Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Οταν το σύστημα «γεννά» πανδημίες

ΠΑΝΔΗΜΙΑ-ΚΛΙΜΑΤΙΚΗ ΑΛΛΑΓΗ Ενάντια στον καπιταλισμό της καταστροφής, Συλλογικό, Εκδόσεις Μαρξιστικό Βιβλιοπωλείο, Σελίδες 184

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Οταν το σύστημα «γεννά» πανδημίες

  • A-
  • A+

Το καλοκαίρι σημαδεύτηκε και από την έκρηξη των κρουσμάτων της πανδημίας παγκοσμίως και στην Ελλάδα. Εν τω μεταξύ, στις αρχές Ιουλίου, μια μελέτη στην επιθεώρηση Nature Communications συμπέραινε ότι τα κύματα ζέστης «έχουν αυξηθεί σε διάρκεια, συχνότητα και ένταση» από τη δεκαετία του ’50 και η αιτία είναι η υπερθέρμανση του πλανήτη.

Ζούμε στην εποχή μιας ανεπανάληπτης περιβαλλοντικής καταστροφής, με την κλιματική αλλαγή να αποτελεί την πιο γνωστή εκδήλωσή της, αλλά σε καμιά περίπτωση τη μοναδική. Η πανδημία του Covid-19 δεν είναι απλά η «εκδίκηση της φύσης» που βρίσκεται έξω από την ανθρώπινη κοινωνία. Συνδέεται με πολλούς τρόπους με τον τρόπο που ο καπιταλισμός οργανώνει την παραγωγή και τη σχέση της ανθρώπινης κοινωνίας με τη φύση. Αυτή η έκδοση του Μαρξιστικού Βιβλιοπωλείου περιλαμβάνει κείμενα που καλύπτουν δύο θεματικές ενότητες και αναδεικνύουν αυτή τη σύνδεση.

Η πρώτη έχει να κάνει με την πανδημία του Covid-19. Σε αυτά τα κείμενα αναδεικνύονται οι ευθύνες των καπιταλιστών και των κρατών που υπηρετούν τα συμφέροντά τους για την εξάπλωση της πανδημίας και η σύνδεσή της με την περιβαλλοντική κρίση. Αντικαπιταλιστές επιστήμονες έχουν αναδείξει αναλυτικά τη συσχέτιση της «βιομηχανικής γεωργίας και κτηνοτροφίας», στην οποία επιδίδονται γιγάντιες πολυεθνικές, με την καταστροφή των δασών και τη δημιουργία των συνθηκών για το πέρασμα παθογόνων ιών από τα ζώα στους ανθρώπους.

Ομως, τα «κυκλώματα του κεφαλαίου» που προκαλούν αυτή την καταστροφή συνδέουν αυτές τις εταιρείες με όλες τις πτυχές του κυνηγιού του κέρδους. Γιγάντιες χρηματοπιστωτικές εταιρείες όπως η Goldman Sachs ή η JP Morgan χρησιμοποίησαν τα εκατοντάδες εκατομμύρια δολάρια που πήραν ως ενίσχυση με τη Μεγάλη Υφεση του 2008/09 για να διαφοροποιήσουν το «χαρτοφυλάκιό» τους. Κομμάτι αυτής της στρατηγικής ήταν να αγοράσουν μεγάλα πακέτα μετοχών σε κινεζικές εταιρείες agribusiness. Και βέβαια οι ίδιες τράπεζες είναι άμεσα δεμένες με τις τεράστιες πολυεθνικές της ενέργειας και των ορυκτών καυσίμων που έχουν το δικό τους μεγάλο μερτικό και στην καταστροφή των δασών και στην κλιματική αλλαγή.

Η δεύτερη ενότητα καταπιάνεται με όλα τα μέτωπα που μοιάζουν σαν ξεχωριστοί αγώνες, από την πάλη για να μη γίνουν οι βουνοκορφές «βιομηχανικά αιολικά πάρκα» μέχρι την πάλη ενάντια στις καταστροφικές εξορύξεις και την περιβαλλοντική καταστροφή της Αττικής και όχι μόνο. Η κυβέρνηση του Μητσοτάκη βαδίζει και σε αυτό το ζήτημα στα χνάρια του Τραμπ και του Μπολσονάρο. Ο «περιβαλλοντικός» νόμος του Χατζηδάκη είναι κομμένος και ραμμένος στα συμφέροντα των αρπακτικών της αγοράς που μαζί με τη φτώχεια και την ανεργία καταστρέφουν το περιβάλλον στο όνομα μιας «ανάπτυξης» που γίνεται άπιαστο όνειρο, για τους από πάνω.

Τα κείμενα αυτής της ενότητας συνδέουν αυτά τα μέτωπα με ένα κόκκινο νήμα: την πάλη ενάντια στο σύστημα του κέρδους και της περιβαλλοντικής καταστροφής. Το υπόβαθρο αυτής της σύνδεσης είναι η ανάλυση του Μαρξ και του Ενγκελς για την καταστροφική δυναμική του συστήματος που το χαρακτηρίζει όχι μόνο η εκμετάλλευση, αλλά και ο τυφλός ανταγωνισμός για το κυνήγι του κέρδους. Οπως θυμίζει ένα κείμενο, ήταν ο Μαρξ εκείνος που μίλησε για τη «μεταβολική ρήξη» που προκαλεί ο καπιταλισμός στη σχέση της κοινωνίας με τη φύση και υπογράμμιζε ότι «η καπιταλιστική παραγωγή, συνεπώς, αναπτύσσει την τεχνική και τον βαθμό συνδυασμού της κοινωνικής παραγωγικής διαδικασίας, υπονομεύοντας ταυτόχρονα τις αρχικές πηγές κάθε πλούτου - το έδαφος και τον εργάτη».

Η χρονιά που πέρασε σηματοδότησε το σημείο όπου τη σύνδεση ανάμεσα στο σύστημα της κρίσης και της ανισότητας με την περιβαλλοντική καταστροφή και τις πανδημίες άρχισαν να την κάνουν εκατομμύρια άνθρωποι. Τον Σεπτέμβρη του 2019, περίπου επτά εκατομμύρια διαδηλωτές και διαδηλώτριες πλημμύρισαν τους δρόμους σε κάθε γωνιά του πλανήτη –και στην Ελλάδα– και το σύνθημα που συνόψισε με τον πιο εύστοχο τρόπο τις ιδέες τους είναι το «Αλλάξτε το σύστημα - όχι το κλίμα». Οι διαδηλώσεις και οι απεργίες των εργαζομένων στην υγεία, την τέχνη, την εκπαίδευση, την τουριστική βιομηχανία και τόσους άλλους χώρους την περασμένη άνοιξη και το καλοκαίρι έκαψαν το χαρτί της Νέας Δημοκρατίας για «ομοψυχία» και «ατομική ευθύνη» με αφορμή την πανδημία. Και το ίδιο έκανε για κάθε κυβέρνηση η παγκόσμια αντιρατσιστική έκρηξη του Black Lives Matter.

Οι ιδέες που υπάρχουν στα κείμενα αυτού του βιβλίου είναι μια κληρονομιά απαραίτητη σήμερα στους αγώνες μας. Γιατί τους δίνει δύναμη ανοίγοντας τους ορίζοντες της συνολικής εναλλακτικής, μιας κοινωνίας απαλλαγμένης από τις «πολλαπλές αποτυχίες του καπιταλισμού», που θα έχει σαν κινητήρια δύναμη την ικανοποίηση των αναγκών και όχι το κέρδος. Για να χρησιμοποιήσουμε πάλι τα λόγια του Μαρξ από το «Κεφάλαιο»:

«Ακόμα και μια ολόκληρη κοινωνία, έvα έθνος, μάλιστα όλες οι σύγχρονες κοινωνίες μαζί παρμένες, δεv είναι ιδιοκτήτες της γης. Είvαι απλώς οι κάτοχοί της, οι επικαρπωτές της, και οφείλουν σαν boni patres familias [καλοί οικογενειάρχες] να την κληροδοτήσουν βελτιωμένη στις επόμενες γενεές... Ο κοινωνικός άνθρωπος, οι συνεταιρισμένοι παραγωγοί θα ρυθμίζουν ορθολογικά αυτή τους την ανταλλαγή της ύλης με τη φύση, θα την υποτάσσουν στον κοινό έλεγχο από μέρους τους, αντί να κυριαρχούνται από αυτήν σαν από μια τυφλή δύναμη, όταν θα την πραγματοποιούν με τη μικρότερη δυνατή δαπάνη δυνάμεων και κάτω από όρους αντάξιους και ταιριαστούς προς την ανθρώπινη φύση τους».

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οικο-λογοτεχνία ενάντια στο κλιματικό απαρτχάιντ
Σήμερα το επικό μυθιστόρημα «Ανθρωποι του Δάσους» της Αμερικανίδας Αννυ Πρου λειτουργεί ως αιχμή του δόρατος για την βιοπροστασία. Στον ίδιο δρόμο ο Αμερικανός συγγραφέας Ρίτσαρντ Πάουερς, αλλά και το...
Οικο-λογοτεχνία ενάντια στο κλιματικό απαρτχάιντ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ενδοκινηματικές ιδεολογικές διεργασίες
Το νέο βιβλίο του Δημήτρη Παπανικολόπουλου είναι μια ενδιαφέρουσα προσπάθεια για να ανοίξει ο διάλογος για τα ζητήματα που διέπουν τις πτυχές της εσωτερικής ζωής των κινημάτων.
Ενδοκινηματικές ιδεολογικές διεργασίες
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
Εξήντα χρόνια μετά τον θάνατο του ιδρυτή των εκδόσεων Γκοβόστη, η τρίτη γενιά, τιμώντας την μνήμη του, επανεκκινεί την παλιά σειρά «Ανατολή», την οποία είχε εγκαινιάσει τότε, στον περίφημο Μεσοπόλεμο, το...
Η γέννηση ενός απαιτητικού αναγνώστη
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το κορίτσι που άκουγε αγγέλους (και βρήκε τελικά τη γαλήνη)
Mε σθένος σπάνιο, με παρρησία, τόλμη και ειλικρίνεια η συγγραφέας προβαίνει σε μια βαθιά εξομολόγηση για το πώς απελευθερώθηκε, μετά από τριάντα χρόνια, από το τέρας της οικογενειακής προέλευσης...
Το κορίτσι που άκουγε αγγέλους (και βρήκε τελικά τη γαλήνη)
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γραφή ως καταβύθιση
Μέσα από τις σελίδες τού «Ενα δικό της δωμάτιο», της Βιρτζίνια Γουλφ, αναδεικνύονται με ενάργεια ζητήματα όπως οι διαμετρικά αντίθετες περιγραφές της ζωής των γυναικών των περασμένων αιώνων, αφ’ ενός στη...
Η γραφή ως καταβύθιση
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οι οθόνες και τα βλέφαρα πρέπει να κλείνουν
Ενδεχομένως έχει νόημα κάποιες φορές να στρέφουμε το βλέμμα μας σε βιβλία που εκδόθηκαν εδώ και κάμποσα χρόνια, αλλά δεν έλαβαν την προσοχή και τον σχολιασμό που τους άξιζε. Οπως το βιβλίο του Jonathan Crary
Οι οθόνες και τα βλέφαρα πρέπει να κλείνουν

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας