί γι’ αυτόν μια παραχώρηση στις αντιφάσεις της πραγματικότητας ή κάποιο συμβιβασμό. Όπως με τον πιο σαφή τρόπο παραδέχεται, ο λόγος που επισκέφτηκε το εξεγερμένο Ιράν, ήταν το ότι έβλεπε τα πράγματα «υπό το πρίσμα της σχέσης μεταξύ πολιτικής επανάστασης και θρησκευτικής ελπίδας ή εσχατολογίας» (σ. 221). Την εποχή εκείνη, μας πληροφορεί ο ίδιος, υπό την επίδραση του Ερνστ Μπλοχ, είχε διαπιστώσει πως η νεωτερική ιδέα της επανάστασης και η σύστοιχη αντίληψη της ιστορίας προέρχονται από τις αιρετικές θρησκευτικές ομάδες, που ενέπνευσαν τις μεγάλες λαϊκές εξεγέρσεις του ύστερου μεσαίωνα και της αυγής των Νέων Χρόνων (σ. 219-221). Πήγε λοιπόν στο Ιράν να δει «ιδίοις όμμασι» τη σύνδεση μεταξύ όσων διάβαζε και όσων συνέβαιναν. Καταλάβαινε καλά ότι το Ισλάμ για τους Ιρανούς εξεγερμένους δεν ήταν μια σημαία ευκαιρίας. Αναγνώρισε σ’ αυτούς «μια βούληση συγχρόνως πολιτική και θρησκευτική, που μοιάζει κάπως με αυτό που συνέβη στην Ευρώπη τον 15ο και τον 16ο αιώνα για παράδειγμα με τους αναβαπτιστές, οι οποίοι εξεγέρθηκαν ενάντια στην πολιτική εξουσία που είχαν απέναντί τους και, για να το κάνουν αυτό, βρήκαν τη δύναμη και το λεξιλόγιο σε μια θρησκευτική πίστη, σε μια ειλικρινή και βαθιά θρησκευτική προσδοκία» (σ. 224).

Στις θεωρητικές του επεξεργασίες για την Ιρανική Επανάσταση, ο Φουκώ εισήγαγε την έννοια «πολιτική πνευματικότητα», διευκρινίζοντας βέβαια ότι αυτή δεν αποτελεί(οπωσδήποτε) ένα όραμα ή μια απάντηση δυνατή ή επιθυμητή στη Δύση. Ως «εμβληματικό παράδειγμα» πολιτικής πνευματικότητας ανέφερε τον καλβινισμό: «μια μορφή ατομικής σχέσης με τον Θεό, μια μορφή ατομικής σχέσης με τις πνευματικές αξίες στο πεδίο της πολιτικής» (σ. 231, 232). Γενικότερα, αυτή η πνευματικότητα «ταυτίζεται» με τη δυνατότητα «να εξεγερθούμε ενάντια στη θέση του υποκειμένου που μας έχει ορίσει μια πολιτική εξουσία, ένα δόγμα, μία πίστη, μία συνήθεια, μία κοινωνική δομή κτλ.… με το να γίνουμε κάτι άλλο από αυτό που είμαστε, κάτι άλλο από τον εαυτό μας» (σ. 371). Η πολιτική πνευματικότητα, λοιπόν, –όπως πολύ σωστά τονίζει ο Τριτσιμπίδας– δηλώνει μια εσωτερική αλλαγή, μια εργασία μετασχηματισμού της υποκειμενικότητας των κυριαρχούμενων, την ανάπτυξη από αυτούς μιας διαφορετικής πολιτικής (αντι)κουλτούρας. Η εξουσία, το κράτος και το κεφάλαιο είναι σχέσεις (κυρίαρχων/κυριαρχούμενων, εκμεταλλευτών/εκμεταλλευομένων)∙ γι’ αυτό η κοινωνική ανατροπή δεν είναι δυνατή χωρίς τους εν λόγω μετασχηματισμούς (την πολιτική πνευματικότητα). Αν και «η πνευματικότητα» – υποστηρίζει ο Φουκώ– «δεν συνδέεται αναγκαστικά με τη θρησκεία… οι θρησκείες είναι στην πραγματικότητα μια κωδικοποίηση της πνευματικότητας» (σ.370-371).

