Παράκαμψη προς το κυρίως περιεχόμενο
Ελευθεριακά χρονικά…

Οταν ο κόκκορας λαλούσε στο σκοτάδι… Ανθολογία αναρχικών κειμένων 1971-1978, Εισαγωγή, επιμέλεια κειμένων, υπομνηματισμός: Μιχάλης Πρωτοψάλτης, Εκδόσεις Βιβλιοπέλαγος, Αθήνα 2018, Σελ. 552

ΕΝΤΥΠΗ ΕΚΔΟΣΗ

Ελευθεριακά χρονικά…

  • A-
  • A+

Ο Μιχάλης Πρωτοψάλτης υπήρξε ένας πολυπράγμων και παθιασμένος άνθρωπος, ένας «ανορθόδοξος αναρχικός αριστοκράτης βάνδαλος», καταπώς έγραφε στο Αναρχικό του Λεξικό ο φίλος του Γιάννης Φούντας, με σημαντική παρουσία στα καθ’ ημάς ελευθεριακά τεκταινόμενα.

Γεννημένος στα τέλη της δεκαετίας του ’50, ανήκε σ’ εκείνη τη γενιά η οποία πολιτικοποιήθηκε και διαμορφώθηκε έντονα μέσα στο ασφυκτικό περιβάλλον της απριλιανής δικτατορίας. Στο πολιτικό πανηγύρι των πρώτων χρόνων της Μεταπολίτευσης γοητεύεται και ερωτοτροπεί με τις αναρχικές ιδέες, που ήδη είχαν αρχίσει να κάνουν την επανεμφάνισή τους σε μικρούς κύκλους ριζοσπαστών μεσούσης της χούντας, και έκτοτε, μέχρι το τέλος της ζωής του, θα περιπλανιέται στα φαντασμαγορικά μονοπάτια του ελευθεριακού σύμπαντος, εντείνοντας τα ερωτήματα και ψηλαφώντας τις απαντήσεις για μια άλλη πραγματικότητα στον αντίποδα της σημερινής, με επίκεντρο την ελευθερία του ατόμου και της κοινωνίας.

Ο Πρωτοψάλτης ήταν εκείνος ο τύπος ανθρώπου που αντιλαμβανόταν τη θεωρία και την πράξη ως αλληλοσυμπληρούμενες και εξίσου αναγκαίες διαδικασίες για να μπορέσει να αλλάξει ο κόσμος. Και αυτό δεν παρέλειψε να το κάνει βίωμα στην καθημερινή του ζωή τόσο με τη μακροχρόνια ακτιβιστική δράση του όσο και με τη θεωρητική του σκευή και την εκδοτική του δραστηριότητα από μικρή ακόμη ηλικία. Από τα πρώτα χρόνια της πολιτικής του στράτευσης, ο Πρωτοψάλτης συγκέντρωνε κείμενα, περιοδικά, προκηρύξεις, εφημερίδες, fanzines, έντυπο υλικό κ.λπ. που είχαν να κάνουν με τη δράση, τους πειραματισμούς και τις θεωρητικές αναζητήσεις του εγχώριου αναρχικού κινήματος – διατηρούσε και εμπλούτιζε συνεχώς ένα μεγάλο προσωπικό αρχείο.

Εργο ζωής για τον ίδιο αποτελούσε η δημιουργία ενός τόμου για τα πρώτα βήματα της επανεμφάνισης του αναρχικού κινήματος στην Ελλάδα και ειδικότερα από τα χρόνια μέσα στη χούντα έως και τέλη της δεκαετίας του '70. Για πολλά έτη ανθολογούσε και υπομνημάτιζε χρονικά και ντοκουμέντα με σκοπό να ανασυνθέσει και να παρουσιάσει το ψηφιδωτό εκείνης της μάλλον λησμονημένης περιόδου. Η πρόωρη αναχώρησή του για το ελευθεριακό σύμπαν ανέστειλε την έκδοση. Ομως σήμερα αυτό του το έργο, αυτούσιο όπως ο ίδιος το είχε δουλέψει, μας παραδίδεται από την ομάδα των εκδόσεων «Βιβλιοπέλαγος», μια αξιόλογη παρέα φίλων και συνοδοιπόρων του Πρωτοψάλτη που συνεχίζουν την εκδοτική δραστηριότητα από εκεί που την άφησε ο ίδιος.

