«Ετος Ενα της Ρώσικης Επανάστασης»

Πρόλογος στην έκδοση του 1938

Το Γενάρη του 1930, στο Λένινγκραντ, έγραψα τις τελευταίες αράδες αυτού του βιβλίου. Οχτώ χρόνια κύλησαν από τότε.

Αυτό το βιβλίο, που βασίστηκε αποκλειστικά σε ντοκουμέντα της εποχής και γράφτηκε σε καθημερινή επαφή με τους συμμέτοχους στην επανάσταση, αποτελεί σήμερα μία από τις ελάχιστες βασισμένες σε μαρτυρίες σφαιρικές θεωρήσεις εκείνης της περιόδου […] Κάποιες ιστορίες της περιόδου κυκλοφόρησαν και στην ΕΣΣΔ. Ολες όσες εκδόθηκαν πριν από το 1937 έχουν αποσυρθεί από την κυκλοφορία, έχουν αφαιρεθεί από τα βιβλιοπωλεία και έχουν καταστραφεί.

Η απλή ανάγνωση ή κατοχή ενός από αυτά τα βιβλία είναι αξιόποινη πράξη. Διότι η επίσημη ιστοριογραφία, έχοντας πάρει διαταγή να ακολουθήσει το δρόμο των πιο ασύνετων και χονδροειδών πλαστογραφήσεων, επιδίδεται με ζήλο στην καταστροφή των ντοκουμέντων, των απομνημονευμάτων και της μνήμης […] 

Ηλπιζα να συνεχίσω αυτήν τη μελέτη της Ρωσικής Επανάστασης. Ακόμα και όντας κρατούμενος ή εξόριστος, συνέχιζα να κρατάω σημειώσεις για καινούργια πράγματα, να συγκεντρώνω κείμενα και μαρτυρίες, και να βάζω στο χαρτί το σχεδίασμα ενός βιβλίου στην ίδια έκταση με αυτό, με τίτλο Το Ετος Δύο.

Οταν απελάθηκα από τη Ρωσία τον Απρίλιο του 1936, έχοντας συγκεντρώσει όλο εκείνο το υλικό και έχοντας ολοκληρώσει το γράψιμο δύο ακόμα βιβλίων, ο καρπός αυτού του πολύχρονου μόχθου κατασχέθηκε παράνομα (η λέξη προκαλεί μειδίαμα) από την πολιτική αστυνομία. […] 

Ας αναλογιστούμε για μια στιγμή τους δρόμους που τράβηξε η Ρωσική Επανάσταση τα τελευταία οχτώ χρόνια.

Στα 1925-1926 έμπαινε σε αυτό που θα μπορούσε να ονομαστεί τέταρτη φάση. Η οικονομική ανοικοδόμηση είχε ολοκληρωθεί πέντε μόλις χρόνια μετά το τέλος του εμφυλίου πολέμου. Αυτό από μόνο του αποτελούσε αξιοθαύμαστο επίτευγμα σε μια χώρα που είχε περάσει από δεινές δοκιμασίες, είχε υποχρεωθεί να βασίζεται μόνο στους δικούς της πόρους, και οι εργαζόμενες τάξεις της είχαν αναγκαστεί να πάρουν τα πάντα στα δικά τους χέρια. Είχε ξαναπιάσει τα επίπεδα παραγωγής και κατανάλωσης του 1913. Από το σημείο αυτό και στο εξής η παραγωγή έπρεπε να αυξηθεί για να φτάσει τα επίπεδα των μεγάλων ευρωπαϊκών χωρών. […] 

Τότε ακριβώς είναι που οι άνθρωποι της γενιάς 1917-18 άρχισαν να συνειδητοποιούν τις ανησυχητικές αλλαγές στο κόμμα και το κράτος. Η εξουσία γλιστράει από τα χέρια τους και περνάει σε καινούργιους ανθρώπους, τους αργοπορημένους αμέτοχους της επανάστασης, που βρίσκονται «ξαφνικά» θρονιασμένοι στα γραφεία του κυβερνώντος κόμματος.

Γι’ αυτούς τους ανθρώπους ο γενικός γραμματέας της Κεντρικής Επιτροπής –ένας Γεωργιανός μπολσεβίκος λίγο πάνω από τα πενήντα, σχεδόν αφανής στα αποφασιστικά χρόνια της επανάστασης, ο Ιωσήφ Τζουγκασβίλι (Στάλιν), ο γνωστός με το nom de guerre «Κόμπα» των τρομοκρατικών οργανώσεων του Καυκάσου (1906-1907)– έχει γίνει το ζωντανό σύμβολο, ο πανούργος, σκληροτράχηλος ηγέτης.

Η ιδεολογία αλλάζει παρόλο που η θολή και ερεβώδης επιχειρηματολογία σέβεται τους εξωτερικούς τύπους για να διατηρεί το κύρος των παλιών ιδεών. Οι πιο γνωστοί και επιφανείς μαχητές του πρώτου καιρού, οι συνεργάτες του Λένιν, με πρώτο τον Τρότσκι, προτείνουν εκβιομηχάνιση και εκδημοκρατισμό, πρώτα του κόμματος και μετά του συστήματος – και μια πραγματικά επαναστατική διεθνή πολιτική, ιδιαίτερα απέναντι στην Κινεζική Επανάσταση, που δεχόταν πολύ έντονα την επίδραση των Ρώσων. Αποβάλλονται από το κόμμα στα τέλη του 1927, για να οδηγηθούν σύντομα στη φυλακή ή στην εξορία. Ο συγγραφέας αυτού το βιβλίου μοιράζεται την τύχη τους. 

Η σιτοδεία, που προκλήθηκε από την ανικανότητα της αναιμικής σοσιαλιστικοποιημένης βιομηχανίας να καλύψει τις ανάγκες των αγροτών, αναγκάζει την τριανδρία Στάλιν – Ρίκοφ – Μπουχάριν να επιβάλει στη χώρα τη σχεδόν ολοσχερή βίαιη κολεκτιβοποίηση της γεωργίας ταυτόχρονα με το πρώτο πενταετές πλάνο. […] Τα χρόνια 1926-28 είναι χρόνια της πιο βαθιάς πολιτικής κρίσης. Τότε είναι που βλέπουμε τη γραφειοκρατία να διώχνει από την εξουσία τους επαναστάτες που είχαν χτίσει το σοβιετικό κράτος. 

Η βίαιη κολεκτιβοποίηση της γεωργίας οδηγεί στην αποβολή και την εκτόπιση εκατομμυρίων αγροτών, στην καταστροφή του ζωικού κεφαλαίου και στον μεγάλο λιμό του 1930-34. Αυτή η νέα φάση της εξέλιξης του καθεστώτος σημαδεύεται από την προσφυγή στην τρομοκρατία ενάντια στους αγρότες, τους τεχνικούς και τους εργάτες και από τη σκοτεινή διαπάλη μέσα στους ηγετικούς κύκλους. Βαθμιαία η δίωξη της κρυφής αντιπολίτευσης θεσμοποιείται μέσα στο κόμμα. Η Δημοκρατία των Σοβιέτ από τη μια χτίζει μια καινούργια και τρομερή βιομηχανική υποδομή, δαπανώντας ασύλληπτες ποσότητες ανθρώπινης εργασίας και πόνου, και από την άλλη μετατρέπεται σε ολοκληρωτικό κράτος, όπου η αστυνομική τρομοκρατία είναι το κύριο μέσο άσκησης της εξουσίας από το «Πολίτμπιρο». 

Ενας τέτοιος μετασχηματισμός συνεπάγεται τόσο μια βαθύτερη προδοσία όσο και τη διαφοροποίηση της κοινωνικής δομής: τα δύο φαινόμενα αλληλοδιαπλέκονται τόσο σφιχτά ώστε να αποτελούν ένα […] Αυτή υπήρξε η έκβαση μιας σοσιαλιστικής επανάστασης της οποίας ηγήθηκε ένα πολύ αδύναμο προλεταριάτο μέσα σε μια αχανή αγροτική γη, κυκλωμένη από χώρες που παρέμειναν καπιταλιστικές. 

Η κατάσταση αυτή οδήγησε στην τρομερή πολιτική κρίση του 1936-37, τότε που ο δικτάτορας της γραφειοκρατίας ανέλαβε να εξολοθρεύσει διαδοχικά πρώτα το παλιό κόμμα, το κόμμα της επανάστασης και του εμφυλίου πολέμου, και στη συνέχεια το δικό του κόμμα, εκείνο που τον έφερε στην εξουσία. Οι πιο επιφανείς μπολσεβίκοι αφανίστηκαν, τουφεκίστηκαν, ύστερα από τερατώδεις δίκες όπου η ίδια η νομιμοφροσύνη τους, όργανο συνειδητής μεθόδευσης στα χέρια ιεροεξεταστών, χρησιμοποιήθηκε για να τους ατιμάσει με ψεύτικες ομολογίες […]

Ενα κατ’ όνομα «δημοκρατικό» Σύνταγμα δινόταν στη χώρα από τον Ηγέτη. Εξι μήνες αργότερα οι συντάκτες του Συντάγματος δεν βρίσκονταν πια στη ζωή. Στις εκλογές, δεκάδες υποψήφιοι και νεοεκλεγμένοι αντιπρόσωποι στα καινούργια συμβούλια εξαφανίστηκαν […] Απ’ όλες τις εξαιρετικές μορφές που τα ονόματά τους διασχίζουν τις σελίδες αυτού του βιβλίου μόνο ένας επιζεί ακόμα: ο Τρότσκι, κυνηγημένος σχεδόν δέκα χρόνια και φυγάς στο Μεξικό.

Ο Λένιν, ο Τζερζίνσκι και ο Τσιτσέριν πέθαναν έγκαιρα, γλιτώνοντας τις προγραφές. Οι Ζινόβιεφ, Κάμενεφ, Ρίκοφ, Μπουχάριν τουφεκίστηκαν.

Από τους μαχητές της εξέγερσης του Νοέμβρη του ’17, ο ήρωας της Μόσχας Μουράλοφ τουφεκίστηκε. Ο Αντόνοφ-Οφσέγιενκο, ο αρχηγός της επίθεσης στα Χειμερινά Ανάκτορα, εξαφανίστηκε στη φυλακή […]

Η Ναντέζντα Κρούπσκαγια, η σύντροφος του Λένιν, ζει τις τελευταίες μέρες της ζωής της σε ποιος ξέρει ποια απερίγραπτη αιχμαλωσία. […] 

Συνεκτιμώντας όλους τους παράγοντες, η νίκη της επανάστασης πραγματοποιήθηκε με σχετικά μικρές απώλειες από την πλευρά των νικητών. Απεναντίας, δεκαοκτώ χρόνια αργότερα, η γραφειοκρατική αντίδραση που κατέλαβε την εξουσία αμαχητί, εξολόθρευσε μια ολόκληρη γενιά με αλλεπάλληλες εφόδους αίματος και αισχρότητας. Ενα από τα κεντρικά προβλήματα του σήμερα είναι να διαπιστώσουμε αν η ολοκληρωτική δικτατορία στην παρούσα μορφή της, δηλαδή το κράτος της αστυνομικής τρομοκρατίας, είναι συμβατή με τη λειτουργία της εθνικοποιημένης παραγωγής. Εχουμε λόγους να αμφιβάλλουμε. 

Εντούτοις, το γιγάντιο εγχείρημα κοινωνικού μετασχηματισμού, που ξεκίνησε το 1917 σε μια καθυστερημένη χώρα, ρημαγμένη από τον πόλεμο, παραμένει από πολλές απόψεις αξιοθαύμαστο για τις ανθρώπινες δυνάμεις που ενεργοποίησε, για τις ελπίδες που γέννησε και για τις ίδιες τις ιστορικές του προόδους. […] 

 Ποιος είναι 

Ο Βίκτορ Λβόβιτς Κίμπαλτσιτς (Σερζ) γεννήθηκε στις 30 Δεκέμβρη 1890 στις Βρυξέλλες, από Ρώσους γονείς. Με το ξέσπασμα της Οκτωβριανής Επανάστασης αποφάσισε να ταξιδέψει στη Ρωσία, όπου έφτασε ύστερα από πολλές περιπέτειες, στα 1919. Γνωρίζοντας από κοντά τις πραγματικότητες της επανάστασης, εντάχθηκε στους μπολσεβίκους και υπηρέτησε στην 3η Διεθνή. Υπήρξε τακτικός αρθρογράφος στο Inprecor (το δελτίο «Διεθνούς Αλληλογραφίας» της Κομιντέρν), ενώ ανέλαβε αποστολές στο Βερολίνο και στη Βιέννη, που εκείνη την εποχή ήταν τα πιο καυτά μέτωπα για τη Διεθνή. Το βιβλίο «Έτος Ενα της Ρώσικης Επανάστασης» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Red Marks.