Το αριστούργημα του Ντελακρουά για πρώτη φορά στον… τόπο του

Το αλληγορικό έργο «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» του 28χρονου, τότε, ρομαντικού ζωγράφου Ευγένιου Ντελακρουά, μαζί με όσα έργα δημιούργησε για τον Αγώνα των επαναστατημένων Ελλήνων κατά του Τούρκων εμπνευσμένος από τον ξεσηκωμό τους για την ελευθερία, θεωρείται η σημαντικότερη, ίσως, προσφορά Γάλλου καλλιτέχνη.

Ο πίνακας που αναπτύσσεται με πρωταγωνίστρια την Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου, αγέρωχη και πανέμορφη, παρουσιάστηκε πρώτη φορά εκτός καταλόγου στην γκαλερί Lebrun, την άνοιξη του 1826, αποδίδοντας συναρπαστικά την ηρωική Εξοδο του Μεσολογγίου, ένα από τα σημαντικότερα επεισόδια του πολέμου για την Ανεξαρτησία των Ελλήνων που συγκλόνισε την Ευρώπη, την ίδια στιγμή που ο φιλελληνισμός εξαπλωνόταν ραγδαία.

Ο εμβληματικός πίνακας έρχεται για δεύτερη φορά στη χώρα μας. Εκτίθεται από το περασμένο Σάββατο στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο, στο πλαίσιο των εορτασμών για τα 200 χρόνια από την Εξοδο του Μεσολογγίου.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, στελέχη του ΥΠΠΟ, οι δημοτικές αρχές και επίσημοι παρευρέθηκαν στην παρουσίαση του έργου που θα παραμείνει στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο μέχρι τον Νοέμβριο του 2026.

Είναι μια εξαιρετική συγκυρία να παρουσιάζεται στην πόλη που ενέπνευσε τον ζωγράφο, στην πόλη που κατοίκησαν παθιασμένοι Ελληνες για ελευθερία και ανάμεσά τους ο μεγαλοφυής λόρδος Βύρων.

Ο πίνακας παραχωρήθηκε από το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντό όπου ανήκει. Μάλιστα αποκτήθηκε από τις δημοτικές αρχές του Μπορντό από την εποχή που ζούσε ο Ντελακρουά. Οταν εκτέθηκε, οι κριτικοί εξέφρασαν αντιρρήσεις και προβληματισμούς για την τεχνική του, εκτός από τον Βικτόρ Ουγκό ο οποίος όχι απλώς έσπευσε να τον υπερασπιστεί, αλλά δήλωσε τον ενθουσιασμό του για τον Ντελακρουά. Ο ζωγράφος, εμπνευσμένος από τις Σφαγές της Χίου, τον Απρίλιο του 1822, είχε ήδη παρουσιάσει τον ομώνυμο μνημειώδη πίνακα που εκτίθεται στο Λούβρο. Απέναντι στην επιφυλακτικότητα των συναδέλφων του, ο Ουγκό έγραφε: «Ο κύριος Eugene Delacroix μόλις απάντησε στη δυσθυμία τους και στην υπεροπτική στάση του φωτισμένου κοινού με έναν καινούργιο πίνακα, στον οποίο συναντάμε στον μεγαλύτερο δυνατό βαθμό όλες τις αρετές αυτού του νεαρού αλλά ήδη μεγάλου κολορίστα. Πρόκειται για την Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου. Δεν μας αρέσουν οι αλληγορίες, όμως αυτή εδώ παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον» και περιγράφει τον πίνακα: «Αυτή η γυναίκα, που είναι η Ελλάδα, έχει τόσο όμορφη στάση και έκφραση. Αυτός ο Αιγύπτιος που θριαμβεύει, αυτά τα κομμένα κεφάλια, αυτές οι αιματοβαμμένες πέτρες, όλο αυτό το σύνολο είναι τόσο συναρπαστικό. Και εκτός αυτού η τόλμη του κυρίου Delacroix κρύβει τόση γνώση και τόση τέχνη.

Ο χρωστήρας του είναι τόσο μεγαλειώδης, τόσο περήφανος και κυρίως τόσο αληθινός».

Στην Εθνική Πινακοθήκη το 1997

Ο Ντελακρουά δεν αποδίδει, όπως στον πίνακα «Οι Σφαγές στη Χίο», τον αφανισμό των Ελλήνων, αλλά επιλέγει μια σύνθεση που χαρακτηρίζεται από συγκίνηση, δύναμη και αλληγορία. «Ενσαρκώνει την Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου, στη μορφή μιας νέας γυναίκας με την εθνική ενδυμασία που στέκεται όρθια πάνω σ’ έναν σωρό από πέτρες, προς μεγάλη μάλιστα απογοήτευση των κριτικών, που συστηματικά αμφισβήτησαν την επιλογή αυτή. Αν και αυτή τη φορά είχε αποφασιστικά στρατευτεί υπέρ των Ελλήνων, εξυμνώντας την απόγνωσή τους, αλλά και τη θέλησή τους να επιζήσουν, ο καλλιτέχνης δεν παρέλειψε να εκφράσει επίσης -αλλά με τρόπο υπαινικτικό- το θαυμασμό του προς τον λόρδο Byron, που είχε πεθάνει δύο χρόνια νωρίτερα στο Μεσολόγγι, και του οποίου τα έργα είχαν κατευθύνει τη φαντασία του προς μια πλούσια και μεγαλοπρεπή «ελληνική» Ανατολή», γράφει η Arlette Serullaz, γενική επιμελήτρια του Τμήματος Σχεδίων του Μουσείου Λούβρου και υπεύθυνη του Εθνικού Μουσείου Ντελακρουά, στον κατάλογο της έκθεσης «Η Ελληνική Επανάσταση. Ο Ντελακρουά και οι Γάλλοι ζωγράφοι 1815-1848» που παρουσιάστηκε στην Εθνική Πινακοθήκη το 1997, με διευθύντρια τη Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα.

Η έκθεση του ‘97 ήταν καρπός επιστημονικής συνεργασίας μεταξύ της Εθνικής Πινακοθήκης και της Ενωσης Εθνικών Μουσείων της Γαλλίας. Αρχικά παρουσιάστηκε στο Μουσείο του Μπορντό, ακολούθησε το Μουσείο Ντελακρουά στο Παρίσι και τελευταίος σταθμός ήταν η Εθνική Πινακοθήκη. Με αφετηρία το συγκεκριμένο κορυφαίο έργο του Ντελακρουά, είχαν συγκεντρωθεί 150 έργα με φιλελληνικό πνεύμα που φιλοτέχνησαν ο ίδιος και Γάλλοι ζωγράφοι της εποχής. Τα εγκαίνια της περιοδικής θεματικής έκθεσης που πλαισιώνει το έργο στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο θα πραγματοποιηθούν στις 3 Απριλίου.