Κατά τον Φουκώ, στην Ιρανική Επανάσταση το κοσμικό και το ιερό συνυπάρχουν και αλληλοεπιδρούν δυναμικά. Σ’ αυτόν τον στοχαστή είναι εντελώς ξένη η φιλελεύθερη ουτοπία της πλήρους εκκοσμίκευσης, την οποία έχει υιοθετήσει άκριτα στις μέρες μας η ελληνική αριστερά. Στα ενδιαφέροντα του Φουκώ κατέχει κεντρική θέση «η εξάπλωση της τεχνικής και της τεχνικής γνώσης» (σ. 19) και τα προβλήματα που απορρέουν από αυτή. Με το έργο του προσπαθεί να αναδείξει και να προτάξει φραγμούς στην εγγενή τάση της εξουσίας να επεκτείνεται. Σωστά ο Τριτσιμπίδας διαβλέπει σ’ αυτό την προσπάθεια υπέρβασης της διαχειριστικής και υπολογιστικής –βιοπολιτικής στην φουκωϊκή ορολογία– λογικής της αντιμετώπισης του κόσμου ως διαθέσιμου αποθέματος (σ. 369-370). Μια τέτοια προσέγγιση, όμως, δεν μπορεί παρά να βρίσκεται σε σύγκρουση με το αίτημα για την πλήρη, χωρίς υπόλοιπα, απομάγευση του κόσμου, δηλαδή, με άλλα λόγια, με την ολοκληρωτική εκμηχάνιση της φύσης και της κοινωνίας – μια φοβερή δυστοπία, την οποία μερικοί εκλαμβάνουν ως την «ανεπτυγμένη κομμουνιστική κοινωνία».

Η νέα υποκειμενικότητα που δημιουργείται στη φωτιά της ιρανικής εξέγερσης βρίσκει διέξοδο σε πρακτικές ελευθερίες που ο Φουκώ δεν κουράζεται να τις περιγράφει με ενάργεια (η αυτοοργάνωση των σεισμόπληκτων οι οποίοι αναλαμβάνουν οι ίδιοι την ανοικοδόμηση αγνοώντας τον κρατικό σχεδιασμό, οι απεργίες που διαδίδονται με ραγδαίους ρυθμούς από περιοχή σε περιοχή, το πέρασμα στην ευθύνη των απεργών όχι μόνο μεμονωμένων επιχειρήσεων αλλά ολόκληρων κλάδων της εθνικής οικονομίας κ.λπ., βλ. σ. 33 κ.ε., 75, 98). Ο Φουκώ επικεντρώνεται στο πως οι διαφορετικές κοινωνικές τάξεις, οι ποικίλες κοινωνικές και πολιτικές ομάδες, οι διάσπαρτες διεκδικήσεις συγκλίνουν έχοντας μια κοινή αναφορά (το όνομα του Χομεϊνί) και δυο συμπληρωματικές διεκδικήσεις: α) να φύγει ο Σάχης β) ισλαμική διακυβέρνηση. Για τον ιρανικό λαό η αποχώρηση του Σάχη σημαίνει τα πάντα (το τέλος της εξάρτησης, τη διάλυση της αστυνομίας, την ανακατανομή του εισοδήματος, έναν άλλο τρόπο ζωής, βλ. σ. 110). Η ισλαμική διακυβέρνηση για τους εξεγερμένους είναι (επίσης) «ο τρόπος που θα μπορέσει να συνεχιστεί η δράση χιλιάδων πολιτικών κέντρων που αναδύθηκαν μέσα στα τζαμιά και τις θρησκευτικές κοινότητες ως εστίες αντίστασης στο καθεστώς του Σάχη» (σ. 74). Η μοναδική, προσωπική και έντονη αφοσίωση του πλήθους των εξεγερμένων στον Χομεϊνί «οφείλεται αναμφίβολα σε τρεις παράγοντες. Πρώτον, ο Χομεϊνί δεν είναι παρόν: Τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια ζει εξόριστος και δεν θέλει να επιστρέψει, παρά μόνο αν φύγει ο Σάχης. Δεύτερον, ο Χομεϊνί δεν λέει τίποτα, τίποτα άλλο πέρα από “όχι”: στο Σάχη, στο καθεστώς, στην εξάρτηση. Τέλος, ο Χομεϊνί δεν είναι πολιτικός: Δεν θα υπάρξει κόμμα του Χομεϊνί, δεν θα γίνει κυβέρνηση του Χομεϊνί» (σ. 110-111). Το ενοποιητικό στοιχείο –ο Χομεϊνί– «βρίσκεται εκτός της χώρας, εκτός των πολιτικών οργανώσεων, εκτός κάθε δυνατής διαπραγμάτευσης» (σ. 102). Στην πραγματικότητα, βέβαια, ο Χομεϊνί υπήρξε ένας από τους πιο δεινούς πολιτικούς του 20ου αιώνα και αξιοποίησε πολιτικά με μοναδική επιδεξιότητα τους παράγοντες για τους οποίου κάνει λόγο ο Φουκώ.

