Η εμβληματική «Αφροδίτη του Lespugue» από χαυλιόδοντα μαμούθ χρονολογείται 28.000 χρόνια πριν και είναι από τις αινιγματικές κυρίες στην ιστορία της τέχνης. Μικρή σε μέγεθος αλλά μεγάλη σε αξία, αποτυπώνει την ανάγκη του ανθρώπου ν’ αποδώσει την ομορφιά, τη γονιμότητα, την υλικότητα του γυναικείου σώματος. Χωράει στην παλάμη ενός χεριού και έχει αποτελέσει πηγή έμπνευσης από τον Πάμπλο Πικάσο και τη Λουίζ Μπουρζουά μέχρι τον Τζεφ Κουνς. Η Αφροδίτη του τελευταίου, μνημειώδης, απαστράπτουσα, με υπερβολικές καμπύλες, αέρινη παρά τον όγκο της, κατασκευασμένη από γυαλισμένο ανοξείδωτο χάλυβα που δίνει τη δυνατότητα του αντικατοπτρισμού, έχει πάρει τη θέση της στο Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, για την έκθεση Jeff Koons: «Αφροδίτη» του Lespugue.
Η πρωτότυπη μουσειακή πρόταση ανοίγει διάλογο μεταξύ της παλαιολιθικής τέχνης με τη σύγχρονη. Συντελεί ένα ταξίδι που εκτείνεται σε περισσότερα από 40.000 χρόνια ανθρώπινης δημιουργίας, με επίκεντρο τη γυναικεία μορφή.
Η έκθεση στο Μέγαρο Σταθάτου -ανοίγει σήμερα και διαρκεί έως το τέλος Αυγούστου 2026- παρουσιάζεται σε δύο αίθουσες στο ισόγειο, όπου ο επισκέπτης κατά την είσοδό του βλέπει την πορτοκαλί Αφροδίτη του Κουνς «Balloon Venus Lespugue (Orange)». Στη δεύτερη αίθουσα, μέσα σ ένα ιδιαίτερα διαμορφωμένο περιβάλλον, υποφωτισμένο, που παραπέμπει σε σπήλαιο, καθώς τα πολύ μικρά σε μέγεθος ειδώλια ανακαλύφτηκαν σε σπήλαια, παρουσιάζονται δέκα παλαιολιθικές «Αφροδίτες», όλες πιστοποιημένα αντίγραφα των αμετακίνητων πρωτοτύπων που φυλάσσονται σε μητροπολιτικά ευρωπαϊκά μουσεία και συγκεντρώνονται, έστω τα αντίγραφά τους, για πρώτη φορά όλα μαζί. Από την εποχή των παγετώνων όταν το προσδόκιμο της ζωής ήταν μικρό και η μάχη για την επιβίωση τεράστια για το ανθρώπινο είδος που δεν ήταν το κυρίαρχο, μέχρι τη σύγχρονη εποχή αποκαλύπτεται η διαχρονική ανάγκη του ανθρώπου να δημιουργήσει ειδώλια για να τα λατρέψει και να απεικονίσει τη γυναικεία μορφή. Στο επίκεντρο εδώ βρίσκεται το αντίγραφο της παλαιολιθικής «Αφροδίτης» του Lespugue από το Muséum Νational d’Histoire Νaturelle στο Παρίσι, που έδωσε και το έναυσμα της δημιουργία στον Κουνς για τη δική του Αφροδίτη. Ανακαλύφθηκε το 1922 στη σπηλιά των Rideaux και αποκαλείται η «Τζοκόντα» της προϊστορίας.
«Είμαι πανευτυχής που συμμετέχω στην έκθεση» είπε χθες ο διεθνώς αναγνωρισμένος Αμερικανός καλλιτέχνης που έχει επισκεφτεί τη χώρα μας αρκετές φορές. «Από τις τέσσερις εκδοχές της Balloon Venus που δημιούργησα, η “Αφροδίτη του Lespugue” μοιάζει να συνδέεται περισσότερο με την ιδέα του μοντερνισμού, καθώς θέτει ιστορικές μορφές της Παλαιολιθικής εποχής σε διάλογο με το μοντερνιστικό κίνημα. Μεταξύ άλλων, είναι εμφανείς οι αναφορές στα γλυπτά του Giacometti και του Brancusi. Στο σχήμα και τη φόρμα της Balloon Venus διαφαίνεται ακόμα και ο αντίκτυπος της Κυκλαδικής Tέχνης στον μοντερνισμό».
Το κοινό θα έχει την ευκαιρία να δει για πρώτη φορά το έργο του «Balloon Venus Lespugue (Orange)» (2013-2019) που ξεπερνά τα 2,5 μέτρα και βρίσκεται σε διάλογο με τα δέκα αντίγραφα των πρωτότυπων προϊστορικών ειδωλίων «Αφροδίτης» που διατρέχουν ολόκληρη την Παλαιολιθική περίοδο. Ολες οι «Αφροδίτες» βρέθηκαν διασκορπισμένες σε ολόκληρη την ευρασιατική ήπειρο –από την Ιβηρική χερσόνησο έως την κεντρική Ευρώπη και την κεντρική Ασία– και έχουν κοινό χαρακτηριστικό ότι είναι μικρά γυναικεία ειδώλια από ελεφαντόδοντο, ασβεστόλιθο και πηλό. Τα αντικείμενα αυτά, γνωστά σήμερα ως παλαιολιθικές «Αφροδίτες», συγκαταλέγονται στα αρχαιότερα έργα γλυπτικής της ανθρωπότητας.
Μικρά σε μέγεθος αποκαλύπτουν τον φορητό χαρακτήρα τους, καθώς δεν έχει αποσαφηνιστεί η ακριβής χρήση τους αν είχαν δηλαδή λατρευτικό ή άλλο χαρακτήρα, όπως εξήγησε ο δρ Παναγιώτης Ιωσήφ, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης και επιμελητής της έκθεσης μαζί με τον συνάδελφό του, δρα Ιωάννη Φάππα.
Μπορεί οι μικρές Αφροδίτες των σπηλαίων να βρίσκονται σε φαινομενική αντίθεση με την απαστράπτουσα Αφροδίτη του Κουνς όμως υπάρχει συγγένεια μεταξύ τους όχι μόνον ως προς τη φόρμα αλλά και την επιδεξιότητα για την κατασκευή τους, όπως εξήγησε ο Παναγιώτης Ιωσήφ, ο οποίος επεσήμανε ότι και στις δύο περιπτώσεις «η δημιουργία απαιτεί υψηλή τεχνική γνώση. Η επεξεργασία του χαυλιόδοντα μαμούθ τότε και η χρήση προηγμένης τεχνολογίας σήμερα αποτελούν αντίστοιχα επιτεύγματα».
Οπως σημειώνουν οι επιμελητές της έκθεσης «Το πλέον εντυπωσιακό χαρακτηριστικό αυτών των Αφροδιτών έγκειται στην υπερβολή της φόρμας τους: βολβόσχημη κοιλιακή χώρα, τονισμένοι γοφοί, πλούσια στήθη, ενώ συχνά τα χαρακτηριστικά του προσώπου και τα άκρα είναι σε σμίκρυνση ή εντελώς απόντα. Το σώμα γίνεται μήνυμα και η μορφή του το σκεύος που φέρει νόημα».
Η «Αφροδίτη» του Τζεφ Κουνς προέρχεται από τη Συλλογή Homem Sonnabend των Antonio Homem Sonnabend και Phokion Potamianos Homem. Στη συνέντευξη Τύπου που δόθηκε χθες μαζί με τον Τζεφ Κουνς μίλησαν η Σάντρα Μαρινοπούλου, πρόεδρος του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης, η Αφροδίτη Γκόνου, σύμβουλος προγράμματος και ο Παναγιώτης Ιωσήφ. Η έκθεση συνοδεύεται από επιστημονικό δίγλωσσο κατάλογο -ελληνικά, αγγλικά- με αναλυτικά κείμενα και πλούσιο φωτογραφικό υλικό. Καθ’ όλη τη διάρκεια θα διοργανώνονται ξεναγήσεις στα ελληνικά και τα αγγλικά.
ℹ️ Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Μέγαρο Σταθάτου/ Βασιλίσσης Σοφίας & Ηροδότου 1. Τηλ. 210 7228321-3. Διάρκεια έκθεσης 20 Μαρτίου έως 31 Αυγούστου 2026
-320x213.jpg)