Η ιστορία του αναρχικού κινήματος στην Ελλάδα χαρακτηρίζεται από μια ασυνέχεια. Το νήμα της ιστορικής του εκδίπλωσης από τα τέλη του 19ου αιώνα, όπου εμφανίζονται οι πρώτοι πυρήνες αναρχικής δράσης, διακόπτεται στα μέσα περίπου της δεκαετίας του ’30. Χρειάστηκε να περάσουν σαράντα χρόνια για να επανεμφανιστούν οι αναρχικές ιδέες και να αποπειραθούν να μπολιαστούν και να επικοινωνήσουν με τη νεοελληνική πραγματικότητα.

Το βιβλίο «Οταν ο κόκκορας λαλούσε στο σκοτάδι»(1) αποτελεί μια ανθολογία του Πρωτοψάλτη από αναρχικά, αντιεξουσιαστικά και ελευθεριακά κείμενα της περιόδου 1971-1978. Κείμενα ανθρώπων και συλλογικοτήτων, ποιήματα, προκηρύξεις, ντοκουμέντα, που προσφέρουν μια αρκετά σαφή και ολοκληρωμένη εικόνα των πρώτων ετών του ελευθεριακού και αναρχικού προσανατολισμού της Μεταπολίτευσης.

Στα χρονικά αυτά αποτυπώνεται ανάγλυφα το γεγονός ότι ένας νέος κύκλος προβληματισμού, ένας νέος αέρας κοινωνικής κριτικής αναδύεται στον ελλαδικό χώρο. Ενα νέο κίνημα, πολύμορφο, πολύπλευρο, με έντονο το στοιχείο της φαντασίας και του αυθορμητισμού και με νέες ιδέες που έως τότε δύσκολα θα συναντούσε κανείς στα ήδη υπάρχοντα σχήματα. Ενα κίνημα ιδεών και ανθρώπων που προσπαθούν να συγκροτήσουν νέες πολιτικές και κοινωνικές ταυτότητες και να διεκδικήσουν/οριοθετήσουν τον χώρο τους στις τάξεις του κοινωνικού ανταγωνισμού και ειδικότερα στον αντίποδα της παραδοσιακής κομμουνιστικής Αριστεράς.

Οπως παραστατικά αναφέρει και ο ίδιος στην εισαγωγή του τόμου: «Ας εντυπωθεί επίσης στον νου του αναγνώστη το σημαντικότερο: πως αυτά τα κείμενα είναι όλα γραμμένα από ανθρώπους οι οποίοι πίστευαν στην κατάργηση όλων των διαχωρισμών και που για πρώτη φορά πιάνουν την πένα για να κάνουν ακριβώς αυτό, να καταργήσουν τον διαχωρισμό ανάμεσα σε αυτούς που γράφουν και σε εκείνους που δεν γράφουν και κατ’ επέκταση τον διαχωρισμό ανάμεσα σε καθοδηγητές και καθοδηγούμενους».

Οι πρώτες εκφάνσεις του ελευθεριακού και αναρχικού κινήματος στην Ελλάδα πόρρω απείχαν από τον τρόπο που αυτό εκφράστηκε στις αρχές του αιώνα μέσα στις γραμμές του παραδοσιακού εργατικού κινήματος. Υπήρξε περισσότερο το σημείο σύγκλισης διαφόρων ρευμάτων πολιτισμικής και πολιτικής κριτικής που ξεκίνησε από τις αρχές της δεκαετίας του ’60 και ανακόπηκε βίαια από τη δικτατορία των συνταγματαρχών. Τα παραπάνω σε συνδυασμό με το παλιρροϊκό κύμα που ξεχύθηκε σε όλο τον κόσμο από τον ριζοσπαστισμό του ’60 −με αποκορύφωμα τον Μάη− αποτέλεσαν την πρώτη ύλη και το γενεσιουργό υλικό για τη συγκρότηση των πρώτων ολιγομελών ελευθεριακών ομάδων.

Ο τόμος περιλαμβάνει μια άκρως ενδιαφέρουσα εισαγωγή του Πρωτοψάλτη −δυστυχώς ημιτελής− για τα τεκταινόμενα της περιόδου, η οποία κατά κάποιον τρόπο αποτελεί και την πολιτική του διαθήκη, το νοηματικό απόσταγμά του από τη συμμετοχή του στα κοινωνικά τεκταινομένα − καθόλου τυχαία, το πρώτο κείμενο της συλλογής είναι το περίφημο ποίημα του Μιχάλη Κατσαρού «Η διαθήκη μου».

Το αναρχικό κίνημα στα πρώτα του βήματα διακρινόταν από την ευχή και την κατάρα της απουσίας ιστορικότητας. Στην προσπάθεια αυτή να μετατραπεί το μειονέκτημα της ασυνέχειας σε πλεονέκτημα, οι αναρχικοί προβάλλουν τον αυθορμητισμό, τον αυτοσχεδιασμό και τη φαντασία τους, την ποιητικότητά τους, ανοίγοντας τα πανιά για το μακρύ ταξίδι με προορισμό τη γη της ελευθερίας. Αυτό το ταξίδι των πρώτων χρόνων μάς περιγράφει και ο Πρωτοψάλτης σε αυτόν τον τόμο, παραδίδοντάς μας τόσο ένα σημαντικό ντοκουμέντο για την ιστορία των κοινωνικών αγώνων της πρόσφατης ελληνικής ιστορίας όσο και μια μαρτυρία για τον τρόπο που έζησε και έπραξε μια γενιά «αιώνιων εφήβων» οι οποίοι αποπειράθηκαν να κάνουν την έφοδο στον ουρανό.

Ο ίδιος στην εισαγωγή του το αναπαριστά με τον καλύτερο τρόπο: «Μια χούφτα άνθρωποι, συνηθισμένοι από τα χρόνια της χούντας να προπαγανδίζουν τις ιδέες τους σε μικρούς κύκλους, υπόγεια, φιλύποπτοι και κουμπωμένοι από τις αρχές τους σε κάθε είδους ηγεσία, είναι τώρα αναγκασμένοι να διαχειριστούν ένα αυθόρμητο κίνημα που ξεπηδά σε κάθε πόλη της Ελλάδας, σε κάθε γειτονιά μεγαλούπολης, σε εργασιακούς χώρους, σε πανεπιστήμια και σχολεία».

*Eκδότης

(1) Ο τίτλος δόθηκε από το περιοδικό «Ο κόκκορας που λαλεί στο σκοτάδι» που εξέδιδε ο Πρωτοψάλτης τη δεκαετία του 1970.

 

ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Το κορίτσι που άκουγε αγγέλους (και βρήκε τελικά τη γαλήνη)
Mε σθένος σπάνιο, με παρρησία, τόλμη και ειλικρίνεια η συγγραφέας προβαίνει σε μια βαθιά εξομολόγηση για το πώς απελευθερώθηκε, μετά από τριάντα χρόνια, από το τέρας της οικογενειακής προέλευσης...
Το κορίτσι που άκουγε αγγέλους (και βρήκε τελικά τη γαλήνη)
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Η γραφή ως καταβύθιση
Μέσα από τις σελίδες τού «Ενα δικό της δωμάτιο», της Βιρτζίνια Γουλφ, αναδεικνύονται με ενάργεια ζητήματα όπως οι διαμετρικά αντίθετες περιγραφές της ζωής των γυναικών των περασμένων αιώνων, αφ’ ενός στη...
Η γραφή ως καταβύθιση
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Οι οθόνες και τα βλέφαρα πρέπει να κλείνουν
Ενδεχομένως έχει νόημα κάποιες φορές να στρέφουμε το βλέμμα μας σε βιβλία που εκδόθηκαν εδώ και κάμποσα χρόνια, αλλά δεν έλαβαν την προσοχή και τον σχολιασμό που τους άξιζε. Οπως το βιβλίο του Jonathan Crary
Οι οθόνες και τα βλέφαρα πρέπει να κλείνουν
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ο «Θησαυρός» της Κέρκυρας
Ως μελετητής, ο Λουκιανός Ζαμίτ έχει εντρυφήσει σε μια πολύ εκτεταμένη χρονικά κλίμακα πηγών, ενώ έχει σταθεί με τρυφερό ενδιαφέρον σε περιόδους εξαιρετικά δύσκολες, όπως ήταν εκείνες του πολέμου, της Κατοχής...
Ο «Θησαυρός» της Κέρκυρας
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Από τον μύθο της ψυχικής ασθένειας στον μύθο της χημικής ίασης
Μία από τις ίσως πιο παράξενες ειδήσεις του 2004, στο Ηνωμένο Βασίλειο, ήταν αυτή της ανακοίνωσης μιας περιβαλλοντικής οργάνωσης ότι στο πόσιμο νερό της χώρας ανιχνεύτηκαν ίχνη του αντικαταθλιπτικού φαρμάκου...
Από τον μύθο της ψυχικής ασθένειας στον μύθο της χημικής ίασης
ΕΚΔΟΣΕΙΣ - ΒΙΒΛΙΑ
Ιδέες και δράση ενός μεγάλου επαναστάτη
Ζούμε σε μια περίοδο όπου η συζήτηση για τη στρατηγική και τις επιλογές της Αριστεράς –συνεπώς και την ιστορία της– αναζωογονείται διαρκώς. Η εποχή που αυτά τα ζητήματα μπορούσαν να μπουν στον «καταψύκτη» στο...
Ιδέες και δράση ενός μεγάλου επαναστάτη

Η efsyn.gr θεωρεί αυτονόητο ότι οι αναγνώστες της έχουν το δικαίωμα του σχολιασμού, της κριτικής και της ελεύθερης έκφρασης και επιδιώκει την αμφίδρομη επικοινωνία μαζί τους.

Διευκρινίζουμε όμως ότι δεν θέλουμε ο χώρος σχολιασμού της ιστοσελίδας να μετατραπεί σε μια αρένα απαξίωσης και κανιβαλισμού προσώπων και θεσμών. Για τον λόγο αυτόν δεν δημοσιεύουμε σχόλια ρατσιστικού, υβριστικού, προσβλητικού ή σεξιστικού περιεχομένου. Επίσης, και σύμφωνα με τις αρχές της Εφημερίδας των Συντακτών, διατηρούμε ανοιχτό το μέτωπο απέναντι στον φασισμό και τις ποικίλες εκφράσεις του. Έτσι, επιφυλασσόμαστε του δικαιώματός μας να μην δημοσιεύουμε ανάλογα σχόλια.

Σε όσες περιπτώσεις κρίνουμε αναγκαίο, απαντάμε στα σχόλιά σας, επιδιώκοντας έναν ειλικρινή και καλόπιστο διάλογο.

Η efsyn.gr δεν δημοσιεύει σχόλια γραμμένα σε Greeklish.

Τέλος, τα ενυπόγραφα άρθρα εκφράζουν το συντάκτη τους και δε συμπίπτουν κατ' ανάγκην με την άποψη της εφημερίδας