Ο Φουκώ αναφέρεται στην «πολιτική πνευματικότητα», τον Χομεϊνί (τον «μυθικό ηγέτη της Ιρανικής Επανάστασης», όπως τον αποκαλεί) και την «ισλαμική διακυβέρνηση», πιστεύοντας ότι σκιαγραφεί το παράδοξο ενός κινήματος χωρίς πολιτική αντιπροσώπευση, το οποίο όμως «συνιστά μια απόλυτα ενοποιημένη συλλογική βούληση» (σ. 109): μια «μορφή πολιτικής βούλησης» που δεν αφήνει κανένα χώρο στην πολιτική (μεταξύ άλλων γιατί είναι απλή, συμπαγής και ενωμένη). Γράφει: «Η πολιτική βούληση [του ιρανικού λαού] είναι να μη δώσει χώρο στην πολιτική… Είναι νόμος της ιστορίας: Όσο πιο απλή η βούληση ενός λαού, τόσο πιο περίπλοκη η δουλειά των πολιτικών… [η πολιτική] αναπνέει καλά μόνο όταν η βούληση είναι πολλαπλή, διστακτική συγκεχυμένη και σκοτεινή ακόμα και για την ίδια» (σ. 87). Ο Φουκώ εκθειάζοντας τον επαναστατικό αγώνα σαν απεργία ή αποχή από την πολιτική (σ. 87, 89), στην πραγματικότητά αφήνει την εσχατολογία να πνίξει την πολιτική. Γίνεται ιδιαίτερα σαφής όταν υποστηρίζει πως αυτό που ήθελαν οι Ιρανοί εξεγερμένοι δεν ήταν για την ακρίβεια ένα άλλο πολιτικό καθεστώς αλλά «ένα είδος εσχατολογίας… η μορφή που προσέλαβε αυτή η γενική βούληση δεν ήταν μια βούληση για κράτος ή για οργάνωση, αλλά ένα είδος θρησκευτικής εσχατολογίας» (σ.226).

Στο ίδιο ολίσθημα με τον Φουκώ αλλά με πολύ σοβαρότερες συνέπειες υποπίπτουν ο Λένιν και ο Βολίν. Και οι δύο δεν αποδέχονται την ύπαρξη σοβαρών αντιθέσεων μεταξύ των εξεγερμένων, οι οποίες επιβάλλεται να διαμεσολαβηθούν πολιτικά. Ο πρώτος περιορίζει την πολιτική στην άσκηση κρατικής εξουσίας, ο δεύτερος της αρνείται κάθε ρόλο. Και οι δύο φαντασιώνονται, είτε μετά από μια μεταβατική περίοδο είτε άμεσα, την έξοδο από την ιστορία (εσχατολογία). Ούτε για τον έναν ούτε για τον άλλον η δημοκρατία (η δημόσια ζωή) αποτελεί αυταξία. Παραδόξως ένας κληρικός, ο Χομεϊνί, θα αποδειχθεί πιο μετριοπαθής και θα αποδεχθεί μια κάποια ισορροπία ανάμεσα στο εσχατολογικό και το πολιτικό στοιχείο, τα οποία αναπόφευκτα υπάρχουν σε κάθε επανάσταση.

Στο επίμετρο ο Τριτσιμπίδας προσφεύγει στο θεωρητικό σχήμα του Λακλάου για τον λαϊκισμό για να κατανοήσει τόσο την Ιρανική Επανάσταση και την επικράτηση του χομεϊνισμού όσο και τις θέσεις του Φουκώ για τη συλλογική βούληση. Θα αφήσουμε στην άκρη τις ενστάσεις μας για το ένα ή το άλλο σημείο της θεωρίας του Λακλάου για να τονίσουμε την παραγωγική χρησιμοποίηση της από τον Τριτσιμπίδα: είναι ιδιαίτερα γόνιμη και διαφωτιστική η συσχέτιση του χομεϊνισμού με τον τσαβισμό και τα άλλα παραδείγματα λατινοαμερικάνικου αριστερόστροφου λαϊκισμού, η ανάδειξη της επιλογής του να εστιάσει στην υπεράσπιση των κατώτερων στρωμάτων και των φτωχών των πόλεων μέσω της εφαρμογής προγραμμάτων κοινωνικής πολιτικής κ.λπ. (σ. 337, 343, 344).

«Το βαρίδι για το Ιράν είναι ο ίδιος ο εκσυγχρονισμός» (σ. 45,51) έγραφε ο Φουκώ και πρόσθετε ότι η ιρανική εξέγερση αποτελεί «την απόρριψη από έναν ολόκληρο λαό ενός εκσυγχρονισμού που είναι ο ίδιος αρχαϊσμός» (σ. 48).

Η παγκόσμια κυριαρχία της Δύσης βασίστηκε σε μια αδιάκοπη και ραγδαία βελτίωση των μέσων εξουσίας στην οικονομία, την πολιτική, τον πόλεμο και την ιδεολογία (ακριβώς αυτή η συνεχής ριζοσπαστικοποίηση των μέσων εξουσίας συνιστά κατά τον Μάικλ Μαν τη νεωτερικότητα). Ο υπόλοιπος κόσμος –εθνότητες, λαοί, πολιτισμοί– για να αντιμετωπίσει την επέλαση της Δύσης αναγκάστηκε να υιοθετήσει πολυεπίπεδες αλλαγές: «να εκσυγχρονιστεί». Όμως ο αναγκαίος εκσυγχρονισμός θα έπρεπε να αποτελέσει μια απλή επανάληψη της εξελικτικής πορείας της Δύσης ή υπήρχαν πολλοί διαφορετικοί δρόμοι εκσυγχρονισμού, ανάλογα με τις τοπικές παραδόσεις, οι οποίοι μάλιστα οδηγούσαν και σε διαφορετικούς τύπους κοινωνίας ή πολιτισμού; Το ζήτημα τέθηκε, ήδη τον 19ο αι., στη Ρωσία με τη διαμάχη δυτικόφιλων και σλαβόφιλων και αργότερα με τη σύγκρουση της ομάδας Πλεχάνωφ με τους ναρόντνικους αλλά και απασχόλησε έντονα τον Μαρξ την τελευταίας περίοδο της ζωής του. Τις δεκαετίες 1960 και 1970, με την άνοδο των αντιιμπεριαλιστικών αγώνων, την όξυνση της ταξικής πάλης και την έκρηξη των κινημάτων νεολαίας, το θέμα επανήλθε στο προσκήνιο. Τότε ένα ολοζώντανο και πολυσχιδές κίνημά –στο οποίο ήταν ενταγμένος και ο Φουκώ– έψαχνε εναλλακτικές στον δυτικό πολιτισμό. Σήμερα η κατάσταση έχει αλλάξει εντελώς. Πλέον η ευρωπαϊκή αριστερά έχει ευθυγραμμιστεί πλήρως με το δυτικό παράδειγμα. Ο αντιιμπεριαλισμός έχει μείνει στα αζήτητα. Τα μόνα εξωευρωπαϊκά κινήματα που θεωρούνται άξια υποστήριξης είναι αυτά που δίνουν, χωρίς αστερίσκους, τα διαπιστευτήρια τους στις ταυτότητες που θεωρούνται αντιπροσωπευτικές του προοδευτικού χαρακτήρα του δυτικού πολιτισμού. Για όλους αυτούς τους λόγους, η υπενθύμιση σήμερα του αγώνα που έδωσε οι Φουκώ για την υπεράσπιση της Ιρανικής Επανάστασης έχει μια μεγάλη πολιτική αξία.

 ΥΓ:  Εδώ και τρεις μήνες στο Ιράν βρίσκεται σε εξέλιξη μια ακόμη εξέγερση η αποτίμηση της οποίας εκφεύγει  του αντικειμένου του ανά χείρας κειμένου. Ωστόσο μπορούμε να πούμε ότι για να κατανοήσουμε τα σημερινά συγκλονιστικά γεγονότα χρειάζεται μια καλή γνώση της ιρανικής ιστορίας: και της επανάστασης του 1978-79, αλλά και της Συνταγματικής Επανάστασης(του 1905) με την οποία συνδέεται η άγνωστη σε μας αλλά πολύ σημαντική “κομμούνα της Ταυρίδας”, όπως και της δημοκρατικής άνοιξης το 1953 με την κυβέρνηση Μοσαντέκ

 

1. Στην παρένθεση η σελίδα στην οποία παρατίθεται το σχετικό χωρίο στην έκδοση των Ακυβέρνητων Πολιτειών, το ίδιο και στη συνέχεια.

Σπάνια γκραβούρα: Η κομμούνα της Ταυρίδας. Το σύνταγμα του 1905 ήταν προϊόν συμβιβασμού ανάμεσα στα κοσμικά στοιχεία και τους κληρικούς, χρησίμευσε σαν βάση για το σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν
| Φωτό: Γιώργος Λιερός
Google News ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ ΣΤΟ GOOGLE NEWS
Για δες, ακόμα και οι μουσουλμάνοι μπορούν να εξεγείρονται!

ΣΧΕΤΙΚΑ ΝΕΑ

ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΑ ΣΕ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας